Triq il-Maqluba

Mużajk

2007-08-17T18:32:00.000+02:00

Run, rabbit, run, run, run, from the womb to the tomb,
de cuatro a dos a tres, del río a la mar,
play the fool, suffer school, żunżana ddur iddur,
engage-toi, perds ta foi, le regole imparar, [...]

from C'est la vie

mużajk
mosaic - mosaico - mosaïque

a poetic experiment

2005-2007

Antoine Cassar

Jum it-tluq

2006-09-14T15:48:00.000+02:00

Sunett imperfett, bħalma hi imperfetta Malta...

Saħħiet

Saħħa, blata ta' qalbi, il-port kenni tar-ruħ,
saħħa festa tar-raħal, u l-briju għal għonq it-triq,
saħħa, ħajt tas-sejjieħ, saħħa, ħamrija tfuħ,
saħħa dell tal-ħarruba fej' iżarżar il-werżieq.

Saħħa, kamarti mdawla, saħħa, sema miftuħ,
saħħa rdum ta' l-Imnajdra, saħħa Wied iż-Zurrieq,
saħħa, xemx wisq sabiħa, u taqli wisq l-imħuħ,
saħħa tfajla Maltija li għebet maż-żerniq.

Saħħa, pulitċi mxaħħma, saħħa, ambjent meqrud,
saħħa ġawhra tal-baħar maħkuma l-lum mid-dud,
saħħa ġenna ta' l-art li ma tinsab imkien.

Saħħa. Dal-iben ħali li ta' tfajjel ħalliem
tar 'l hemm mingħajr ma ried, ġie lura u sab is-skiet,
tgħallem, tmallat, u nbiegħ. Tlaqtek. Daqshekk. Saħħiet.

Fuq tal-linja, nru 35
26 ta' Awissu 2006

---

U la semmejna l-ambjent meqrud, jekk għandkom ftit tal-ħin, morru hawn u iffirmaw il-petizzjoni favur il-ħarsien ta' Hondoq ir-Rummien.

U ħalluna mill-Qala Creek !!

Saħħiet.

Il-Lussumburgu, 12 ta' Awissu

2006-08-12T18:49:00.000+02:00

Ajma ħej, x'inhu ġej!

Ruħi taqa' fil-muta,

sema kulur ix-xejn

u Malta ġenna mitlufa.

Tregwa

2006-07-22T04:11:00.000+02:00

Bloggata għażżiena #3: Ars Poetica

2006-07-07T17:22:00.000+02:00

Poeżija ironika tal-modernista Archibald MacLeish. Il-konklużjoni tagħha, "a poem should not mean / but be", tisfida kull tentattiv biex jiddefinixxi x'inhi l-poeżija.

Flimkien għal ambjent aħjar

2006-06-09T20:11:00.000+02:00

Il-Logħba s-Sabiħa

2006-06-09T03:24:00.000+02:00

Il-Logħba s-Sabiħa
Blogg efimeru fuq it-Tazza tad-Dinja

Kulħadd mistieden

http://werld-kapp.blogspot.com

---

Aġġornament:

TotoDinja 1-X-2

Idħlu u ħallu t-tbassiriet tagħkom... baqa' biss sagħtejn u nofs!

Il-firillu u l-farfett #3 – Il-metafora

2006-06-08T03:50:00.000+02:00

Kelli ħafna ġenn dan l-aħħar u ma stajtx nibbloggja. Fuq din però ma nistax ma ngħidx tiegħi, u kif jgħidu l-Malti u naħseb għexieren ta' lingwi oħra, aħjar tard milli qatt. Għaxart ijiem ilu deher artiklu fl-Independent (riprodott kordjalment minn Jacques fuq il-Laughing Fit) dwar id-diffikultà li sabet kumpanija li timporta l-mediċini biex tittraduċi l-kelma penis, fuq il-fuljett ta' tagħrif ta' prodott għal kontra d-disfunzjoni erettili:

«[...] when it came to translating the word into Maltese, the importers found themselves at something of a loss and requested guidance from the Medicines Authority, which, in turn, referred the importer to the tried and tested Prof. Joseph Aquilina’s English-Maltese dictionary for clarification.

But when the importers purchased the pricey reference book, they found penis translated simply as “żobb”, with no other appropriate suggestions available, and went ahead with the translation as per the dictionary definition.»

M'hemmx xi ngħidu, il-kumpanija għamlet żball kbir: id-dizzjunarju qatt ma għandu jittieħed bħala l-bibbja. Dizzjunarju, jekk ikun passiv, jissuġġerixxi; jekk ikun attiv, jiddeskrivi. Sakemm ma jkunx ippubblikat minn awtorità legali jew rikonoxxuta legalment (ngħidu aħna, ir-Real Academia de la Lengua Española, jew L'Académie Française), dizzjunarju ma jippreskrivix; iżda anke jekk jippreskrivi, ovvjament trid tara jekk il-kelma mogħtija hijiex adatta għall-kuntest. Dwar l-opera magna u magnanima tal-Prof. Aquilina, x'aktarx l-uniku dizzju Malti/Ingliż awtorevoli li għandna s'issa, jekk tqalleb il-paġni ssib li l-entrati daqqiet ikunu deskrittivi u daqqiet jagħtu biss soluzzjoni waħda. Li kieku kien dizzjunarju tassew deskrittiv, taħt l-entrata penis konna nsibu eżempji ta' traduzzjoni f'kuntesti diversi. F'dal-każ, Alla jaħfirlu, il-Prof. Aquilina għażel li jagħti kelma waħda biss, u ma ħabbilx rasu fuq il-possibbiltà li wieħed jiġi bżonn traduzzjoni fir-reġistru formali tal-mediċina.

Ħasra, kif ikkumentaw Wiżgħa u Nigredo, li min ittraduċa l-folju ta' tagħrif ma kienx jaf b'dawn iż-żewġ listi. Ġimgħa wara l-pubblikazzjoni ta' dan l-artiklu dehret ittra fl-istess gazzetta, bil-kliem «The English has more than one word for the male organ». Erħilu li dan żball grammatikali - x'qiegħed jimplika, li bil-Malti għandna kelma waħda biss?

Lura għall-artiklu, għoġbitni wisq din il-parti:

«The advice of lawyers was eventually sought and the importer was informed that the Maltese courts sometimes referred to the penis as "il-metafora" (the metaphor), which was rather ambiguous for inclusion in medical literature.»

F'messaġġ li bagħat fuq il-grupp Kelmet, Ramon Casha laqat il-likk:

Għandek problema bil-metafora? Qed tfittex metafora itwal? Trid metafora iżjed soda u b'saħħitha? Asal wasla sa' Ġanni tal-kotba u staqsi għat-Teżawru!

Appuntu, dak hu li kellhom bżonn: mhux id-dizzju ta' Aquilina, imma teżawru!

---

P.S. (1) – Ħajr lill-awtur tal-blogg Odious and Peculiar talli għoġbu jikkummenta dwar il-mużajk White Knight Syndrome.

P.S. (2) – Nipproponi pubblikament group blog efimeru fuq it-Tazza tad-Dinja. Xejn serju, sempliċement spazju fejn inkunu nistgħu naqsmu l-fehmiet u l-impressjoniet tagħna dwar dan il-kampjunat dinji tal-Logħba s-Sabiħa. Mhux xi eżerċizzju ta' ġurnaliżmu sportiv, tista' tkun soġġettiv kemm trid.* Opinjonijiet, aneddoti, u għala le, forsi xi analiżi ħafif. Se nagħmlu wkoll glossarju ta' kliem kalċistiku bil-Malti, imma m'hemmx ilsien uffiċjali, iktbu fil-lingwa li tridu. Nipproponi wkoll kampjunat TotoDinja 1-X-2. Kulħadd mistieden. Bejn il-lejla u għada niddisinja t-template.

Imma jekk jogħġobkom... jekk jista' jkun, ejjew nippruvaw negħlbu dil-imbierka filosofija ta' "jew ma' l-Ingliżi jew mat-Taljani" u/jew viċiversa. Altru nippikkjaw ma' xulxin kordjalment, u altru niġġaħħnu u ngħajru 'l xulxin tradituri, l-imsaren ivvelenati f'fommna. Ma nistax inżomm mat-tnejn li huma jien? Anzi le. Bl-eċċezzjoni tal-plejers tal-Man Utd, l-Ingliżi ma jogħġbunix. Fl-Italia kien hemm il-Calciopoli, u fiż-żewġ partiti ta' ħbiberija li kellhom il-ġimgħa l-oħra lagħbu b'mod maħmuġ ħafna. Le. Dis-sena se nżomm ma' Spanja. Għandhom tim tajjeb, forsi did-darba jkunu fortunati.

Dwar it-titlu u l-indirizz tal-blogg, liema tippreferu: Werld Kapp (werldkapp.blogspot.com), It-Tazza tad-Dinja (tazza-tad-dinja.blogspot.com), jew Il-Logħba s-Sabiħa (loghba-sabiha.blogspot.com) ? Ilni naħseb fuqha din, jien nippreferi ta' l-aħħar. Għandkom xi suġġerimenti oħra?

* Jekk tridu taraw ġawhra reċenti ta' ġurnaliżmu sportiv, qabblu dan l-artiklu (ta' ogħ-dos sports) ma' dan (ta' Agence France-Presse). Lezzjoni nru 1: jekk tkun qed tikteb artiklu ġurnalistiku bl-Ingliż, tibdiex paragrafu bil-kelma So... . Lezzjoni nru 2: jekk tikkopja –anzi, tipplaġjarizza– sfaċċatament minn pubblikazzjoni oħra li żżomm il-jeddijiet ta' l-awtur, ta' l-inqas ikkwota s-sors!

---

Aġġornament 11/06:

Ittra ta' Justin Vassallo fl-Independent:

"May I point out to all concerned that the original word in Maltese for this organ is 'għerq'. This terminology can be found in various old documents; indeed the famous mushroom called 'għerq tal-ġeneral' or 'għerq sinjur' is named so because of its resemblance to the penis."

Effettivament, it-termini l-għerq u għerq ir-raġel insibuhom fil-lista li għoġbu jibagħtilna Kenneth Camilleri. Ippruvajt infittex stampa tal-faqqiegħa famuża (Cynorium soccineum skond Aquilina, MT-EN II pġ. 998) iżda ma sibt xejn. Interessanti xi wħud mill-eżempji li nsibu taħt l-istess entrata tad-dizzju:

- Għadda minn għerqi

Traduzzjoni mogħtija: 'He passed very close to me'

- Mar jinnamra minn għerq ta' xebba

Traduzzjoni mogħtija: 'He fell in love with a callow young woman'

Eżempju ieħor, imqiegħed f'kuntest:

- Tafu lil Ċikku?
- Mela le! L-istorja tiegħu nafha bl-għeruq u x-xniexel!

Għalkemm biex tinterpreta dawn l-eżempji bħalma qed ninterpretahom jien, trid tkun naqra pervertit bħali...

Xaqq dawl

2006-06-07T18:06:00.000+02:00

X'jgħid il-Koran, XXX, 22:

«C'est l'un des signes de Dieu, la diversité de vos langues, de vos couleurs. Il y a là des signes pour ceux qui réfléchissent. Refuser la diversité, c'est refuser Dieu.»

U minn Thessaloniki, hemm dan il-fanal tal-ħabiba tagħna Maria:

Ħajr lilha wkoll talli indikatli din il-poeżija ta' Anton Buttigieg:

Il-Kebbies tal-Fanali

Kull fl-għaxija
kif ma' l-għabex
tnin u tmut saħħet il-jum,
jiġi Majsi bis-sellum,
u jixgħelli taħt it-tieqa
fanal ċkejken,
li tal-lejl itaffi d-diqa.

Saħħti wkoll
qed inħossha tmut kuljum,
iżda msejkna l-Poeżija,
kull fl-għaxija,
dlonk tixxabbat mas-sellum,
u ġo qalbi tixgħel naqra ta' fanal,
illi jtaffi ftit id-diqa sa ma jmut ta' ħajti l-fdal.

Alla ħares ma kienx Majsi
illi jagħmel ftit tad-dija;
u ma' Majsi – Alla ħares –
ma kenitx il-Poeżija!

Ideat, minn kelliem urban tal-Malti

2006-05-07T16:30:00.000+02:00

Iva, naf. Id-diskussjoni dwar jekk il-Malti għandux ikun ilsien uffiċjali ta' l-UE ilha li ntemmet, u kif kien ikkummenta taħt l-ilsien qarrej ta' dan il-blogg, il-lum saret ħaġa «kominplejs». Il-kwistjoni ta' isem l-ewro nqatgħet ukoll: euro f'testi leġiżlattivi, u ewro f'testi ta' tagħrif ġenerali (innutaw l-użu tal-forma bil-w fil-glossarju Malti tan-NECC - ċjoè, il-Kumitat Nazzjonali għall-Bidla fl-Ewro).

Imma 'l hawn u 'l hemm, kultant għadu jitfaċċa ċertu nuqqas ta' serjetà. Fit-Torċa tal-lum, hemm artiklu fis-sezzjoni tal-Letteratura (?!?) bit-titlu «Ngħidu ewro!», b'ittri daqsiex, ħdejn stampa kbira tal-bandiera Maltija u stampa oħra –naturalment iżgħar– tal-bandiera ta' l-UE. Minbarra l-kliem minfuħ u għajjien dwar kif il-pajjiż tilef "l-identità" tiegħu mad-dħul fl-Unjoni (bħallikieku l-identitajiet, li f'kull każ jidhirli li spiss ikunu aktar miti milli realtà, jinkisbu u jintilfu mil-lejl għan-nhar) u kif issa rridu nbaxxu rasna għal dak li jordnawlna 'dawk ta' Brussell' (ajma, dawk l-għedewwa mingħajr wiċċ), it-ton superlattiv ta' l-artiklu mhux biss huwa intempestiv iżda jixhed l-atteġġjament infantili ta' wieħed li, sempliċement, ma jafx x'jaqbad jgħid u jispiċċa jobżoq l-ewwel ħaġa li tgħaddilu minn moħħu mingħajr ma jomgħod ftit l-ideat tiegħu. Mhux hekk tħares u ġġib 'il quddiem il-lingwa tiegħek, ras. U mhux ta' b'xejn insibu tant nies preġudikati lejn il-lingwisti! L-aħħar ħaġa li għandna bżonn hi l-pubblikazzjoni ta' artikli ta' din ix-xejra fil-gazzetti, aktar u aktar f'paġna li s-soltu jkun fiha riċensjonijiet ta' kotba Maltin, uħud minnhom tajbin ħafna.

Jien tal-fehma li r-rabta bejn il-promozzjoni tal-lingwa u l-patrijottiżmu għandha tinħall. Mhux għalkollox, imma nemmen li għandha tkun inqas stretta, għax il-kwistjoni tal-lingwa tmur lil hinn mis-sempliċi argument ta' l-identità. Araw il-Qawsalla, per eżempju: hemm bżonn li tidher il-bandiera Maltija fuq il-qoxra, u li l-innu Malti jkun mhux biss fil-bidu iżda wkoll f'tmiem il-ktieb?

Aktar fuq il-Qawsalla meta niġi lura mis-safra, għax minkejja l-valur nostalġiku li jista' jkollha, bħala daħla antoloġika għal-letteratura Maltija nemmen li setgħet saret aħjar. Għalissa, nieħu l-okkażjoni biex intella' mini-intervista li saret lil kelliem anonimu xi erba' xhur ilu, u li (sfortunatament, għalkemm ikolli ngħid li l-mistoqsijiet huma kemmxejn sfortunati) qatt ma ġiet ippubblikata.

Ideat, minn kelliem urban tal-Malti

1) Jissemma ħafna l-fatt li kien hemm insistenza li l-Malti jkun lingwa uffiċjali ta' l-UE għal raġunijiet politici. X'inhuma eżatt dawn ir-raġunijiet? Sempliċement biex ma jkollniex sens ta' inferjorità? Jew jista' jkun li hemm raġunijiet iktar prattiċi biex per eżempju il-Maltin li japplikaw għax-xogħol ma' l-istituzzjonijiet ta' l-UE diġà jkollhom kwalifiċi f'iktar minn lingwa uffiċjali waħda u b'hekk ikollhom vantaġġ żgħir?

IL-PRIEDKA
L-insistenza biex il-Malti jkun lingwa uffiċjali kienet ġustifikata għax kull pajjiż jitlob din il-ħaġa. Kieku ma għamilniex hekk ma kinux jgħidulna bravi, imma konna naqgħu għaċ-ċajt għax konna nkunu qed nirrifjutaw ħwejjeġ naturali.

Kull pajjiż jitlob li l-ilsien nazzjonali tiegħu jkun rikonoxxut uffiċjalment għax ir-rispett lejn l-ilsien huwa rispett lejn il-komunità li titkellmu. Jekk jien ngħidlek li l-Amerikani jitkellmu qishom biċ-chewing gum f'ħalqhom qed ngħaddi ġudizzju negattiv fuq il-kelliema wkoll.

Naturalment, ir-raġunijiet prattiċi huma importanti ħafna u sewwa għamilna jekk ridna nibżgħu għall-interessi tal-ħaddiema Maltin.

Min jitkellem favur il-pożizzjoni tal-Malti qed iġib ruħu normali f'għajnejn il-pajjiżi Ewropej. Kulħadd jagħmel hekk. Min jistħi minn ilsienu jitlef id-dinjità tiegħu.

DRITT GĦALL-PUNT
Kieku l-Malti (l-ilsien nazzjonali ta' Malta) ma ġiex rikonoxxut bħala lsien uffiċjali, seta' jiġri li jinħoloq preċedent u xi ilsna nazzjonali oħra jitqaċċtu mil-lista ta' ilsna uffiċjali. Dan ma kien fl-interess ta' l-ebda pajjiż u jekk il-Malti sar ilsien uffiċjali ta' l-UE dan ma sarx għax EFA ħadem bi lsienu barra, imma għax il-barranin ma ridux teoriji ġodda!

Immaġina d-Danimarka, fejn jafu l-Ingliż tajjeb ħafna, ngħidulhom, "Ħoj! Daniż daqshekk għax il-pajjiżi ż-żgħar jistgħu jinqdew bi lsien dinji bħall-Ingliż..." X'timmaġinahom jagħmlu d-Daniżi? Kif jagħmel il-Gvernatur tal-Bank Ċentrali ta' Malta, li jara l-Malti bħala piż?

2) Jingħad li hemm bżonn li ċerti regoli jkunu bil-Malti għall-użu prattiku minn nies bħal bdiewa - imma tħoss li hemm settur kbir tal-popolazzjoni li tagħmel użu mit-testijiet bil-Malti?

Il-Malti mhuwiex l-ilsien ta' l-injuranti imma tal-Maltin. U l-Maltin iktar jifhmu bil-Malti milli bl-Ingliż. Hemm xi ħaga stramba f'dan kollu? Niftakar li fl-Università kont insib diffikultà għax meta niġi biex nirrabja ma kontx naf nirrabja bl-Ingliż, u l-lekċerers qatt ma laqqtu protesta mingħandi. Kien il-veru każ meta bil-politika lingwistika ssikket l-oppożizzjoni!

Meta bil-Malti niktbu r-regoli, it-tikketti fuq il-prodotti, l-ingredjenti fuq il-pakketti... inkunu qed inxerrdu tagħrif lill-konsumaturi, eċċ. L-info nagħmluha aktar aċċessibbli.

Jiġifieri bil-Malti nkattru d-demokrazija. Staqsu lil Peppi: Xarabank jarah kważi kulħadd għax bil-Malti: stiednu jagħmlu bl-Ingliż, u lanqas jirrepetih il-Ħadd!

Għax il-Malti jfisser suq.

Staqsi lil tal-kotba, u jgħidulek kemm ibigħu bil-Malti. Le, ħbieb, il-Malti mhux tal-bdiewa... il-Malti tagħna lkoll.

---

Bloggati oħrajn fuq il-Malti u t-traduzzjoni:

Għandi fidjuċja
Mwejġa
ewro, bil-w
Malti fl-Ilsien, fil-Qalb, u fl-Unjoni Ewropea #2 – Wiċċ tost
Jum Dinji tat-Tradutturi
Apatija lingwistika + Tweġiba qasira għal kumment anonimu
Malti fl-Ilsien, fil-Qalb, u fl-Unjoni Ewropea #1 – It-tfassil tal-lingwa

White Knight Syndrome

2006-05-04T03:14:00.001+02:00

Kemm biex nitbiegħed ftit mill-ħarsa ta' dik is-sbejħa li ma teżistix, permezz ta' ftit tas-sens tar-redikolu, iżda fl-istess ħin bis-serjetà, ħa ninħeles mill-ġmiel ta' għajnejha...

L-użu ta' klixejiet u tifkiriet letterarji –inklużi tal-mużika popolari kontemporanja– huwa deliberat: anzi, qiegħed isir parti essenzjali mit-teknika tal-mużajk. It-titlu jirreferi għal espressjoni li kien juża ħabib tiegħi mill-Greċja (γεια σου, Γιαννάκη!), l-aħħar sena ta' l-università, biex jitnejjek bija fi żmien meta kont intlift wara tfajla Malagueña. Kien wieħed mill-aktar żminijiet fertili ta' ħajti, f'kull sens tal-kelma... id-diversi stadji tar-relazzjoni rokamboleska li kelli magħha baqgħu dokumentati mill-bidu sat-tmiem, f'versi bl-Ispanjol u bit-Taljan. Xi darba, forsi, nipprova naqlibhom għall-Malti. Għalissa però, nippreferi nkompli nitbiegħed minnhom, u speċjalment mill-erotiċità tagħhom...

Ikklikkja hawn biex tisma' l-mużajk.

White Knight Syndrome

Ribussa ai miei pensieri un desiderio d'ieri,
chagrin malin d'amour, a cold and burning bliss,
mil noches sin dormir, il sogno in cui non c'eri,
u f'qalbi l-lejla jriegħed, niftakar f'ħarstek biss ...

ancor, l'andirivieni di lunghi lunghi treni,
elf ilment, mein Herz brennt, hombre de traje gris,
fil-bla tmiem ta' għajnejk is-seħer tal-misterji
kollha ta' l-univers, and more, much more than this ...

enough, c'est fou, rien plus, c'est tout, now let it be,
daqshekk, basta così, ir-riħ li 'l bogħod ġie jtajrek
il-lejla niżżih ħajr, ô belle dame sans merci;

għada jisbaħ ukoll, u nisbaħ jien mingħajrek,
je change dame et cheval, je change de chevalier,
niente più niente al mondo se penso solo a te.

Il-Qrendi, 2 ta' Mejju 2006

Mużajki oħra: In città, Logos, Soneto al traductor, Il-lum qabel għada, Ex Nihilo Nihil Fit, Lura, C'est la vie, Sonnet égocentrique, Se penso a come ho speso male il mio tempo, Imbagħad is-skiet, Nhar ta' Tnejn, Ministri Sinistri

Il-firillu u l-farfett #2

2006-04-30T00:46:00.000+02:00

Inkomplu nżidu dawn il-listi permezz ta' kumment li rċevejt il-lum, u li qed nirreproduċi hawn taħt. (Ħajr lil K.C.)

---

Xi kelmiet oħrajn użati għall-parti maskili:

- l-arblu (anke: l-arblu tar-razza)
- id-denb ta' quddiem
- id-dinożawr (meta jkun imqajjem)
- dak li qatt ma rat il-Madonna / dak li qatt ma ra l-isqof (suppost)
- Is-Centre-Forward (u ta' xi ħadd gay allura, il-Full-Back? ;-)
- Dak li ma jużawx tal-mużew
- Il-kazz (speċjalment metaforikament bħal fl-espressjoni: "Blajt kazz") [*Maqluba: mela meta ngħidu «blajt kanna», inkunu qed nużaw l-istess metafora?]
- Il-firilla (kelma tat-tfal)
- Iz-zalzett, u smajt ukoll "is-sosiġu" ('sausage' pronunzjata a la Maltija!)
- Il-pupu l-iswed (minn dik iċ-ċajta popolari "urini l-pupu l-iswed")
- Il-lasta (anke: il-lasta ta' l-ixkupa b'referenza għas-suf)
- Il-boss
- Il-ħabib ta' Debbie (għax dak li kien jgħidha hekk kien jisimha tiegħu, intom applikawha skond isem min tgħabbu...)
- Il-geduda (kelma tat-tfal)
- Il-piżellu (Taljaniżmu)
- L-għerq jew għerq ir-raġel
- Ta' bejn saqajja, jew it-TBS (kien dak iż-żmien fit-tmeninijiet meta bdew jfaqqsu ħafna stazzjonijiet tat-TV ġodda Taljani bħan-notorju Teleblea, u konna ninku lil xulxin billi nistaqsu 'l dak li jkun "Inti taqbdu t-TBS?" taparsi xi stazzjon tat-TV, u l-balalu jirrispondi "le". U mbagħad jistenna xi botta bħal: "Mela kif tpixxi bla ma taqbdu!!?")
- Ix-Schumacher (forsi ghax iġerri?...)
- Is-sieq tan-nofs (Ingliżiżmu, traduzzjoni litterali minn Ally McBeal)
- L-isputnik (din kienet one-off: wiehed sieħbi kien xtara kompjuter m'għand computer-technician Russu li kien jgħix Malta u dan il-kompjuter irriżulta li kien naqra mnejjek. Sieħbi xaba' jisma' lil dan ir-Russu jwiegħdu fil-vojt li se jiġi jsewwihulu, u darba ltaqa' miegħu meta nzertajna flimkien u qallu bir-rabja: "Ħares man - you f**k'n come and fix my PC, għax inkella se nispiċċa nqaċċatlek l-isputnik!" Ma nafx jekk sewwihulux (jew qaċċathulux!) imma li hu żgur li għamilt l-isbaħ nofs siegħa mogħxi bid-daħq wara li smajt din ta' l-isputnik...)
- Ix-xilep, fl-espressjoni "ġewwa x-xilep"

Kemm għall-parti maskili u femminili:

- L-ispiżerija (għaż-żona pubika in ġenerali, speċjalment meta xi ħadd jinsa ż-żipp imniżżel u l-ieħor iwiddbu: "Għandek l-ispiżerija miftuħa, Ġann...")

Għall-parti femminili:

- Il-maqrut (singular ta' mqaret, għax fl-antik milli jidher kienu jagħmluhom trijangolari)
- Il-kawża tad-dnub (ħeqq, ngħiduha kif inhi...)
- Il-qasma
- Ta' bejn il-koxox
- Il-Port il-Kbir (u jekk ikun ta' xi waħda qaħbija, il-Freeport allura jew!?)
- Bieb il-ħajja
- L-ATM jew il-card-reader (tista' tkun għall-parti t'isfel - minix ċert, imma smajtha tintuża ghall-ispeċi ta' qasma li tifred sider minn ieħor ta' mara, apparentament billi din tixbah xi Point of Sale Card Reader fejn wieħed jiswajpja l-credit card).

Apparti d-diskors kif ngħidu l-pastażati bil-Malti, skużawni se ndaħħal ftit politika: qatt innutajtu li l-president u l-viċi president Amerikani jisimhom Bush u Dick rispettivament? Mela għalhekk jingwalawha tajjeb flimkien dawk it-tnejn!! U bejniethom għoddhom ħx*w id-dinja... Ta' qabilhom (Clitton) kien naqra aħjar għax kien j*ħxi kull mara li jara minflok pajjiżi sħaħ!

---

Il-favoriti tal-Maqluba: id-dinożawr, il-boss, għerq ir-raġel, l-ispiżerija, u fuq kollox l-isputnik, il-Port il-Kbir u bieb il-ħajja

Għada jisbaħ ukoll

2006-04-27T14:17:00.000+02:00

Lil waħda li ma teżistix,
sine animo molestandi

Erġajt rajthom. U nixtieq li ma rajthomx.

Għajnejk. Dak il-par għajnejn li, taħt il-qamar tal-ħarifa, jien u nterraq triqti ferħan fis-sikta tiegħi, f'berqa waħda kixfuli t-tristezza kollha li kelli mwarrba u minsija fl-ibgħad irkejjen ta' qalbi. Forsi qed neżaġera. Jew forsi m'iniex, għax kif rajt int stess, b'dik il-ħarsa li tajtni meta għajnejja ltaqgħu ma' tiegħek, qabditni rogħda minn dawk li jaslu biss darbtejn kull 27 sena; u int stess ħassejtni nitheżheż, bħal werqa f'burraxka li tkun waslet għall-għarrieda, f'nofs il-bnazzi. Id-demgħa li qabżitli dak il-lejl, però, u li għadha ma nixfitx, b'xorti tajba inti ma rajthiex.

Darb'oħra, jekk terġa' twassalni d-dar, ma nħallikx titlaq. Indaħħlek fid-dar tiegħi, f'din id-dar ħiemda, spazjuża u mimlija dawl, tempju tas-solitudni li inti rfist darbtejn u mlejt bid-dellijiet tiegħek. U nerfgħek –għax int, ħafifa rixa, donnok magħmula biex tkun merfugħa–, nieħdok sal-kmajra ta' wara u ntellgħek fuq il-mejda, l-istess mejda li fuqha ħarbixtlek dawk il-versi li kelli nħassar, u versi oħrajn li ma ħassartx. U mmellislek xagħrek, bil-mod, u nikkarezzalek wiċċek, bil-mod, u nigdimlek xufftejk –bil-mod dejjem, għax l-imħabba b'għaġla ma tifhimx–; u qaddek fi forma ta' klessidra, metafora ħajja taż-żmien li jgħaddi fuqna bla ħniena u bla mistħija, inżommu sod bejn idejja ħa jieqaf ftit l-arloġġ, waqt li nħoss nifsek ifewweġ ħafif ħafif ma' dahri; u mbagħad għannaqni, rassasni, agħlaqni bejn riġlejk, ħa nħoss, għal ftit sekondi, il-ħajja eterna fil-mina ta' bejn kuxxtejk; ħa nfannad, infannad sa nintilef fil-baħar bla tmiem t'għajnejk; u nkomplu hekk, bil-mod, jien nitriegħed int tirtogħod, ħa nsir it-tbissima, id-daħka ħelwa, l-għajta ta' pjaċir tiegħek, sakemm inti tistrieħ, u nagħtu 'l xulxin it-tagħniqa ta' l-aħħar, u għal nofs mument, forsi, insiru ħaġa waħda.

Imbagħad il-vojt.

Dak il-ġest li int għamilt meta wasalna, li x'aktarx kien awtomatiku u ma ndunajtx bih, u li ma nafx hux l-istess ġest li tagħmel qabel tgħid ċaw u tbus lill-boyfriend (bl-Ingliż, kif tgħidha int, għax tweġġa'), għamilt tabirruħi li ma rajtux. Aħjar. Il-ħolm li nisbaħ fik jibqa' ħaj, imma pretesti biex ninsiek għandi ħafna. Għax int, l-isfinġi l-ġdida l-lum mhux tant ġdida u mhux tant misterjuża, minkejja li għajnejk donnhom żewġ poeżiji ma jieqfu qatt, int il-poeżija ma togħġbokx. U dan li qed nikteb issa m'intix se taqrah. Għax int, l-ewwel mara li dan l-iben il-ħali ħolom biha bil-Malti, dil-lingwa mitlufa u mill-ġdid misjuba li inti titkellem b'tant ħlewwa, int bil-Malti ma taqrax. Nista' nsemmi xi pretesti oħrajn, iżda m'hawnx għalfejn.

U dan kollu –u l-ġranet twal li berbaqt– minħabba par għajnejn li nixtieq li ma rajthomx. Għalkemm li ma kienx għalihom, ja muża sfortunata, ma kontx ktibt din, u din, u oħrajn li qatt ma raw id-dawl. U ta' dan, nassumi li jkolli nirringrazzjak.

Daqshekk. Issa, iffissat kif jien fir-ritwali u fil-bidujiet ġodda, se nitla' fuq il-bejt, u bis-sigarru li għadni kemm xtrajt u li issa se npejjep, se niżżik ħajr, se nibgħatlek l-aħjar xewqat għall-ġejjieni, u se ngħidlek saħħa.

Għada jisbaħ ukoll, u nisbaħ jien mingħajrek, u mingħajr id-dellijiet li bihom imlejtli din id-dar.

Tiegħek,

...

Miktuba fin-numru 7, Triq il-Malinkonija,

tant żmien ilu

Bloggata għażżiena #2: Jum Dinji tal-Ktieb

2006-04-22T23:39:00.000+02:00

Peress li għada, sfortunatament, ma nistax nattendi għal din l-attività organizzata mill-Kunsill Nazzjonali tal-Ktieb flimkien ma' Poeżijaplus, nixtieq nagħti sehmi billi ntella', malajr malajr, ftit miċ-ċitazzjonijiet favoriti tiegħi marbutin mal-ktieb u man-natura tiegħu.

«Il-kotba huma fanali fil-baħar taż-żmien»
Anonimu

«Kieku nippreferi nkun fqir f'dar mimlija kotba milli sultan mingħajr ix-xewqa li naqra»
Thomas Babington

«Aktar ma naqra, aktar nimmedita; u aktar ma nitgħallem, aktar nista' nafferma li ma naf xejn»
Voltaire

«Id-dinja ktieb, u min ma jivvjaġġjax jaqra biss paġna waħda»
Santu Wistin

«Ktieb ta' veru mhux wieħed li naqraw aħna, iżda wieħed li jaqra lilna»
W. H. Auden

«Klassiku huwa ktieb li qatt ma jkun spiċċa jgħidilna dak li għandu jgħidilna»
Italo Calvino

«Poeta huwa dinja magħluqa ġewwa bniedem»
Victor Hugo

«Li jkollok ktieb qisek tkun qed iġġorr ġnien fil-but»
Qawl Għarbi

«Ktieb miftuħ qisu moħħ jitkellem; magħluq, ħabib jistenna; minsi, ruħ taħfer; meqrud, qalb tibki»
Qawl mill-Indja

«Id-dinja mimlija kotba tajbin li ħadd ma jaqra»
Umberto Eco

U fl-aħħar u mhux l-inqas:

«Ikolli ngħid li t-televiżjoni nsibha edukattiva ħafna. Kull darba li xi ħadd jixgħel it-televixin, immur sal-kamra l-oħra u nintefa' naqra ktieb»
Groucho Marx

Bloggata għażżiena #1: L-erba' temi tal-poeżija

2006-04-18T19:48:00.000+02:00

(Għażżiena għax il-bloggej mehdi f'proġett ieħor, jew għax sab xi ħaġa ta' interess li ħaqqha tkun imtellgħa fuq din il-pitazz virtwali għar-riferenza futura)

Dawn huma l-erba' temi tal-poeżija, skond William Matthews, poeta minn New York.

1. Il-lum ħriġt u nżilt sal-bosk, u ħassejtni, taf int, speċi ta', reliġjuż.
2. Żgur m'aħniex qed insiru iżgħar.
3. Tassew qed inħoss il-bard, u nħossi waħdi (a) mingħajrek, qalbi, jew (b) miegħek, qalbi.
4. Id-dwejjaq donnhom mhumiex ħlief in-naħa l-oħra tal-munita tal-ferħ, u viċiversa, u f'kull każ il-munita tintefaq malajr wisq, u fuqiex ma nafux.

(mil-Language Log)

Il voto dei nomadi (ciao bella ciao)

2006-04-11T08:46:00.000+02:00

Camera: Ha vinto il Professore

Senato: Cdl avanti, decisivo il voto degli italiani nomadi

Nomadi li jfittxu l-irkejjen tal-mistrieħ,
fiċ-ċpar tat-tramuntana u fil-ħamba taċ-ċiviltajiet...

Aġġornament:

Vittoria Unione anche al Senato, dal voto estero 5 seggi contro uno

Ce l'hanno fatta!!!

I nomadi hanno deciso!!!

Ministri sinistri (di destra)

2006-04-07T23:37:00.000+02:00

Quante squallide figure che attraversano il paese
e com'è misera la vita negli abusi di potere
...
Sul ponte sventola bandiera bianca

Franco Battiato, Bandiera bianca

Kont se nikteb li min għandu l-bżar iroxxu, dwar il-politika tax-xaħam, u dwar il-pastiche tan-nouveaux riches.

Kont se nikteb: the English left's not right, or are they simply lost?

Kif ukoll: Sarkozy, de l'Hongrie, dit non à la Turquie.

Democratically elected tyrants setting us free.

Kont se nikteb dwar la foto de las Azores, fejn is-sinjuri Arbuxxell, Blair u Aznar –dan b'tbissima fuq wiċċu, y viva España– ftiehmu li jibdew jixħtu l-bombi fuq l-Iraq.

Cavalieri di guerra, ma di lettere no.

Kont se nikteb: Calderoli è fashion, five point nine lives per gallon, u għal kull mitt għadma kelb wieħed.

Pro-life bombers sack Babylonia and entrench our sacred values.

Kelli wkoll: Tony, have a banana, il-lum il-festa tagħna; il Belpaese piange, 'mma Berlusca jistagħna; crecen las banderas, las patrias se exaltan.

Il-kunflitt ifisser profitt. Bad people on the rise.

U kellu jkun il-golf ifejjaq Prodott Malta; ils promettent l'elixir, ma qui nessun si sana; u kollox tar mal-bżieq, u kollox baqa' magħna.

Iżda fl-aħħar qtajtha li ma ndaħħalx riferenzi espliċiti u li ma nsemmi lil ebda ministru b'ismu, għax ma ħaqqhomx menzjoni. Anki għax is-satira poetika ma tantx hi għalqa tiegħi. Dawn kienu wħud mill-versi li ssagrifikajt, favur oħrajn li għandhom jibqgħu validi mal-milja taż-żmien u li jisħqu fuq il-mod kif ċerti politiċi jevokaw il-valuri reliġjużi bħala ġustifikazzjoni tal-politika tagħhom, kif ukoll biex jiżguraw il-vot tal-parruċċani l-aktar fidili, tan-ngħaġ, tal-coglioni superfiċjali li 'jiddibattu' u jivvutaw qishom qed jaraw xi logħba futbol.

Fil-futbol internazzjonali jien minn dejjem żammejt mat-Taljani. Sa ftit tas-snin ilu, l-aktar waqt it-Tazza tad-Dinja jew ta' l-UEFA, kont għadni ngħid u ngħajjat il-kliem «Forza Italia!» liberament, mingħajr mistħija. Imbagħad, f'wieħed mill-akbar marketing stunts ta' l-Italja moderna, Berlusconi seraq l-islogan bħala isem tal-partit il-ġdid tiegħu.

Għandi fiduċja li minn għada 'l quddiem, il-bandiera Taljana terġa' tfisser soċjaliżmu, ekoloġija, kultura mhix adulterata u mingħajr skop politiku, tolleranza mingħajr erojiżmi jew fetiċiżmi żejda.

Ma non sarà facile. U meta r-rebħa taċ-ċentru-xellug tibda tidher ċar, għad naraw lill-ministri sinistri tal-lemin javvelenaw il-bjar huma u jirtiraw, bħalma għamel l-eżerċtu ta' l-Iraq.

Forza Professor Mortadella!

MINISTRI SINISTRI (DI DESTRA)

They'll beat about the bush, they'll win at any cost,
bis-sewwa jew bid-dnewwa, bl-għajnuna tal-Bambin,
de cómicos comicios saldrá la obra de Dios,
friends in need, votes indeed, ħa jirbħu tal-lemin.

Mhux ta' b'xejn dejjem tvinċi l-pulitka tal-wiċċ tost,
il voto dei coglioni va a chi sa ben mentir,
poisoned urns, Baghdad burns, as they kiss the holy cross,
la peur ça fait fureur, la haine c'est l'elixir.

Wasters of life and limb, they fill the news with lies,
they ride the wave of hate of voters they despise,
their marketing will tell you that God is on their side;

son ministri sinistri, l-istraġi tal-bnedmin,
son moscas cojoneras de barbarie sin fin,
mais en tout cas, t'inquiète pas, għax tagħhom pjan divin.

7 ta' April 2006

Ikklikkja hawn biex tisma' s-sunett (jew mużajk, kif bdejt insejjaħ lil din il-forma flok it-terminu 'sunett makkeroniku').

Sono un coglione: il blog

Il-firillu u l-farfett

2006-03-31T09:41:00.000+02:00

wara Pica

Ma setax jonqos. M'hemmx għalfejn ngħidu, kull aspett tal-lingwa ħaqqu studju serju, anki fejn jidħlu s-sigrieti (kif insibuhom fid-dizzjunarju ta' Aquilina).

Mela bis-serjetà kollha, biex inkompli mal-listi li għoġobha tibda n-ners Pica, għamilt daqsxejn ta' riċerka, u sibt dawn li ġejjin.

(f'ordni alfabetiku)

Hi

L-anġlu

Il-bezzun

Iċ-ċuċċu (interessanti din, l-Ispanjoli jużaw ħafna l-kelma "chocho")
Il-farfett
Il-figorin
Il-fjura
Il-ġurdien
Il-garaxx
"Hemmhekk"

Il-ħass (?!?!)
Il-ħofra

Il-kukklu

Il-kuperċ (tingħad fl-inħawi tal-Gudja, grazzi Limerikku)
Il-maħbub
Il-maqrut
L-imqaxxar
Il-muċċu

In-natura
Il-paċċoċċu, il-paċċu
Il-parti
Il-pastizz
Il-pussi, il-pussikat

Il-qattus
Sieħbi
Is-sufi

Tad-daqna, tal-baffi, tal-mustaċċi

* It-trijanglu ta' Bermuda (grazzi Maria)
Iz-zizzu

Hu

L-annimal
L-apparat
L-arblu tar-razza

Barri għammiel (minn poeżija ta' l-Imżebbel)
Il-bestja

Il-bezzun

Il-bilbla (in-naħa t'isfel ta' Malta, mill-verb belbel)
Il-braġjolu
Il-brazz

Il-bxula, Il-pxula (pl. bxiexel, pxiexel; dim. bxejxla, pxejxla)

Il-bubun
Iċ-ċavetta
Id-duda, id-dudu

* Il-fajjenza (grazzi Tuxka)
Il-fartas

Il-firillu

L-iflaġellat (x'aktarx wara xi lejl għaddej bla nifs)

Il-ġemmarker l-oħxon
Il-ġeneral

Ġismi
Il-ġojjell, il-ġojjelli tal-familja

Il-ġonsin (johnson)
Il-gamaxula (użat minn kuġinuwi ta' 7 snin)

Il-gerwiela (mill-verb gerwel)
Il-girboks (gearbox)

L-għasfur
L-għodda

* Hu, f'forma ta' pronom mehmuż, bħal meta ngħidu 'ħa mmur neħodlu b'idu' (grazzi Wiżgħa)
Il-ħanżir
Il-ħendbrejk (handbrake)
Ħija ż-żgħir
Johnny t'hemm isfel

* Il-Kanonku (jew Kanonk fil-qosor; grazzi Pierre)

Il-kanun

Il-kaptan ta' rasu ħamra

Il-kavallier l-abjad (għoġbitni wisq din)
Il-kbir

Il-king

Il-kukku

* Il-lasta virili (fil-Qrati Maltin, grazzi RasBlaxxa)
Lażżru (bħal meta ngħidu «Qum, Lażżru!»)
Il-linfa
Il-martell
Il-mazza
L-imdendel
L-imqareb

Il-muntun
Il-musmar tal-penitenza
In-natura

Il-pakkett (jinkludi l-ħaswejn)

Il-parti
Il-pesisa

Il-pitiross
Il-piżu

Il-Qassis il-Kbir (minn poeżija ta' Achille Mizzi)

Ir-re
Is-serp

It-trillina

* Il-virga maskili (fil-Qrati Maltin, grazzi RasBlaxxa)

* Ix-xadin (eż. fil-frażi 'ħa mmur inbandal ix-xadin', grazzi Wiżgħa)

Ix-ximitarra

* Araw ukoll il-lista ta' Kenneth Camilleri

* aġġornati

Interessanti kemm hawn termini marbutin mar-reliġjon: il-Qassis il-Kbir, Lażżru, il-Kanonk...

Hemm xi oħrajn?

P.S. Ħajr lill-bloggejja u lin-nies tal-forums.

Nhar ta' Tnejn

2006-03-27T20:36:00.000+02:00

Ir-rebbiegħa tqum bil-ħoss tal-mewt
tinstabat ma' l-art,
u l-qattiela jifirħu bl-istrument
sod bejn idejhom.

Adrian Grima, Rakkmu

Snieter

Niftakar, ċarissmu, liz-ziju Żepp jgħidli li f'Malta l-ixkubetti u s-snieter tal-logħob kienu illegali. Naħseb kelli xi 10 snin. U niftakarni fuq tal-linja, nifraħ bejni u bejn ruħi jien u nirrifletti ftit fuq din it-tagħrifa... mela għalhekk ma tantx kont nara ġlied fl-iskola, u għalhekk kont nieħu aktar gost nilgħab mat-tfal l-oħra fil-bitħa ta' l-iskola u fl-isqaq tan-nanna milli meta kont l-Ingilterra. Ovvjament id-differenzi soċjoloġiċi kienu u se jkunu dejjem wisq aktar kumplessi minn hekk, iżda ta' tifel li kont, dak il-kliem taz-ziju għalija kien ifisser ħafna. Erħilu li ftit tas-snin wara kelli nerġa' lura Londra, fejn ma bqajtx nissejjaħ l-Ingliż iżda spic, u saħansitra paki, minn dawk l-iżbub li ma jafux jew ma jridux jiddistingwu bejn ir-razez. Billi kont aktar muswaf minnhom laqqmuni wkoll gorilla, u l-lezzjonijiet ta' l-għawm b'dik ir-riħa ta' kloru tmarrdek tal-pixxini sirt nobgħodhom. Wara li tkun drajt taqbeż f'Wied iż-Żurrieq u Għar Lapsi mingħajr ma ħadd idejjaqlek il-bajd, mhux għaġeb lanqas.

Kont naqbel ħafna ma' dik il-liġi li kienet tipprojbixxi l-armi tal-logħob, jekk tassew eżistiet. U li kieku kienet teżisti l-lum kont nappoġġjaha b'ruħi u ġismi. L-immaġni ta' l-armi tan-nar bħala ġugarell, jew imqar bħala element ta' moda, nemmen li b'xi mod trid tinqata'. Ftit tal-jiem ilu, jien u nagħmel dawra mar-raħal, quddiemi kien hemm żewġt itfal ta' xi 4 jew 5 snin jimxu ma' ommhom, it-tnejn b'revolver żgħir f'idhom taparsi qed jisparaw fuq xulxin. Forsi tgħiduli li dan huwa normali; normali jew le, ma nħossnix komdu meta narah. Iqażziżni. L-istess meta nirrabja ma' missieri għax lil ħija ta' tmien snin, ċampjin ta' l-iskola fiċ-ċess li minn ftit taż-żmien 'l hawn beda jivvjaġġja madwar l-Ingilterra biex jieħu sehem f'diversi kampjunati, jixtrilu pistola tal-logħob bħala rigal tal-Milied. Imbagħad meta liż-żgħir tkun qabżitlu joħroġ bil-kliem «I'm gonna kill you!» jew «¡te voy a matar!», u l-lingwaġġ belliku jkompli jiżviluppa waħdu.

U issa, Malta ħanina, għandna nifirħu għax tali Chetcuti rebaħ midalja tal-bronż peress li jaf jispara u jolqot il-likk? Għandna nifirħu bid-deċiżjoni ta' Ġorġ il-Purċinell favur li l-kaċċa u l-insib ikunu permessi tul ir-rebbiegħa? Ma jmorrux jitilfu aktar voti l-PN wara x-xebgħa li ħadu l-ġimgħa l-oħra! U kif tista' federazzjoni ta' kaċċaturi u nassaba tkun fl-istess ħin konservazzjonista? X'qegħdin jikkonservaw, lil hinn mill-qtil? Issa jridu jikkonvertu l-inħawi tal-Munxar, ħdejn il-bajja ta' San Tumas, f'riżerva (biex ma ngħidx santwarju) tal-kaċċa. B'hekk ċerti passatempi tradizzjonali jkomplu jieħdu s-sopravvent fuq id-dritt ta' kulħadd li jgawdi l-ambjent, biex ma nsemmux l-aċċess ħieles għax-xatt, li skond ir-Ramblers Association huwa prinċipju legali li ġej minn żmien ir-Rumani.

Min ikun ra l-ewwel film ta' Michael Moore x'aktarx jiftakar lil Charlton Heston, iċ-ċuċ, jiġġustifika l-pussess ta' armi tan-nar billi jallega li «there's a lot of ethnicity».

Rabja

Il-Maltin ibatu minn nuqqas ta' interess fil-poeżija, skond it-Times u skond il-maġġoranza ta' dawk li attendew is-seminar tas-Sibt li għadda. Lista ta' konklużjonijiet validi li ħarġu minnu tinstab hawn.

Xi ġimagħtejn ilu kont mgħaddas f'xogħol twil, rajt l-aħbar quddiem għajnejja u ma ttendejtx. Is-Sibt, wara xi erba' sigħat nirraġuna waħdi u nitpaxxa nipparteċipa f'diskussjoni dwar il-poeżija u kif tista' titwassal lil aktar nies, sirt naf. Lura b'tisbita għaż-żonqor iebes tar-realtà. Minbarra l-fatt li r-razziżmu jaffettwani b'mod partikulari għax jiena għextu, kien il-fatt li l-intellettwali ta' veru, u poeta ta' veru, u missier ta' veru, huwa min hu li ġegħilni nitbaqbaq bir-rabja. U domt ma kkalmajt. Dakinhar jien ukoll stħajt li jien Malti.

Dawk il-waħdanisti li jistmerru kull plural u kull ħjiel ta' diversità, ħlief jekk tkun moltepliċità ta' lewn wieħed u ta' idea waħda, għandhom ikunu jafu li ma nibżgħux minnhom. Li kieku kellhom ftit aktar melħ f'moħħhom kienu jkunu aktar perikolużi. U rridu jkunu jafu wkoll li qatt fuq li qatt m'huwa se jirnexxielhom isikktu lill-kittieba, lill-ġurnalisti u lil kull min jesprimi ruħu liberament. La bin-nar, u la bis-snieter: għax il-miktub mhux maħrub, u jaħarqu kemm jaħarqu, in-nar se jibqa' f'wiċċhom, u jekk jisparaw għall-ajru l-unika toqba li se jkomplu jagħmlu se tkun f'moħħhom stess.

Għax anki jekk ix-xabla mingħaliha tirbaħ xi taqbida iżolata, qatt ma tegħleb is-saħħa tal-pinna.

Nhar ta' Tnejn

It-Tnejn filgħodu jaf ikun l-agħar mument tal-ġimgħa. Speċjalment meta l-ġimgħa tibdieha b'lura, u meta dawra mal-gazzetti, il-kolazzjon ta' kuljum, tkebbislek il-ġamra li tkun għadha ma ntfietx għal kollox.

EU buries Guantánamo Bay text Ucraina, cancellata la rivoluzione arancione Proche Orient: 22 morts dans un raid des forces des États Unis et irakiennes contre une mosquée chiite Arrestat wieħed mill-mexxejja ta' l-oppożizzjoni fil-Belarus Canadá comienza la caza de 335.000 focas en el Ártico para vender la piel MEPs 'disgusted' by detention centres in Malta L'élévation du niveau des océans pourrait être plus importante et plus rapide que prévu Tommy è prigioniero di una gang di balordi Um milhão de armas legais em Portugal Afghans protest against convert Bagdad, trovati nove cadaveri "torturati e poi strangolati" Inaċċettabbli li titwaqqaf dimostrazzjoni paċifika u leġittima kontra l-preżenza ta' vapuri tal-gwerra tan-NATO fil-Port il-Kbir La crispación destroza el lenguaje Bomb blast kills two in southern Philippines La medicina è schiava del mercato Plans to turn an area known as il-Munxar, next to St Thomas Bay, into a hunting reserve La présidentielle biélorusse se solde par 900 arrestations Berlusconi: i comunisti non mangiavano i bambini, li bollivano Maltese 'lack interest' in poetry Prossegue interrogatório por tráfico de armas Bielorussia, Ue «inorridita» per repressione proteste Dawn ma jisplodux lilhom infushom, fil-fatt, imma jaħarqulek il-karozza (bħal dawk l-Għarab maħmuġin fi Franza) jew jitfgħulek tajer jaħraq mal-bieb waqt li tkun qed tniedi ktieb Rwandans to see genocide on big screen, making of film triggered panic and flashbacks Gaza, due miliziani uccisi al valico di Erez The real threat is not in the closed centres but in the closed minds The real threat comes not from abroad but is home grown The real threat is not those who speak of fundamental rights It’s the fundamentalist Right Trinta decapitados a norte de Bagdade essi combattono una battaglia di egemonia culturale c'è da temere dall'attacco dei paladini delle forti identità materiali e concrete Más de 40 muertos en un atentado suicida contra una base militar del norte de Irak Dispositif sécuritaire renforcé entre Place d'Italie et République But even the possibility that it is one tenth of the truth makes me feel ashamed that I am Maltese Jekk ħadd ma jara xejn u ħadd ma jisma' biż-żmien il-foga tgħib u t-trab jindara

L-esperiment ikompli. Billi l-kelma makkeroniku, spiss użata biex tirreferi għall-poeżija ta' lingwa mħallta, b'xorti ħażina fiha konnotazzjonijiet kemmxejn peġġorattivi u taċ-ċajt, iddeċidejt li dawn is-sunetti multilingwi nsejħilhom sempliċement mużajki. L-iskop tiegħi hu li dan l-istil imur lil hinn mid-dimensjoni ludika u burleska, kif ukoll mil-logħob purament lingwistiku.

Ikklikkja hawn biex tisma' s-sunett.

Nhar ta' Tnejn

Nhar ta' Tnejn, jum il-baħħ, another day from hell,
fan più e più rumore gli idioti dell'orror,
oil galore, crush the poor, my wallet's now a whore,
u l-kultura tinxtara fl-irkejjen ta' burdell;

moħħi fik, I'm a freak, tallaron mi laurel,
gobiernos antinómadas bombardean el amor,
ksir ir-ras, it will pass, neqred nilmenta ngorr,
et je m'éloigne encore, et encore plus loin d'elle.

Tfajliet sbieħ, moħħ ir-riħ, ma' macho boys bis-snieter,
oh such fun! like my gun? bumm, bumm! l'oiseau est mort,
l-eroj jiftaħar b'rixu, min qal li Alla kiefer?

Mala tempora currunt, quest'era è di furor,
nhar it-Tnejn, nhar ix-Xejn, rebħet mill-ġdid ix-xabla,
u int li qatt ma narak, għid, x'tifhem int bl-imħabba?

Poeta Mħabbat

2006-03-26T17:36:00.000+02:00

Muża qaddisa,
kemm huwa ħelu
iż-żmien li ngħaddi miegħek!
Kemm hi sbejħa l-għanja
li qed tnebbaħni!
Iżda, ja Muża tiegħi,
agħdirni,
ninsab imħabbat,
ikolli nitlaq
biex barra noħroġ il-barmil taż-żibel,
ikolli mmur il-ħanut
nixtri ħobż u ħalib u toilet paper;
il-ħxejjex kollha
qegħdin jgħajtuli
biex insaqqihom!
Ikolli mmur!
Forsi,
x'ħin nerġa' lura
int terġa' tiġi ħdejja
u l-għanja ħelwa
li qed tnebbaħni
ma tmurx mar-riħ;
imma min jaf?

Anton Buttigieg, 25 ta' Awissu 1982
Meħuda mill-ġabra Żibeġ u Boċċi

Għada, imbagħad, ir-rabja...

Ħajku

2006-03-12T18:25:00.000+01:00

Tagħrifa ċkejkna: Dil-bloggata qed niktibha bħala att ta' protesta nejjieki u taħt l-ilsien kontra żewġ avversarji li għandi wisq għal qalbi. L-ewwel wieħed hu t-tabakk, u t-tieni, kollega ħelwa li biex tiċċajta miegħi l-bieraħ qaltli dan il-kliem:

«seriously Twann, you are toooo artistic ... you've been reading too much poetry... poetry won't bring you any money... I don't lose myself in such trivia!»

Banalità delle banalità –għax ma jistax ikun kollox ħwejjeġ għoljin– xi ġimagħtejn ilu ddeċidejt li naqta' l-vizzju tat-tipjip. U sal-bieraħ il-wegħda żammejtha: saħansitra ksirt ir-rekord tiegħi ta' jiem mingħajr sigaretti minn mindu ġejt Malta fis-sajf ta' l-2004. Il-bieraħ, ġurnata kollha dwejjaq u pseudo-depressjoni (bl-eċċezzjoni tal-kliem divertenti ta' hawn fuq), żlaqt ftit qabel dħalt norqod, u biex tgħaxxaq lanqas biss gawdejtu.

Il-vantaġġi ta' ħajja mingħajr duħħan jafhom kulħadd, u mhix ix-xewqa tiegħi li noqgħod nippriedka. Kemm ngħid li r-raġuni #783251 il-għala ma jaqbillix nobrom jew inqabbad dak is-sigarett hi li dan l-aħħar sibt ruħi nikkonċentra aħjar, anzi nnutajt li qed ikolli meded tal-konċentrazzjoni itwal minn qabel. Min jaf, forsi bħala kittieb mhux pejjiep (jew non-smoking poet !) jirnexxili nkun inqas għażżien u aktar kreattiv.

U issa, sabiex daqs ġimagħtejn oħra nerġa' nikser ir-rekord, li qed nagħmel hu li kull meta tiġini l-kilba, flok nobrom sigarett naqbad id-dizzjunarju Malti-Ingliż ta' Aquilina, niftħu bl-addoċċ u 'nobrom' kelma. Jekk togħġobni, għal ġol-ktejjeb fejn, mingħajr ebda dixxiplina, inniżżel ta' kuljum l-ideat u l-espressjonijiet interessanti li nkun iltqajt magħhom.

B'hekk qed jirnexxili nnessi ftit l-għatxa mxajtna għat-tabakk. Jew inkella, niftaħ dan il-ktieb u nisraq qawl; jew idjoma minn hawn; jew ħajku minn din il-ġabra ta' Oliver Friggieri. Ftit ilu, fil-paġna 20, iltqajt ma' din il-ġawhra, u ma stajtx ma ntellagħhiex hawnhekk għall-bloggejja sħabi:

Kulħadd jitkellem
fuq l-internet, u l-gwerra
bħas-soltu tkompli.

F'leħħa ta' berqa, jien u niftakar fl-idea tal-ħajja bħala tiġrija kontra l-baħħ u ġlieda kontra t-tnessija, kif ukoll fil-kumment ċajtier ta' ħabibti dwar l-inutilità tal-poeżija (u tgħidx kemm dħakt bil-qalb), tnebbaħt biex nikteb din it-tħeżżiża ħafifa bħala ħajku ta' risposta:

Dil-ħajja gwerra
bejn il-ħolqien u l-qerda;
ikteb kemm tiflaħ.

Għaldaqstant, jien se nerġa' nisfida ruħi, u se nżomm il-kolp u 'l bogħod mit-tabakk sakemm żmien id-duħħan jisfuma.

Għalissa però, il-kitba u t-traduzzjoni kreattiva, don Pablo Neruda u Mikiel Anton Vassalli se jkollhom jistennew sakemm inlesti l-biċċa xogħol li mehdi fiha, il-qlib ta' katalgu ta' għamara u prodotti għal-lukandi li donnu ma jispiċċa qatt. Ta' l-inqas, qed nidħak nara kif ċerti simboli reliġjużi u filosofiċi saru elementi ta' moda anki fl-industrija tal-porċellana. Per eżempju:

L'assiette Ying Yang : C'EST TENDANCE!!

Tfakkarni f'dawn il-versi tas-silta Magic Shop ta' Battiato (poeta ieħor li ilu ħajtu kollha jaħli l-ħin):

E più si cresce e più mestieri nuovi
gli artisti pop, i manifesti ai muri
i Mantra e gli Hare Hare a mille lire
l'Esoterismo di René Guénon

Una Signora vende corpi astrali
i Budda vanno sopra i comodini
deduco da una frase del Vangelo
che è meglio un imbianchino di Le Corbusier

Supermercati coi reparti sacri
che vendono gli incensi di Dior
rubriche aperte sui peli del Papa...

Insomma. Jien se nkompli nagħmel ħilti biex ma nerġax inħaddan id-duħħan. Flok sigarett - kelma, qawl, idjoma, ħajku. Sadattant, ħbieb tiegħi... iktbu kemm tifilħu!

Madrid, Estación de Atocha, 11.3.04, 07:37

2006-03-11T18:16:00.000+01:00

Juan Moris Crespo

Kien jistudja l-ammont ta' vjaġġaturi f'Atocha waqt ir-rush hour
INĠINIER / 31 SENA / ALCALÁ

Għal Juan, l-istazzjon ta' Atocha kienet territorju ta' studju. Hemmhekk, ftit tax-xhur qabel, kien applika l-għarfien tiegħu fil-qasam ta' l-inġinerija tat-trasport, lawrja li kien wasal biex itemm. Wieħed mill-aħħar assignments tiegħu, li ġie ppremjat b'marki għoljin, kien ittratta l-moviment tal-vjaġġaturi f'din l-istazzjon populari ta' Madrid. Dan ix-xogħol kien ikkonsista speċifikament fil-kalkolu ta' kemm-il persuna tista' tuża l-pjattaformi ta' Atocha waqt l-aktar ħin movimentat, mit-tmienja sad-disgħa ta' fil-għodu. U, preċiżament, kien fi triqtu lejn dawk il-pjattaformi fejn sab il-fatalità, dak il-Ħamis misħut li diġà sar parti mill-Istorja.

Dik l-għodwa kien telaq minn Alcalá de Henares, il-belt ta' twelidu, lejn il-kumpanija fejn kien qiegħed jaħdem bħala traduttur tekniku. Determinat li jġib fi tmiemu kull proġett li kien jibda, l-hena tiegħu kienet il-ħajja familjari mal-ġenituri tiegħu, nattivi ta' l-Andalużija, maż-żewġ ħutu u man-neputijiet, li magħhom kellu relazzjoni ta' ammirazzjoni mutwa.

(mill-gazzetta El Mundo)

11-M: Ritratti tal-vittmi kollha (El Mundo)

Il-Ħajja... Mistoqsija (Maqluba)

Yo me bajo en Atocha

Anki jekk imut is-sajf u tgħaġġel ix-xitwa,
ir-rebbiegħa taf li nkun qed nistennieha Madrid.

Nofs triq bejn l-infern u s-sema,
jiena ninżel Atocha, jiena nibqa' Madrid.

Bkejt Venezja, intlift Manhattan,
kbirt La Habana, kont parja Pariġi,
Belt il-Messiku taħraqni, Buenos Aires toqtolni,
iżda dejjem ikun hemm tren li jiżbokka f'Madrid.

Iżda dejjem ikun hemm tifel li jixjieħ f'Madrid.
Iżda dejjem ikun hemm karozza li tiskiddja f'Madrid.
Iżda dejjem ikun hemm ħuġġieġa li taqbad f'Madrid.
Iżda dejjem ikun hemm vapur li jegħreq f'Madrid.
Iżda dejjem ikun hemm ħolma li tistenbaħ f'Madrid.
Iżda dejjem ikun hemm titjira lura lejn Madrid.

Iżda dejjem ikun hemm tren li jiżbokka f'Madrid.

Joaquín Sabina

¡Un saludo, Juan!

Is-sindromu tal-boxxla

2006-02-25T04:51:00.000+01:00

Seguimmo certe rotte in diagonale
dentro la Via Lattea...

Che bei ricordi di gioventù
Nieħu gost meta Mark isemmi l-Italja tat-tmeninijiet u kif hu u l-ġenerazzjoni tiegħu ddakkru minnha, anki jekk aktar mill-bogħod milli mill-qrib. Huwa żmien li minn dejjem saħħarni, minkejja li qatt ma wasalt biex nifhmu tabilħaqq; jien ġejt Malta fil-85, u meta tlaqt fil-91 kont għadni kemm bdejt inrabbi s-suf. It-tifkiriet li għandi tal-Malta ta' dak iż-żmien huma isbaħ, bil-wisq isbaħ minn dik li skoprejt ta' iben ħali li ġie lura tlettax-il sena wara, u mhux biss għall-klixè ta' l-innoċenza mitlufa... Qed naħseb f'rikordji sempliċi li xi darba kultant jerġgħu jitfaċċaw mingħajr ma nkun qed nistenniehom, l-aktar meta nagħmel xi passiġġata madwar ir-raħal kmieni fil-għodu, nintilef fl-aktar triqat dojoq (iva, fil-Qrendi tista' tintilef!), nilmaħ xi dar mitluqa jew xi ħajt ta' ġebel mittiekel, lest biex jiġġarraf imma għażżien wisq biex iċedi: dehriet ġodda imma familjari li jreġġgħuni għal tfuliti, għax-xbihat ta' imgħoddi mbiegħed, u għoddni nerġa' nitbennen minnhom u mill-irwejjaħ li, ta' l-inqas huma, baqgħu l-istess.

Xbihat li jinkludu l-aktar affarijiet banali, aħna l-ulied ta' l-iskrin iż-żgħir u tal-prodotti tal-minimarket mingħajr ma ridna, bħall-kartuns Taljani li kont nara dak iż-żmien (Lupin, D'Artagnan, Galaxy Express 999); powster kbir ta' Maradona bil-flokk ċelesti tan-Napoli, bil-kelma Mars stampata fuqu biex tfakkarna li l-Pibe de Oro ġej minn pjaneta oħra; il-mikrofonu simpatiku ta' Radio Deejay jgħidilna liema kanzunetti l-aktar li qegħdin jinstemgħu; Jovanotti for President; is-silta Via Lattea li permezz tagħha l-mużika u t-testi ta' Battiato għalija saru kważi reliġjon; it-Totocalcio 1X2 li konna nilgħabu bejnietna jien u z-ziju kull nhar ta' Ħadd (Raider għal min jirbaħ, il-lum Twix); l-istikers tal-Panini; Napoli-Sampdoria fis-Subbuteo; partiti futbol wara l-knisja jew fl-isqaq tan-nanna (bellissimo gol di testa... le ta, handsball! [sic.]) ma' kumpanni li l-lum imexxu l-każin ta' Lourdes, u spiċċaw intilfu fl-ossessjoni bil-logħob tan-nar li diġà serqet il-ħajja ta' wieħed minnhom; l-Imnajdra fejn kont nilgħab ma' ħuti qabel ma tellgħu l-fildiferru; fl-aħħar u mhux l-inqas, l-iljieli sajfija fuq il-bejt niċċassa lejn il-kwiekeb tal-Via Lattea u nisma' t-twerżiq tal-grillu, u l-baħar ħallih iħabbat...

Il-jien bħala mużajk
Kollha xbihat u esperjenzi li saru bċejjeċ jew tesseri żgħar tal-mużajk tal-jien, mużajk li mbagħad ħa l-kuluri u l-forom ta' artijiet u ilsna oħra, aktar jew inqas interessanti u feliċi minn dawk tat-tfulija, imma xorta parti integrali mill-kwadru sħiħ. Ċagħak li jinbidlu u jiżdiedu l-ħin kollu, li jaħarbu minn kull definizzjoni mfissra minn qabel, għax il-jien tal-lum mhux dak tal-bieraħ u lanqas dak ta' għada, bħalma qal il-blatlaqliequ anonimu f'kumment li ħalla f'bloggata tiegħi tax-xahar li għadda, u li għoġobni wisq:

«M'għandix labels ma' dahri bħal ma jkollhom il-ħwejjeġ biex tindikali inix Malti jew le. Jien jien innifsi u daqshekk! Kull fejn immur, kull min niltaqa' miegħu, kull lingwa li nitkellem, kull ktieb (jew anke blogg) li naqra, kull film li nara, kull ħolma li noħlom ikomplu jsawru dak li huwa jien.»

Mhijiex idea ġdida jew li qatt ma ħsibt fiha, imma mhux diffiċli tinsiha lanqas. Għax l-ebda identità m'hija fissa, u aġġettivi bħal 'Malti', 'lingwista', 'xellugi', 'poeta', 'intellettwali' m'għandhomx jitqiesu bħala kategorizzazzjonijiet fissi u awtomatiċi iżda bħala epiteti relattivi; fejn jidħlu ċerti affarijiet –bħall-politika, nagħtu każ– jista' jkun li jien aktar Spanjol milli Malti, u l-fatt li jiena metodiku ħafna f'xogħli ma jfissirx li jiena Ingliż –kif riedha ħabib tiegħi–, il-filologi Taljani li janalizzaw il-manuskritti ta' Dante u Petrarca huma magħrufa għall-atteġġament metodiku tagħhom ukoll, kien minnhom li jien iddakkart, iżda mhux minnhom biss... Imbagħad, il-manwali tal-letteratura jgħidulna li l-idea tal-mużajk hija strutturalista u postmoderna, bħas-sillabi tas-sunett li flimkien jagħmlu sura waħda, bid-differenza li s-sunett huwa forma essenzjalment magħluqa, filwaqt li l-mużajk ta' l-ego huwa organiku, tant illi meta taħseb li wasalt biex tifhmu tinduna li diġà nbidel. Adesso tu, domani non più.

Is-sindromu tal-boxxla
Faċli tħossok mitluf f'did-dinja tad-diversità kummerċjalizzata, fejn l-eżotiku jinbiegħ fil-pakketti tal-plastik, u l-kultura tradizzjonali tiġi manifatturata ġewwa fabbriki li, bir-riklami kbar tan-neon, saru jixbhu lill-briedel. Orrajt, għalija qed nitkellem, qlibt mill-jien għall-int mingħajr ma ridt. Għax hawn min iħossu komdu meta jkun imdawwar minn elf prodott u elf marka, meta jilbes żarbun ta' kumpanija multinazzjonali ċelebri li tħaddem it-tfal fit-Tajwan, jew meta jixtri djamant ta' għaxart elef lira biex juri lil seħbitu kemm ir-relazzjoni tagħhom hija unika waqt li dawk li jaħdmu fil-mini bilkemm għandhom għaxja ta' lejla. Klixejiet tal-looney left, hux? Tgħid Twanny għandu flokk ta' Che Guevara mitwi fil-qiegħ ta' l-ewwel kexxun? Le, m'għandux. Imma donnu ma tistax tieħu pożizzjoni mingħajr ma tiġi mdeffes fil-kexxun ta' ħaddieħor skond il-forma mentis partikulari tiegħu.

Iżda mhux fuq hekk xtaqt nitkellem. Il-punt hu li l-ħajja urbana li tant ħabbejt, bl-għeġubijiet kollha tagħha, sirt nistmerrha. Aktar għal raġunijiet konċettwali milli minħabba d-densità tan-nies. U ġejt Malta biex forsi niftaħ il-pulmuni u nsib tweġiba għal ċerti mistoqsijiet. Sewwa bsart, ma sibthomx kollha. Ma jimportax. Sibt il-beraħ, u sibt il-qtigħ tan-nifs. Għadni ma nafx x'inhu dak li jagħmilni Malti lilhinn mid-demm u l-laħam, iżda hija ormaj mistoqsija mingħajr importanza. L-hekk imsejħa liġi ta' l-appartenenza, li skondha kulħadd jappartieni lil ċerta art, lil ċerta storja li kienet bdiet ħafna qablu, l-istess liġi li għenet biex tikkonvinċini niġi lura, ma nistax naqbel magħha għalkollox. Wieħed jista' jkun ta' ġewwa u ta' barra fl-istess ħin, u jista' jixtieq it-tnejn: jumejn ilu, f'kumment fuq il-blogg tas-Skipp, għedt li nissimpatizza ma' dawk li għażlu l-eżilju; erbgħa u għoxrin siegħa wara, fuq il-blogg ta' David, għedt il-kontra, li ma nagħtix tort lil min ibati min-nostalġija. Donnha saħħara dil-gżira, mara ħelwa li trid tibqa' magħha għal dejjem iżda fl-istess ħin trid tinżamm 'il bogħod minnha għax tweġġgħek. U issa jien sejjer 'l hemm, lejn it-tramuntana kif tgħid il-boxxla, għandi seba' mitt sena biex nitlaq, imma xi ħaġa qed iżżommni lura, u qiegħda ttertaqli qalbi.

Forsi, kif diġà għedt kemm-il darba, dari mhix hawn, u lanqas 'l hemm. Forsi dari, wara kollox, huwa l-moviment; moviment djagonali, forsi 'l isfel, forsi 'l fuq.

Jew forsi dari huwa d-dubju, ix-xenqa dejjiema li nparpar 'l hemm li tissielet max-xewqa kostanti li nibqa' fejn jien.

Pawża
Dal-blogg se jieqaf għal ftit, għax għadni kemm dħalt għal proġett kbir li kien ilu jistenna wisq. Issa li ħsilt bdejtu, irrid inlestih. Aktar informazzjoni meta jkun imniedi.

Xifer: għal meta r-rumanz tiegħek?

Misjub(a) fit-traduzzjoni

2006-02-20T01:04:00.000+01:00

Hawn taħt nirreproduċi traduzzjoni tal-poeżija Found in Translation ta' Dinos Siotis, meħuda mill-ktieb Foreign Territory (2001) u li tinsab f'dan il-ġmiel ta' antoloġija.

Imwieled fl-1944 fil-gżira Griega ta' Tinos, Siotis il-lum jgħix Boston (Stati Uniti). Jikteb kemm bil-Grieg u kemm bl-Ingliż, u xogħlu ġie tradott f'diversi ilsna.

Poeta nomadu, Siotis ibati mis-sindromu tal-boxxla:

«In much of Foreign Territory, the new book of poetry by Dino Siotis, the speaker is a kind of information-age nomad, an inhabitant of the transnational void, afflicted by an elegiac ache for a place where "time was slow and endless and everything had a sweet taste". The nomad, as we know from the Odyssey, always risks becoming a No-Man; and while Homer's resourceful traveller made it back to Ithaca, Siotis fears his return will be blocked, in part by his own knowledge, experience and desires.»

«He has the clear vision of the contemporary transnational man of the world balancing his experience of multiple homes, times and traditions.»

Misjub(a) fit-Traduzzjoni

Inżul ix-xemx mitfija jikkonferma t-teorija ta' ilsna mitlufa,
jinbtu fjuri f'imsaġar barranin
jittawlu fuq l-għoljiet il-qodma tal-mitluf u l-misjub,
jittraduċuni bis-sħiħ qabel nitgħallem dinja oħra
(billi d-dinja ma nistax inbiddilha, naqleb id-dinja),
il-kliem jistennieni nsikktu fid-dizzjunarji
u nħawlu f'websajt għall-għomja,
nistenbaħ intraduċibbli fi lsien barrani,
inħallas il-kontijiet f'dollari wara li nkun sarraft drakkmi
niekol ikel Ċiniż b'aċċent Tajlandiż
nitkellem b'aċċent barrani
nisma' 'l Thelonius Monk idoqq temi Griegi
immur nara l-opera Taljana b'sopratitoli Franċiżi
ngħid prosit lill-ilsna omm
(prosit lil kull omm, ukoll)
nara lill-aħbarijiet barranin jinxtorbu
f'paradigmi ta' traslitterazzjoni

U dan kollu għal għan wieħed biss: biex nasal

(traduzzjoni iddedikata lill-ħabiba nomada tiegħi Maria)

Imbagħad is-skiet

2006-02-08T07:54:00.000+01:00

«int li timla l-beraħ kollu b'kewntek»
Ġużè Aquilina, Taħt Tliet Saltniet

IMBAGĦAD IS-SKIET

Fl-aħħar wasalna, fl-aħħar. Fl-aħħar ġejt niżżik ħajr,
lilek li isem m'għandekx, la sura, u la lsien,
fl-aħħar ġejt hawn inkellmek, lilek li m'għandekx kliem,
li kullimkien inħossok, li nsejtek tant malajr.

Fl-aħħar ġejt niżżik ħajr –fuq dar-rdum lewn ix-xgħir
u dal-baħar ta' skiet– tal-beraħ, tal-ħolqien,
int li b'biża' ma tafx, int il-kaos, int is-sliem,
int li bis-saħħa tiegħek mill-ġdid inħossni ħaj.

Fl-aħħar, wara li għaddejt kull lejl fix-xejn nitmiegħek,
int li f'xbihitu l-bniedem jippinzilla f'elf ktieb
mingħalihom imqaddsa, int bla iben, bla werriet,

il-ħajja kif inhi, fis-sempliċità tiegħek,
wara kollox u xejn, ġejt niftaħ qalbi miegħek.
Imbagħad, fl-aħħar, is-skiet..........................................

Il-Qrendi, 4 ta' Frar 2006

Ikklikkja hawn biex tisma' s-sunett. (Grazzi lil Antonio tal-mużika fl-isfond)

Dwar normi, valuri, u l-Ewropa tal-mużajk #2

2006-02-07T08:32:00.000+01:00

Jekk huma jaraw lilna bħala dimonji, u aħna naraw lilhom bħala xjaten... mela għandu jkun nixtiebhu!

(Ittra miftuħa lil ta' Nakkuża)

Sur Referonderrrrr,

Ħadt pjaċir naqra l-epistola tiegħek. U ċ-ċajta tar-raba' ħarġa ta' Nażżarda għoġbitni wisq ukoll.

L-intenzjoni tal-bloggata ta' qabel din ma kinitx li noffendik, u dak li ktibt ma kienx indirizzat lilek biss. La qbadna did-diskussjoni kordjali bejnietna, inkompli, ħa naraw safejn naqblu u ma naqblux, u ħa naraw jekk, kif nissuspetta, fejn tidħol il-ħtieġa li jissemma l-wirt nisrani fil-kostituzzjoni se nispiċċaw naqblu li ma naqblux.

Kjarifika, please

Kont se nitolbok kjarifika dwar jekk fil-kitba tiegħek dwar l-Ewropa tal-valuri, fejn semmejt «the mullahs of this world [and] their norms», kontx qed tirreferi għal komunità sħiħa jew għal sezzjoni waħda biss. Ta' preġudikat miżinformat li jien assumejt li inti preġudikat kontra l-musulmani. Imma la din id-darba użajt b'mod speċifiku l-kliem «in-naħa storbjuża musulmana» diġà għandi risposta. Meno male.

Solidarjetà

Tellajt il-bandiera Daniża bħala sinjal ta' solidarjetà. Fausto għamel l-istess. Tajjeb. Naqbel, għax b'xorti ħażina, il-barbari qatgħuha li jqiegħdu lid-Daniżi kollha f'keffa waħda u bdew jheddu u jattakkaw bini, individwi u prodotti bħallikieku kienu rappreżentanti ta' l-erba' min-nies li ħażżu l-karikaturi u ppubblikawhom. Ma naqbilx, però, li għandna nbiddlu d-drawwiet li jista' jkollna billi nixtru prodotti Daniżi apposta bħala statement, għax b'hekk tkun qed tkompli bl-istess logħba tat-tfal.

Iżda xi ngħidu mbagħad għal dawk il-musulmani li mhumiex barbari, li ma rreaġixxewx b'dak il-mod? Dawk ma narawhomx fuq l-iskrin iż-żgħir mill-kumdità tal-pultruna, imma jeżistu, u sfortunatament sabu ruħhom offiżi fuq żewġ fronti: l-ewwel mill-karikaturi, u issa mill-ħbieb tan-nar (jew il-ħaddiema ta' l-oskur, kif semmejthom tajjeb int) li magħhom, għarukaża, jaqsmu l-istess twemmin. Ma taħsibx li ta' min nesprimu s-solidarjetà tagħna magħhom ukoll? Veru, dawk m'għandhomx bandiera. Aħjar għalihom. Imma xorta tista' ssib mod biex tagħmilha ċara u tkeċċi ċ-ċpar.

Il-musulmani li jħobbu l-paċi jeżistu. Bil-ħafna. Jekk humiex il-maġġoranza jew il-minoranza ma nafx. Jien iltqajt magħhom u żgur li int ukoll. Il-problema hi li, la ċ-ċwieċ jagħmlu l-aktar storbju, aħna aktarx nisimgħu aktar lilhom, filwaqt li l-paċifisti jittarrxu u jissikktu, bil-konsegwenza li mbagħad ma niftakrux aktar fihom.

Libertà u responsabbiltà

Ħaġ'oħra. Jien fl-ebda mument ma għedt li l-gazzetti ma kellhomx dritt jippubblikaw dawk il-kartuns. Ma semmejtx iċ-ċensura lanqas, u naqbel miegħek li ħadd ma għandu jiddetta x'tista' jew x'ma tistax ixxandar il-midja ta' pajjiż ieħor, jew lil min tista' jew ma tistax tinsulta. Għoġobni ħafna dak li ktibt dwar il-bilanċ tal-libertajiet. Jien ukoll naqbel li l-libertà tiegħi tispiċċa fejn tibda tiegħek u viċeversa. Wara kollox, dan huwa ovvju.

Il-ġurnaliżmu jimplika ċerti responsabbiltajiet, u waħda minnhom hija sewwasew li ma tistimulax jew ma tħeġġiġx il-mibegħda. Naħseb taqbel miegħi li tpinġija tal-profeta Mahoma b'bomba mdeffsa fit-turban tiegħu tista' ġġiegħel lill-qarrej, matur jew mhux, jagħmel u jkompli jagħmel rabta stretta f'moħħu bejn l-Iżlam u t-terroriżmu. Imma x'inhu l-messaġġ ta' dik il-karikatura? Forsi tasal biex tgħidli li hija kwistjoni ta' interpretazzjoni, imma m'hemmx dubju li min skeċċjaha xtaq jgħaddi kumment mill-aktar negattiv dwar it-twemmin tal-musulmani. Forsi għax preġudikat, jew forsi għax jobgħodhom.

Mibegħda kontra mibegħda

Appuntu, jien is-sitwazzjoni nifhimha hekk. Ara din l-analoġija togħġbokx. Żewġ subien, żewġ school bullies li jkasbru u jumiljaw lit-tfal l-oħrajn b'tattiċi differenti, jobogħdu 'l xulxin. Wieħed minnhom għandu dal-ors tal-filpa (teddy bear biex niftiehmu), jgħożżu ħafna għax kien ta' missieru u ilu jżommu kumpanija minn mindu twieled. Darba fost l-oħrajn, il-bully l-ieħor jirfislu l-ors, forsi mingħajr ma ried. L-ieħor jibda jirrabja u jagħmel kjass sħiħ, jgħaqqad il-ponn u jnewwilhulu. Imma biex jurih li ma jibżax minnu, anzi, forsi għax qed jieħu gost jarah jgħajjat u jitgħaddab, ikompli jirfes fuq l-ors ħa jibki aktar. Kif tispiċċa l-istorja ma nafx, forsi jippruvaw jifirduhom xi subien oħrajn jew xi żewġ għalliema (Zapatero u Erdogan? Tgħid ma jisimgħux minnhom?), imma nittama li tispiċċa b'wiċċ il-ġid.

Daqshekk għalissa. Dad-diskors fuq il-libertà tal-kelma u fuq il-mibegħda jgħajjieni. Jinteressani ferm aktar x'taħseb inti dwar l-Ewropa u l-importanza tal-valuri nsara. Ħerqan biex nerġa' naqrak aktar tard ħa nara x'tgħidilna.

Saħħiet u l-jum it-tajjeb.

Il-vjaġġatur 'polifonku'

Dwar normi, valuri, u l-Ewropa tal-mużajk

2006-02-06T09:18:00.000+01:00

Il-libertà tal-mibegħda

Rigward l-għagħa li nqala' dan l-aħħar minħabba l-karikaturi ta' Mahoma u l-hekk imsejħa libertà ta' l-espressjoni ftit għandi xi ngħid. Xtaqt ma nagħtix kasu, fost raġunijiet oħra għaliex huwa diskors li jgħajjieni, x'aktarx għax ifakkarni fil-qaħbeċ boarding school tas-subborgi ta' Londra, fejn ir-razziżmu u l-vjolenza –verbali, grafika, fiżika– kienu l-ordni tal-ġurnata. Kwalunkwe pretest kien validu biex dak li jkun jesprimi l-mibegħda tiegħu lejn min hu differenti minnu, jew aħjar, lejn min ma kienx ibati mill-istess marda tiegħu. Għax jien għandi dritt nagħmel hekk u hekk, «it's a free country and I can do and say what I like», u klixejiet oħra ta' dan it-tip, uħud minnhom paradossalment miblugħin minn dak li jkun sema' minn xi films ta' Hollywood dwar il-problema tar-razziżmu.

Free country my arse! Dażgur li l-gazzetti għandhom dritt jippubblikaw insulti, inġurji, insolenzi. U jien għandi dritt ngħid li l-politiku Q huwa mnejjek, li l-opinjonista X nittiena, li l-bloggej Y huwa liba, imma kieku kont ngħid hekk kien ikun għax irrid nesprimi x'naħseb dwarhom u kemm ma naħmilhomx, u mhux bħala dimostrazzjoni tal-fatt li għandi tali dritt.

Logħob tat-tfal. Kif qal Einstein hu u jitkellem dwar in-nazzjonaliżmu, hu marda infantili, hu l-ħosba ta' l-umanità. Fuq naħa u oħra tal-Bosforu rajna u għadna naraw reazzjonijiet eżaġerati –uħud aktar minn oħrajn–, u hawn minn qed jitkellem dwar klaxx ta' ċivilizzazzjonijiet, dwar klaxx ta' valuri, imma li qed nara jien mhux ħlief klaxx ta' preġudizzji u ta' injoranzi grassi. Lil hinn mill-problema tal-libertà ta' l-espressjoni, hija aktar problema ta' mibegħda, ta' pretesti biex il-paladini ta' kull makrosistema ideoloġika, anzi ta' ċerta interpretazzjoni tagħha, jesprimu l-mibegħda tagħhom bl-aktar jew bl-inqas mod inċendjarju.

Normi u valuri

Laqtuni ħafna żewġ asserzjonijiet f'dan l-intervent ta' Jacques. Lil Jacques nammirah għax moħħu jilħaqlu u jaf janalizza tajjeb il-ġrajjiet kurrenti billi jaħseb barra mill-kaxxa, u għalhekk jiddispjaċini meta minflok joħroġ minnha jwebbes rasu u jibqa' ġo fiha. Issa, skond Jacques, fost il-mexxejja spiritwali Musulmani, il-kaos, il-ħruq, il-qtil huma n-norma. Forsi għadni inġenwu, imma jidhirli li din hija ġeneralizzazzjoni mwielda minn preġudizzju. Fil-midja naqraw u naraw ir-reazzjoni vjolenti u spettakolari ta' eluf ta' estremisti, iżda li ma narawx huma dawk il-mullahs li ma jħeġġux għad-dnewwa, għat-tortura jew għat-tqabbid tan-nirien, jew dawk il-musulmani li baqgħu d-dar –u nistħajjilhom ukoll fl-eluf, jekk mhux fil-miljuni– bi kwiethom jew mhux, li jiddispjaċihom mill-insulti tal-karikaturi iżda jiddispjaċihom ukoll mir-reazzjoni ħarxa u qalila ta' dawk li ma jafux x'inhi moderazzjoni u jaqtgħuha li jwieġbu bin-nar, bil-bombi u bit-theddid.

Semmejt il-Bosforu, bħallikieku kien il-punt fejn tibda jew tispiċċa l-Ewropa. Imma kif nafu, id-definizzjoni ta' x'inhi l-Ewropa ma hemmx qbil fuqha u mhux lakemm naqbdu u nfissruha sempliċement skond kriterji personali, anki jekk dawn ikunu maqsumin minn ħafna. Skond Jacques, u għad irridu naraw jekk skond il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tal-kontinent, li tkun Ewropew ifisser li tkun werriet u depożitarju ta' valuri nsara. U x'inhuma dawn il-valuri? Is-solidarjetà, ir-rispett lejn il-proxxmu, l-umiltà u l-importanza tal-familja bħala l-unità ewlenija tas-soċjetà? Mela dawn il-valuri huma propjetà esklużiva tal-kristjaneżimu jew? Mela ma eżistewx qabel ma Ġeżù ġie msallab, fost komunitajiet li għexu fl-Ewropa u barra minnha qabel is-sena 33 tal-kalendarju Gregorjan?

Jiena nasal biex naqbel li l-wirt nisrani kellu u għad għandu rwol kbir fit-tiswir ta' l-identità Ewropea, imma minn meta 'l hawn il-kristjaneżimu kien l-uniku twemmin li hawn fl-Ewropa? L-Albaniżi m'humiex Ewropej, per eżempju? U l-Lhud Sefarditi, u l-komunità Roma? Jacques semma wkoll il-kostituzzjoni Ewropea u l-ħtieġa li jkun hemm riferenza espliċita għall-wirt nisrani. Fil-fehma tiegħi, jekk fil-preambolu ta' l-imsejkna kostituzzjoni titniżżel l-espressjoni patrimonju nisrani flok patrimonju reliġjuż, dik il-kostituzzjoni li se tolqot lil kull individwu Ewropew kieku ssir esklużiva u mhux inklużiva; mhux biss, iżda naħseb li dik is-sentenza tal-preambolu kieku tikkontradixxi l-artiklu I-52 ta' l-istess dokument:

Artikolu I-52
Stat ta' knejjes u ta' organizzazzjonijiet mhux konfessjonali
1. L-Unjoni tirrispetta u ma tippreġudikax l-istat li jgawdu, taħt il-liġi nazzjonali, l-knejjes u l-assoċjazzjonijiet jew il-komunitajiet reliġjużi fl-Istati Membri.
2. L-Unjoni tirrispetta ugwalment l-istatus taħt il-liġi nazzjonali ta' organizzazzjonijiet filosofiċi u mhux konfessjonali.
3. Waqt li tirrikonoxxi l-identità u l-kontribuzzjoni speċifika tagħhom, l-Unjoni għandha żżomm djalogu miftuħ, trasparenti u regolari ma' dawn il-knejjes u dawn l-organizzazzjonijiet. [it-tipa ħoxna tiegħi]

Jekk jintgħażel il-kliem patrimonju nisrani, ma taħsibx li jkun nuqqas ta' rispett lejn il-proxxmu, lejn dawk l-Ewropej tal-lum, tal-bieraħ u ta' għada li għandhom jew kellhom twemmin differenti, u li b'hekk inkunu qegħdin nimxu kontra l-prinċipji nsara? U ma jidhirlekx li huwa arroganti li tiddikjara legalment li l-Ewropa KOLLHA hija msejsa fuq wirt nisrani, u li l-valuri msemmija huma essenzjalment Ewropej meta jeżistu wkoll f'sistemi ta' twemmin oħrajn, uħud minnhom eqdem minn dik nisranija, bħalma huma, per eżempju, ir-reliġjon Ġudajka, il-Ħinduiżmu u t-Taoiżmu?

Alle Menschen werden Brüder

Għax wieħed (jew waħda) jista' jkun spiritwali mingħajr ma jkun reliġjuż, u wieħed (jew waħda) jista' jkun reliġjuż mingħajr ma jilbes kullana b'salib tal-fidda mtawwal li jispiċċa fejn tibda l-iskullatura, mingħajr ma jkollu effiġji tal-madonna jgħassuh minn fuq il-gradenza, mingħajr ma joqgħod ifettaq f'xi urtext bibbliku, u mingħajr ma jniżżel isem it-twemmin tiegħu f'test b'saħħa legali li jolqot lil kulħadd.

Jiena nisma' l-Odi lill-Ferħ ta' Beethoven u von Schiller, naqra l-fuljetti dwar in-natura u l-għanijiet ta' l-Unjoni Ewropea magħquda fid-diversità, u mingħajr dubju, inħoss ċerta kburija. Għax l-Ewropa li nħobb jien hi l-Ewropa tal-mużajk, l-Ewropa ta' l-elf kulur, l-Ewropa ta' l-integrazzjoni imma tal-pluralità, l-Ewropa fejn li tkun differenti huwa normali, l-Ewropa li ma tippretendix li tkun oqdos mill-bqija tad-dinja billi tfaħħar il-valuri tagħha biex tfaqqar lill-oħrajn.

Iżda hawn min jagħti wisq importanza lin-numru wieħed, lis-singular, lill-għadd waħdani. Kieku xtaqt niġġeneralizza bħalhom kont insejħilhom is-singularisti jew il-waħdanisti, imma ma rridx immur daqshekk 'il bogħod. Nagħmel passejn biss. Bħal min jgħid li xi ħaġa ma teżistix għax kumbinazzjoni qatt ma raha b'għajnejh, jew bħal ħafna nies ta' l-Istati Uniti (li m'humiex l-uniċi Amerikani - fuq l-użu antonomażiku ta' dal-aġġettiv nitkellmu darb'oħra) li jaħsbu li t-tim li jkun rebaħ xi kampjunat sportiv nazzjonali jikkwalifika awtomatikament bħala l-world champions, jew bħal ħafna Spanjoli li mingħalihom l-ikel tajjeb għas-saħħa jittiekel f'pajjiżhom biss porque por allí no saben comer, jew bħal ċertu Peter Pricktoe [sic.; non sic.; sick; żikk], xiħ Ingliż jikteb fil-maltaforum donnu dejjem fis-sakra, jgħid li jħobb pajjiżna u jsostni li l-Maltin kollha jmissna nitkellmu bl-Ingliż BISS u nħallu l-ilsien Malti jmut... Dak min iż-żobb jaħseb li hu??

Għax fl-Ewropa tal-mużajk hemm post għal kulħadd, u post għal xulxin. Hemm post ukoll għall-waħdanisti, basta ma jirnexxilhomx jillivellaw kollox għal forma waħda, għal lingwa waħda, għal twemmin wieħed.

La semmejt il-Bosforu, hawnhekk għandkom il-bidu u l-għeluq ta' silta ta' Battiato jisimha Venezia-Istanbul.

Venezia mi ricorda istintivamente Istanbul
stessi palazzi addosso al mare
rossi tramonti che si perdono nel nulla...

[...]

L'Etica è una vittima incosciente della Storia:
ieri ho visto due uomini che si tenevano abbracciati
in un cinemino di periferia...
e penso a come cambia in fretta la Morale:
un tempo si uccidevano i cristiani e poi questi ultimi
con la scusa delle streghe ammazzavano i pagani.
Ave Maria.

E perché il sol dell'avvenire splenda ancora sulla terra
facciamo un po' di largo con un'altra guerra.

Franco Battiato, Venezia-Istanbul

Post scrotum *

Kont se nagħlaq billi ngħid imbagħad is-skiet, iżda l-bieraħ qrajt din il-ħuġġieġa ta' ċertu Ragonesi fit-Times, u m'hemmx xi ngħidu, inħraqt mill-ewwel:

"If we pursue the trend that our spoken and written words are as suggested by those who want to make a name for themselves, we would then be approaching more the Arabic world, and abandoning our European fundamentals.
Do we want the European Union to start having doubts whether we belong to the old continent or the Arab world? I shall be the first one to strenuously oppose such doubt."

Waħdanista ieħor. Dan is-sinjur huwa preġudikat lejn il-lingwisti, preġudikat lejn id-dinja Għarbija, u biex tgħaxxaq, fil-fehma tiegħi għandu idea mill-aktar żbaljata dwar x'inhuma l-«valuri fondamentali» ta' l-Ewropa, għax jidher li ma jifhimx li l-Ewropa tal-lum hija msejsa fuq il-pluralità u fuq l-integrazzjoni. Minflok l-Ewropa tal-mużajk irid jara l-Ewropa tas-soppa, u skond il-messaġġ tiegħu (u l-kuntest li fih inkiteb), min jipproponi forom bħal ewro bil-w jagħmel hekk biex ikun differenti u jiġbed l-attenzjoni - mhux biss, iżda jkun qiegħed «jabbanduna l-prinċipji fondamentali ta' l-Ewropa» !!

L-aktar ħaġa li tgħaddabni, però, hi li jekk niddeċiedi li nwieġbu fl-istess gazzetta, ikolli nikteb ir-risposta tiegħi bl-Ingliż. Għalkemm ta' preġudikat li hu, risposta kieku ma tiswa xejn għax tidħol minn widna u toħroġ mill-oħra, tkun xi tkun il-lingwa li biha tkun miktuba.

Bejn il-moħħ magħluq ta' Ragonesi u l-moħħ magħluq ta' dawk li jipprotestaw billi jqabbdu l-ħġejjeġ fit-toroq ma nara l-ebda differenza.

Insomma. Jien ukoll għandi tendenzi waħdanisti, fejn jidħlu ċerti affarijiet.

Is-skiet ser ikollu jistenna ftit ieħor.

* Terminu introdott fuq il-bloggosfera Maltija minn Jacques, u li nsejt insemmi fil-bloggata Mwejġa

Es tan corto el amor, es tan largo el olvido

2006-01-29T07:28:00.000+01:00

Qué más da que la nada fuera nada
si más nada será, después de todo,
después de tanto todo para nada.
José Hierro

Kollox beda xi sentejn ilu, fl-istazzjon ta' Cantoblanco. Wara l-ewwel lezzjoni tal-kors –fejn, nammetti, qattajt aktar ħin inħares lejha, bil-moħbi u mhux, u nisma' leħinha ħlejju milli nagħti kas id-diskors interessanti tal-profs– fuq it-tieni binarju għajnejha ltaqgħu ma' tiegħi, did-darba forsi b'kumbinazzjoni; tbissmet tbissima dħulija, mqarba, grazzjuża, u x'ħin indunajna li konna se nirkbu l-istess tren, mhux biss dakinhar iżda darbtejn fil-ġimgħa, it-tbissima fuq xufftejha saret aktar sinċiera, u aktar ħelwa.

Imbagħad, tren wara tren, dak il-kliem li smajna minn għanja mingħajr isem spiċċa jitwettaq – wara kollox, jew wara xejn, qui se rassemble s'assemble; u f'waħda minn dawk il-ferroviji, hekk kif meta terġa' tibda tinnamra wara żmien twil issib ruħek tkabbar u tgħaġġeb kollox, stħajjilt li forsi l-ebda tren ma kien se jerġa' jara comme deux amoureux tombent, kif ġara lilna dik il-lejla li, in fronte a lei il mio sole, għajnejha f'daqqa waħda iddew aktar mis-soltu, u serquli tiegħi.

U l-lum, l-imħabba tfakkarni f'dik il-fwieħa ta' lumi li kienet timla kamritha, imbagħad kamarti, imbagħad kamritna. Tfakkarni f'tbissima ta' mitt għodwa, fix-joie de vivre ensemble, f'wied sabiħ fejn żewġt iġsma għamlu dell wieħed, f'baci dove lei sa, u f'dik it-triq lejn l-orizzont li rajna meta konna Tenerife, il-mogħdija twila twila tad-dija tax-xemx fuq il-baħar ta' wara nofsinhar, mogħdija lejn il-Lbiċ, lejn il-Brażil, lejn l-art ta' ċkunitha.

Għodwa waħda ta' Lulju, los cigoñinos de abril –iċ-ċikonji ż-żgħar tal-Plaza Cervantes li konna skoprejna f'dħul ir-rebbiegħa– bdew itiru għall-ewwel darba, iżda mingħajrha; fl-istess ħin, falkun ormaj mingħajr bejta telaq lejn gżira ta' għasel nofs baħar 'il bogħod; hi kienet taret ukoll, fuq l-oċean, tul dik il-mogħdija twila twila lejn ix-xefaq tal-ġejjieni, il-lum ix-xefaq tal-passat.

Wegħidtha li xi darba mmur infittixha, li nterraq l-istess triq lejn il-Lbiċ u niġri fi ħdanha, li nsegwi d-dija tax-xemx sakemm nerġa' nara d-dawl ta' għajnejha, u li b'beijo em Bahia nerġa' nwettaq il-kliem ta' dik il-għanja mingħajr isem. Mhux ser ikolli ċans inżomm kelmti. Għax issa, wara kollox u wara xejn, iż-żewġ għasafar se jerġgħu jtiru: hi sejra l-Kanada... u jiena sejjer il-Lussemburgu.

U f'iljieli bħal dan, ġieli nitla' fuq il-bejt u niċċassa lejn il-kwiekeb, lejn is-sema donnu mfarrak, niftakar fid-dawl ta' għajnejha u nisma' r-riħ biex infittex leħinha. Għalxejn, forsi għalxejn. Kif jgħid Don Pablo: Qasira wisq l-imħabba, li tinsa twil qatigħ.

Il-lejla nista' nikteb...
(traduzzjoni ta' Pierre Mejlak u Twanny Cassar)

Il-lejla nista’ nikteb l-iżjed versi ta’ diqa.

Nista' nikteb, ngħidu aħna, ‘Il-lejl kollu tifrik,
u l-istilel blu rogħda, rogħda waħda fil-bogħod’.

Ir-riħ ħiemed tal-lejl idur fis-sema u jkanta.

Il-lejla nista’ nikteb l-iżjed versi ta’ diqa.
Ħabbejtha, u kultant ħabbitni hi wkoll.

F’iljieli twal bħal dan kont ħaddantha f’dirgħajja.
Bistha bewsa war'oħra taħt sema infinit.

Ħabbitni, u kultant ħabbejtha jien ukoll.
Dawk l-għajnejn kbar weqfin kif tista’ ma tħobbhomx?

Il-lejla nista’ nikteb l-iżjed versi ta’ diqa,
naħseb li m’għadhiex tiegħi, inħoss li issa tliftha.

Nisma’ dal-lejl immens, immens iżjed mingħajrha.
U l-vers imiss ir-ruħ bħan-nida tmiss il-ħdura.

X’jimporta, għid, li mħabbti... iżżommha ma setgħetx?
Il-lejl kollu tifrik, u hi mhix qiegħda miegħi.

Dak kollox. Fil-bogħod wieħed qed ikanta. Fil-bogħod.
Ruħi ma ssibx mistrieħ għaliex issa tilfitha.

Ħarsti tibqa' tfittixha, donnha biex tasal ħdejha.
Qalbi tfittixha wkoll, iżda hi mhix qiegħda miegħi.

L-istess lejl... lejl li jbajjad l-istess siġar ta’ dejjem.
Aħna, ta’ dak iż-żmien, ma għadniex dak li konna.

M’għadnix inħobbha, veru, imma kemm kont inħobbha.
Leħni fittex ir-riħ biex jasal għal widnejha.

T’ieħor. Tkun ta’ ħaddieħor. Bħall-bews li bistha qabel.
Leħinha. Dawl ġisimha. Għajnejha mingħajr qiegħ.

M’għadnix inħobbha, veru, imma forsi għadni nħobbha.
Qasira wisq l-imħabba, li tinsa twil qatigħ.

Għax f’iljieli bħal dan kont ħaddantha f’dirgħajja,
Ruħi ma ssibx mistrieħ għaliex issa tilfitha.

Anki jekk din tkun l-aħħar weġgħa tagħha li nbati,
U dawn l-aħħar ftit versi li jiena qed niktbilha.

Għandi fidjuċja

2006-01-27T04:14:00.000+01:00

Billi kulħadd juża l-lingwa biex jitkellem, kulħadd mingħalih kapaċi jitkellem dwar il-lingwa.
Johann Wolfgang von Goethe

Wans egejn, DCG, il-lingwista 'inħaws' tal-Malta Indipendenti u protagonista dejjiema tal-bloggosfera mingħajr ma jkollha blogg (jew mingħajr ma jkillha, għax jiena tas-Sawt u għandi ħabta 'nsawwat' il-lingwa), għoġbitha turina l-għarfien lingwistiku tagħha b'din il-ġawhra tal-bieraħ:

«A question about the first would translate into Maltese as “tafdah il-gvern?”, while a question about the second would read “ghandek fidjucja fil-gvern?” [sic.]. What is required here, of course, is the answer to the second question, which is not particularly interesting.» (Ħajr lil Jacques)

U din wara l-lezzjoni ta' ġimagħtejn ilu, meta għarrfitna li kliem bħal denfil (< delfino) huma sintomi ta' nuqqas ta' edukazzjoni min-naħa tal-kelliema:

«Yet in Malta, the language of the poorly educated is rapidly becoming the official language. Words like pirmli (pilloli) petlor, lamienu (almenu), Furjana, denfil, irkotta (ricotta), ircevuta (ricevuta) are not valid Maltese words, but mispronunciations of them – the result of an inability to keep liquid consonants in their proper place. One of these errors, denfil, was horrendously given as the title of a textbook used by schoolchildren for around 30 years. Yet in every language where the name of this mammal is built around the consonants d-l-f-n, they follow that order of pronunciation: in Arabic, Italian, Spanish, French, Greek and English. It is a dolphin and not a ‘donphil’; a delfino and not a ‘denfilo’, and in Arabic, it is pronounced delfin and not denfil. Only we have given official status to this mistake, which has its roots in ignorance. Calling a textbook Id-denfil was the equivalent of teaching children that fuel stations sold petlor.» [it-tipa ħoxna tiegħi]

Kif diġà fissirt fil-blogg ta' Robert, l-ispostament ta' konsonanti (l-aktar il-likwidi, ċjoè l, m, n u r) fl-evoluzzjoni ta' kelma huwa r-riżultat ta' proċess naturali msejjaħ metateżi. Fl-etimoloġija Maltija u lil hinn minnha, ċerti ħsejjes ħadu post xulxin, dejjem skond is-sistema fonetika tal-lingwa partikulari. Fil-Malti, il-kelma delfino saret denfil, u ricotta saret irkotta; fl-Ispanjol, pericûlum saret peligro, waqt li parabola saret palabra; u fl-Ingliż, nagħtu kas, insibu l-etimoloġiji bryd > bird u hros > horse. Żbalji jew le, dan huwa proċess naturali. Jewwilla l-kelliema ta' l-Ispanjol u ta' l-Ingliż –u skond dan l-istudju ta' l-1998, hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar 10.9% tal-popolazzjoni dinjija f'71 pajjiż– huma kollha qabda ċwieċ?

Imma insomma. Kif qal il-Gybexi, anki jekk l-argumenti tagħha spiss ikunu tajbin u minsuġin b'reqqa, l-artikli ta' DCG trid teħodhom mhux biss b'tikka melħ iżda b'borża cips. Jew kif qal Marco Galea f'ittra li bagħat lill-istess gazzetta, leave it to the experts – u jien (għadni) m'iniex wieħed minnhom.

La t-tieni mistoqsija kellha tkun «għandek fidjuċja fil-gvern?», żidtha f'minisondaġġ mal-ġenb.

«Yet in Malta, the language of the poorly educated is rapidly becoming the official language.»

Għandi fidjuċja li l-lingwa uffiċjali għad issir dik ta' kulħadd, u mhux biss ta' l-hekk imsejħa poorly educated.

Bloody peasants!

Mwejġa

2006-01-25T10:00:00.000+01:00

Jeżisti tip speċjali ta' sbuħija li titwieled fil-lingwa, mil-lingwa, u għal-lingwa.
Gaston Bachelard

Huwa sforz innovazzjonijiet bħal dawn li jistagħnew l-ilsna, meta l-kliem jiġi addottat mill-kotra, u bis-saħħa tad-drawwa jsir naturali.
Miguel de Cervantes

Fl-intervista tiegħu mal-Malta Today, il-Prof. Manwel Mifsud saħaq fuq l-importanza tal-kreattività populari fit-tfassil u fl-evoluzzjoni tal-lingwa. Semma per eżempju l-ħolqien tat-terminu karta saħħara, u kif tafu, semma wkoll ir-realtà tal-'bloggin', li l-KNM isegwiha mill-qrib kif ukoll mill-bogħod. Mhux ta' b'xejn, għax il-preżenza tal-Malti (miktub tajjeb) fuq l-eteru għadha limitata, u fejn jidħol l-iskambju ħieles ta' ideat, lil hinn mill-bloggosfera –li André Rizzo darba sejħilha zuntier virtwali– il-panorama tista' tgħid m'hijiex wiesgħa daqskemm wieħed forsi jixtieq.

Bloggin jew bloggejja, ftit jimporta, għax s'issa ntużaw it-tnejn. Darba minnhom, f'Ġunju tas-sena li għaddiet, skoprejna li l-plural bloggin deher miktub fuq stiker imwaħħal ma' tieqa ta' Dardar Malta ġewwa Brussell (araw ir-ritratti). Minbarra dal-kriminal misterjuż, il-forma bloggin użawha wkoll il-Gybexi, Antonio, id-d, u jiena stess. Imbagħad inxterdet il-forma bloggejja (skond il-Gugil kien Mark li użaha għall-ewwel darba, segwit ftit wara minn Immanuel), li l-lum tidhirli aktar loġika: kieku s-singular ta' bloggin kif jiġi?

Skond dan il-glossarju ta' Rebecca Cefai u Immanuel, min jibbloggja huwa bloggej (mhux blog gay !). Il-kelma blogg, bid-doppja, inħolqot minn Mark fl-ewwel bloggata tiegħu, u jekk niftakar sew, kien Pierre li ħareġ bit-terminu bloggata. Id-diversi forom plurali possibbli tal-kelma blogg, kif ukoll il-konjugazzjoni tal-verb (i)bbloggja ddiskutejniehom hawnhekk. Fejn ma tantx kien hemm qbil kien dwar l-użu tal-kelma blogg mal-pronomi mehmużin: Jacques biddel is-sess tiegħu (tal-blogg, mhux tiegħu nnifsu) billi daħħal it-t marbuta u ħoloq il-forma bloggti; kumbinazzjoni nsibu eżempju ieħor fil-blogg ta' Mario; lili għoġbitni, ħallejt lili nnifsi nintrikeb mill-entużjażmu u mill-idea li l-irregolarità żżejjen lil-lingwa, u fuq il-mudell tal-partijiet tal-ġisem bit-Taljan azzardajt nissuġġerixxi li l-ġens tal-kelma blogg jinbidel malli jinhemiżlu pronom; Immanuel ikkoreġini malajr, u qbilt miegħu. Xorta waħda –u ma ninsewx li minħabba n-natura essenzjalment spontanja u dinamika tal-bloggs il-kliem frisk għandu ħabta jiżilqilna minn bejn subgħajna– xahar wara l-korrezzjoni Mark uża l-forma bloggtu... Ifhmuni, ħadd m'hu infallibbli lanqas fejn jidħol it-tħaddim tal-lingwa... anqas u anqas jien, li mhux rari nitbiegħed mil-loġika mqaddsa tagħha. U l-Malti tiegħi għadu iebes.

Insomma, mill-iżbalji nitgħallmu dejjem, u nkomplu mixjin. Fuq il-mudell ta' bloggata issa għandna wkoll il-kelma poddata, li togħġobni wisq. X'int tagħmel bħalissa, Toni? Jaqaw qed tippoddja?

Fost termini oħra maħluqin b'referenza għad-dinja tal-bloggejja nsibu il-mgħadd –nom mimmat–, li x'aktarx jista' jasal biex iħassibna meta nkunu qegħdin inħabbtu wiċċna mal-blokk bloggarju. Mark, li bħalissa mid-dehra jinsab għaddej minn din il-kundizzjoni, sab duwa li hija xuwa billi ta tifsira sekondarja lill-banana.

Rajna wkoll l-istrixxikli ta' Mikiel, li f'kitba eċċellenti dwar il-qagħda tal-Malti ħareġ ukoll bil-verb (i)ppappagalla. Il-bloggata li qed insemmi hija kemmxejn fatalista, iżda wara d-diżappunt ta' l-ewro, ftakart f'din:

«Il-Malti fid-dinja moderna ma jitħalliex jikber kif suppost tikber kull lingwa oħra li tiftaħar bil-libertà tal-ħsieb, għax il-kultura tal-poter lokali tirrikjedi xort’oħra. Meta tara li l-istituzzjonijiet kollha tal-pajjiż, bil-korp tal-pulizija b’kollox, l-aġenziji tal-ħidma soċjali u sa anki l-għaqdiet voluntarji illum jamministraw ruħhom prinċiparjament b’ilsien ieħor flok dak nazzjonali, jaqbdek il-biki jew id-dardir meta tisma' 'l min jgħid li l-Malti hu l-ilsien nazzjonali. Dawn kollha huma sintomi li d-dudu daħal wisq ‘l ġewwa. U l-onorevoli Louis Galea flimkien mal-prim ministru wara dan iż-żmien kollu ta’ tnikkir u tlajjar, qed jipprova jinfaxxa l-ferita li kkankrat. Imbagħad jittamagħna bis-sangral li ilsienna ingħażel bħala wieħed mill-ilsna uffiċċjali fl-UE. X’ironija, il-Malti, ilsien uffiċċjali fl-Ewropa meta f’pajjiżna mistkerrah u degradat fejn tidħol l-uffiċċjalità».

Lil hinn mill-metalingwaġġ, il-bloggosfera wriet u għadha turi ruħha bħala għalqa għammiela ħafna għall-ħolqien ta' kliem u espressjonijiet ġodda, kważi dejjem marbutin mal-kuntest tas-soċjetà Maltija, iżda mhux biss. Wara li skoprejt il-bloggijiet permezz tal-Wikipedja, fl-ewwel intervent tiegħi ssuġġerejt l-espressjoni l-ħarba ta' l-imħuħ ('brain drain'). Il-Prof. Mifsud jippreferi jsemmiha l-ħatfa ta' l-imħuħ, imma dik storja oħra. Jekk m'iniex sejjer żball –għax qalbi tgħidli li diġà kienet tintuża qabel avolja forsi ma kinitx daqstant mifruxa– Sharon ikklassifikat lill-maħrubin u l-maħtufin bħala l-Maltin ta' barra, li tat lok għad-dikotomija ta' ġewwa / ta' barra. U meta Malti ta' barra jsir aktar ta' ġewwa, forsi tista' tgħid li jitmallat, mill-għerq MLT. L-ewwel tifsira ta' dan il-verb ovvjament hija li 'titħammeġ' jew 'issir biċċa ċarruta', u figurattivament, kif darba qalilna seħibna tax-xifer, forsi jista' jfisser ukoll li tiġġaħħan. Ta' min ma nkunux daqshekk ħorox, imma ta' min nammettu wkoll (jien l-ewwel wieħed) li nissieltu kemm nissieltu biex inżommu moħħna miftuħ, il-preġudizzji ma naqsux milli jkunu esposti fil-bloggati tagħna. Waħda mill-ħafna affarijiet li tgħallimt mill-bloggosfera hi li huma l-preġudizzji, li huma wkoll għażliet konxji, li jagħmluna dak li aħna.

Ma fiha xejn ħażin, wara kollox. F'dik li għalija kienet speċi ta' epoka tad-deheb tal-bloggosfera Maltija, rajna l-elit liberali (by courtesy of his excellence Mr. Tonio Borg), l-elit krepuskolari, l-elit ġenerali u l-elit normali. U l-wankellettwali, li skond Jacques jippruvaw jagħmluha ta' l-intellettwali, jaqraw letteratura insipida, u s-soltu jkunu komunisti li ma jistħux milli jmorru jieklu għand il-McDuh!nald. U għadni ma nafx xi jfisser it-terminu 'wishy-washy socialist' kif jużah l-istess akkużatur. Wieħed li jħobb jaħsel xewqatu? Boqq... U l-onaniżmu u s-soċjaliżmu x'għandhom x'jaqsmu ma' xulxin?

Żgur wieħed mill-aktar mumenti divertenti ta' l-aħħar ftit xhur kien meta l-Gybexi qabbel lit-tant maħbuba opinjonista DCG ma' borża ċips: «ta' Bertu's Takeaway - fejn il-frites huma l-intelliġenza u ż-żejt hu x-xaħam ta' l-'islimizzar' u preġudizzji tipikament 'haughty' u pretenzjużi tal-pepe. Int trid iċ-ċippa biss imma ser issibha indurata u tqattar biż-żejt tal-preġudizzji». Innutaw il-kelma slimizzar... u David, attent bħal dejjem, ħa spunt minn dan il-paragun ħelu (jew mielaħ) u ttraduċielna t-terminu 'le fritisme' bħala ċ-ċipsiżmu. Bex kien ħareġ ukoll bil-kelma 'lumpenbourgeoisie', li mbagħad ġiet immalteżizzata (jew tmalltet) bħala lumpenborgeżija.

Xi kliem u espressjonijiet oħra li ħriġna bihom:

- Iċ-ċelebri 'navel-gazing' li kultant titfaċċa fl-ittri li jintbagħtu lill-gazzetti ġiet tradotta b'diversi modi: «niċċassaw lejn żokritna»; «jilgħaq żokortu»; jien użajt l-idjoma dawra maż-żokra; b'sinifikat daqsxejn differenti, forsi aktar masokista, Ereżija u l-Imżebbel jħobbu jgħidu «niffanga fil-jien», waqt li jien, f'sunett egoċentriku għall-aħħar, għażilt «nitmiegħek fil-jien». U aktar tard, l-eżistenzjalista tan-nirien ħoloq l-espressjoni «stħarriġ il-jien».

- Darbtejn minnhom, hu u jitkellem dwar kif ta' spiss l-aħbarijiet ma jkunux ħlief sensiela ta' avviżi dwar x'għamel kull ministru tal-Kabinett, Antonio qaleb 'press release' bħala «agħfas erħi», traduzzjoni li għadha taqsamni bid-daħk sal-lum. Ħareġ ukoll bil-kelma ġenjalata (ma tinsabx fid-dizzjunarji), li użaha wkoll Nigredo; u b'referenza għall-kunċert ta' l-Aussie Floyd li kellna s-sajf li għadda, Antonio ħoloq il-kelma kangarunata. F'dal-kunċert rajna wkoll lill-Burdati Xitwija, li l-mużika tagħhom, bi ftit eċċezzjonijiet, fil-fehma tiegħi hija daqsxejn imġobbna ('cheesy'), biex nuża kelma li biha Nigredo ddeskriva d-djalogu tal-film "Anġli".

- Rajna l-Hawnropa, li mbagħad saret l-Awropa (imfissda skond Ereżija). U kellna wkoll l-Evropa, it-tema ta' l-aħħar bloggata ta' Tgedwid. Issa Immanuel għażel li jikteb f'blobb, kelma li togħġobni għax tinstema' onomatopejka u jidhirli li tirrappreżenta sew l-ispontanjetà u dik iċ-ċerta irregolarità tal-bloggs, fejn il-bloggati jitfaċċaw sobtu, filli tkun qed taqra waħda filli tkun qed taqra oħra li tidfen ta' qabilha, u qatt ma tista' tobsor għal meta l-bloggata li jmiss.

Fuq il-blogg tal-Gybexi rajna wkoll il-blobbitettura, li m'għandha x'taqsam xejn mal-blobb ta' Immanuel, ħlief forsi dik ix-xbieha ta' xi ħaġa li tidher meta l-inqas tkun qed tistennieha.

[NB: Din il-biċċa li ġejja ttieklet il-bieraħ mill-Blogger mingħajr ma ndunajt]

- Ma ninsewx il-kliem Franċiż li qed jagħni l-lingwa Maltija fost il-maħrubin u maħtufin li tajjeb jew ħażin sabu ruħhom Pariġi, Brussell u l-Lussemburgu: id-dexetti jintefgħu ġol-pubell; tirkeb it-trejn mill-garr, imma attent għas-saluppi; u ġib l-adisjonn għax ġejjin il-Maltiiinne u rrid naħrab 'l hemm. Savà?

- Fl-aħħar u żgur mhux l-inqas, u f'livell aktar ludiku, għandna l-isfikronisti li jirrappurtaw l-avventuri tad-dea l-għamja u ta' kull min miskin jintlaqat minn xi sfiga. Tant hu wiesa' l-vokabularju tal-Bollettino li jistħoqqlu glossarju għalih. Imma dan xogħol għal snien Ġakbu. Is-sur Sfigho, bħal bosta bloggejja oħrajn, huwa konxju ħafna tar-realtà lingwistika; tant hu hekk li f'kumment li ħalla fuq Xifer wara li Mark kien ipprovda glossarju ta' espressjonijiet sempliċi bil-Malti li għandna nużaw fit-taħdit ta' kuljum minflok l-ekwivalenti Ingliżi, qal hekk:

«Ninghacdu mieghec b'sens solidali f'dina il Crociata ghal Malti taiieb, ahna tal-bollettin li ilsienna uisch chieghed ghal calbna (stramba din is-sentenza... tipo xofftejna qeghdin ghal costilii).
Pero nibqa incazzat li f'ilsienna m'ghandniesc chelma fissa ghal "Hello" u li dina tvaria ghal chull circostanza minn "Merhba" ghal "X'ghandna" ghal "Haun scbin" ghal "Min izzobb kellmech".»

Issa għala mwejġa bħala t-titlu ta' dil-bloggata? Mwejġa hija proposta terminoloġika sfigata –ċajta, s'intendi– għal 'majkrowejv', li darba tfajt f'kumment fil-blogg tal-Gybexi. Rizzo kompla miegħi u ħareġ bil-kelma rmidiera, li fil-fehma tiegħi tista' taqdina għax permezz tas-suffiss -iera tinftiehem mingħajr problemi:

«L-irmidiera qiegħda fuq l-imwejġa... newwilhieli.»

Imma l-kelma mwejġa se nużaha b'skop differenti. Naħseb qbilna li t-tfaqqis tal-bloggijiet Maltin mhijiex xi rivoluzzjoni. Kien hemm min sejħilha moda, u x'aktarx morna pass aktar 'l hemm. Jien ma nafx, iżda nittama li issa li d-dinja tal-bloggs ilna li drajnieha sew inżommu r-ritmu, anki jekk (kif sewwa qal il-Gybexi l-ġimgħa l-oħra) m'aħniex magħquda daqskemm forsi konna xi sitt xhur ilu. Qed ngħid magħquda fl-attività, f'proġett li fl-istess ħin huwa wieħed u plural, allaħares naqblu f'kollox. Anki meta nitnejku u nitkellmu dwar ċuċati. Jalla l-kitba Maltija fuq l-eteru tkompli titkattar, għalkemm għandi suspett –u huwa biss suspett– li wara sena jew sentejn inkunu xbajna, u kull wieħed jispiċċa jinkanala l-kreattività spontanja tiegħu band'oħra. Ma jimportax: jekk din tal-bloggosfera hija biss mewġa, jew mwejġa, ejjew inkomplu nagħtu ż-żewġ ewroċenteżmi tagħna biex ikompli jissaħħaħ u jistagħna bil-ftit il-ftit il-Malti.

Xi sitt xhur ilu Pierre qaleb għall-Malti, u Jacques beda jikteb bloggati bil-Malti kull nhar ta' Sibt. Nies, kif diġà għedt meta ktibt lil Ivana, nemmen li hawn Malta, il-lingwa tal-futur m'hijiex l-Ingliż. Il-futur huwa bilingwi, imma aktar milli Ingliż, il-futur huwa Malti. U b'dal-kontribut umli tagħna –għalkemm forsi mhux umli biżżejjed–, aħna, il-bloggejja Maltin, qegħdin ngħinu biex infassluh.

Is-Salib taz-Ziju Ġorġ

2006-01-23T21:01:00.000+01:00

Il-Kanarin

Ommu u missieru, ir-razza u r-radika
għexu fil-jasar wara l-bottafora,
u l-lum għall-kanarin li dara l-jasar
x'inhija l-libertà ħdejn ftit skalora?

Anton Buttiġieġ

Din mhix il-bloggata li kelli f'moħħi (xtaqt nitkellem dwar suġġett totalment differenti), imma wara li dal-għodu qrajt din il-kitba ta' Zemploid, għamilt kollegament għaliha, żidt il-minisondaġġ mal-ġenb u rċevejt reazzjoni maħtufa mingħand sieħbi Ereżija, inħoss li għandi ngħid tiegħi billi nwieġbu hawnhekk, minflok inkompli fil-kaxex tal-kummenti. Naqbel li ovvjament hemm kwistjonijiet wisq aktar importanti x'niddiskutu lil hinn mis-simboliżmi, imma tajjeb li jitrawwem id-dibattitu xorta waħda. Nemmen li l-identitajiet m'humiex sniedaq magħluqin u li aktar ma jkunu relattivi aktar jistħoqqilhom rispett, imma saħansitra l-aktar bniedem nomadu li jista' jkun hemm fid-dinja għandu bżonn jaf sew min hu, imnejn ġej u għala huwa dak li hu, anki jekk daru wara kollox huwa l-moviment. Kif darba qal id-drammaturgu Carlo Goldoni, vjaġġatur għaref qatt ma jiddisprezza pajjiżu.

Mela. Qabelxejn, kif għedt fil-kumment li ħallejt fuq il-blogg ta' Zemploid, jien ġeneralment niġi naqa' u nqum mill-bnadar, mis-simboli u mis-sentimenti ta' patrijottiżmu... aktar u aktar meta l-bnadar jintużaw bħala element ta' moda, tipo l-flokkijiet b'dik l-ostja Union Jack jew l-istilel u l-istrixxi ta' l-Istati Uniti. Imma balleċ, ħarsa ta' malajr lejn l-aħħar ftit bloggati tiegħi u bl-eWro u b'kollox Triq il-Maqluba donnha saret xi manifest lemini (!!). U dan ovvjament m'huwiex l-iskop tiegħi – xejn affattu.

Fuq il-blogg taz-Zemp għedt ukoll li kieku nivvota favur li ma jkun hemm l-ebda simbolu fuq il-bandiera Maltija minbarra ż-żewġ kuluri. Veru li jekk issegwi l-loġika sa l-aħħar korollarju tagħha ssib li l-aħmar u l-abjad xorta waħda huma simbolu ta' żmien ta' ħakma (u allura relikwa kolonjali) u wisq probabbli l-legat ta' ċerta dottrina reliġjuża, li kienet ukoll dottrina militari.

Naqbel ħafna ma' din l-osservazzjoni ta' Ereżija: «I think it is the shame which brings out the colonised in us». Veru minn daqshekk. Naturali li tistħi mill-passat kolonjali tiegħek, aħjar milli tistħi milli tkun int stess! Mela ejjew nistħu ħalli nkunu nistgħu negħlbu l-mistħija.

Veru wkoll li wara kollox dak is-salib imqaddes m'huwiex ħlief sempliċi 'relikwa'. Il-kwistjoni hi: relikwa ta' xiex? Naqbel ukoll ma' Athena, li qalet li hija kwistjoni ta' liema passat huwa l-aktar "aċċettabbli". Waqt li niftakru fil-qlubija ta' nannietna bl-għożża kollha li jistħoqqilha, personalment ma narax għalfejn l-unur tas-salib kellu jitqiegħed fuq il-bandiera. Qisna qegħdin ngħidu li Malta pajjiż / nazzjon / stat (x'alabiebi mit-terminu li nagħżlu) bis-saħħa ta' l-alleanza tagħna mar-Renju Unit; u paradossalment, il-lum għandna repubblika b'simbolu monarkiku fuq il-bandiera tagħha.

Għalija, kif għedt ukoll fuq il-blogg ta' Zemploid, bandiera minghajr is-salib ta' Ġorġ, biż-żewġt ilwien biss, kieku tkun male minore, x'aktarx l-inqas soluzzjoni ħażina. Nixtieq li jkun hemm referendum, li jkun hemm dibattitu fuq livell nazzjonali u li d-diskussjoni tkun f'saħħitha. Forsi jekk is-salib jitneħħa mill-bandiera l-mentalità kolonjali li spiss niltaqgħu magħha hawn Malta –li fil-fehma tiegħi hija wkoll mentalità tas-swar, u araw kemm hija tagħna din il-metafora–, tingħeleb darba għal dejjem.

Dwar l-argument tal-Feng Shui jew tal-proporzjoni Vitruvjana. Jekk il-bandiera mingħajr dak is-salib mill-perspettiva estetika tidher qisha għerja, ma jistax jintgħażel xi simbolu ieħor? Xi widnet il-baħar, xi dgħajsa, mappa żgħira tal-gżejjer, jew x'naf jien? Ftakru per eżempju fil-bandiera ta' Ċipru, gżira oħra li kienet kolonja ta' reġimijiet barranin. Fiha xi simbolu imperjali?

For Gallantry... and for having happily been a British colony. Grazzi, imma jkolli ngħid li nistħi minn din il-ġiżja aktar milli qatt nista' nkun kburi biha. Nistħi, iva, iżda ma nistħix mill-fatt li jiena nistħi.

U qabel ma taħsbu li jiena nobgħod lir-Renju Unit: le, jien m'għandi xejn kontra l-Brittaniċi. Mhux ta' b'xejn twelidt Camden Town u qattajt il-biċċa l-kbira ta' żgħożiti ftit 'il bogħod minn Londra. U m'għandi xejn kontra l-lingwa Ingliża lanqas: li tħobb il-Malti ma jfissirx li ma tistax tħobb lingwi oħra fl-istess ħin. Il-biċċa hi li jiena antimonarkiku, antikolonjali, u kif poġġietha b'mod tant ħelu poetessa li għażlet li tikteb f'żewġ ilsna minflok wieħed biss: Fuq ilsieni, kliem Ingliż; jekk taqsmu b'xafra, demm Malti ssib.

Imma ejjew ma nitbegħdux mill-kwistjoni ewlenija. Dak is-salib fuq il-bandiera x'nambuh??

Dalwaqt magħkom

2006-01-23T06:02:00.000+01:00

Se ntella' bloggata dalwaqt. Sadanittant, nissuġġerixxi li taqraw din il-kitba ta' Zemploid dwar is-salib taz-ziju Ġorġ fuq il-bandiera Maltija. Imbagħad ejjew lura u ivvutaw fil-minisondaġġ li għadni kemm żidt mal-ġenb.

Ftakart li f'Lulju li għadda, Immanuel ukoll kien kiteb ftit linji dwar dan l-imbierek simbolu.

Appuntu

2006-01-11T13:59:00.000+01:00

Kumment tal-Gybexi fuq il-blogg ta' Zemploid:

[...] Biss iebes ma tinnutax ħaġa... mhux biex nifta' l-ħatab fuq in-nar imma żgur m'inix l-uniku wieħed li nnota li min normalment jikteb bl-Ingliż kien kontra {ewro bil-w}, u min jikteb bil-Malti kien favur? L-istess pajjiż imma mhux l-istess poplu? - Qed nara risonanzi Belġjani fiha l-ħaġa (bil-ġlied lingwistiku jikrieh biż-żmien).

[...] Biss ċerti Maltin draw jgħidu "Malta l-ewwel u qabel kollox" kif l-oħrajn draw jgħidu "L-opinjoni tal-barrani l-ewwel u qabel kollox" (madonna! il-barrani jidħaq bina ta inkella! X'hemm agħar minn hekk?!!! JIDĦAQ BINA!) u t-tnejn li huma m'humiex ġeneralment kapaċi jilħqu kompromess ibbażat fuq loġika minflok passjoni. Ikolli ngħid li fil-bidu kont iktar naqbel maz-Zemp imma meta bdejt naqra hi pjuttost loġika li tkun 'ewro' mhux 'euro', imma min irid jieħu d-deċiżjonijiet f'Malta jappartjeni għall-klassi medja Maltija li huma pjuttost kuntenti jwarrbu l-loġika, l-aqwa li l-barrani ma jidħaqx bihom u jidhru 'ċivilizzati' (i.e., anglofilizzati) quddiemhom... jiġifieri qabel ma' tasal quddiem il-Bank Ċentrali Ewropew għandha ġlieda lokali din il-povra Ewro/Euro/Juro/Jurow.

[it-tipa ħoxna tiegħi]

ewro, bil-w

2006-01-08T18:54:00.000+01:00

Bħalma żgur tafu, l-isem li tressaq mill-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti għall-munita Ewropea ewlenija huwa ewro, bil-w. Din l-għażla saret wara konsultazzjoni wiesgħa u studju serju. Il-w mhijiex kapriċċ, u, faċli kemm tista' tkun faċli torbot din l-ittra ma' ċerta idea ta' «kburija nazzjonali», ta' min wieħed jisħaq fuq il-fatt li din hija kwistjoni purament lingwistika.

Kif tistgħu taqraw fir-Rapport imħejji mill-Kunsill, ġew ikkunsidrati l-possibbiltajiet kollha. Ir-raġuni l-għaliex intgħażlet il-forma ewro hija sempliċi.

Ħa naraw l-ewwel l-għażla tal-kelma (mitkellma) :

L-għażla tal-kelma

Bħalma jiġri dejjem fil-każ tal-lingwi l-oħra, l-isem tal-munita Ewropea ewlenija għandu joħroġ mill-pronunzja ta' l-ewwel żewġ sillabi ta' l-isem ta' l-Ewropa fil-lingwa li tkun (bħall-Ingliż euro minn Europe, it-Taljan euro minn Europa, eċċ.).

B'dan il-kriterju jinqatgħu barra l-forom kollha ppronunzjati la Ingliża (jurow, juro, eċċ.), anke jekk hemm xi Maltin li bħalissa qed jużawhom. Il-kelma ewro tibqa' l-unika għażla possibbli. (pġ. 2)

Aktar tard naraw l-għażla tal-kitba, jew ortografija:

L-għażla tal-kitba

Il-forma Maltija għandha ssegwi r-regoli ta' l-ortografija uffiċjali Maltija. Dan il-prinċipju jgħodd għal kulma jinkiteb bil-Malti.

Issa l-ortografija Maltija ma tippermettix eu ħdejn xulxin ħlief meta dawn ikunu ppronunzjati bħala żewġ sillabi differenti, jiġifieri e-u (eż. ateu, eċċ.). Dan mhuwiex il-każ ta' ewro, fejn ew- tikkostitwixxi sillaba waħda.

Kull meta eu- ta' l-ilsna Ewropej (ippronunzjata b'sillaba waħda) tinstab fil-Malti, din tieħu dejjem il-kitba ew- (Ewropa, ewfemiżmu, ewkaristija). (pġ. 4)

Id-diskussjoni mbagħad tkompli. Inħajjarkom taqraw l-istqarrijiet li jinsabu fil-paġna 6, relevanti għal kull min jipproponi l-forom issuġġeriti mill-Kunsill fil-fora Ewropej. Se nikkopja biss l-aħħar waħda:

It-tama tagħna hi li din l-attitudni [li trid tillivella l-forom lingwistiċi kollha għal forma waħda] tingħeleb, b'rispett lejn il-karattru individwali ta' l-ilsna differenti, li l-UE tant hija attiva fil-promozzjoni tad-diversità tagħhom. (pġ. 6)

Jewwilla l-pajjiżi l-ġodda ta' l-UE, jew l-iżgħar pajjiżi, jew dawk il-pajjiżi b'lingwa differenti ħafna minn dawk ta' nisel Rumanz u Ġermaniż, għandhom jaċċettaw speċi ta' status sekondarju u jħallu lill-pajjiżi l-qodma / il-kbar imexxuhom minn imneħirhom, kif jixtieq Nicolas Sarkozy? Noqgħodu attenti: kif diġà għedt, din mhijiex kwistjoni ta' kburija. Imma fl-Ewropa tad-diversità ma jistax ikun hemm trattament preferenzjali (il-fatt li r-Renju Unit għadu jirċievi r-rebate u li Franza tirċievi l-akbar ammont ta' għajnuna għall-biedja huwa storja oħra). S'issa aħna 25 stat membru, u mhux xi erba' pajjiżi mdawra minn qabda kolonji. Barra minn hekk, jien ma nemminx li l-munita għandu jkollha isem wieħed biss, għax l-idea ta' l-Ewropa tistrieħ fuq il-pluralità.

ewro, bl-e inizjali żgħira, u bil-w. Din hija l-forma mressqa mill-KNM. Jista' jkun li l-gvern ma jappoġġjax lill-Kunsill, u f'dak il-każ iva, ikun jidħol element ta' kburija għax ikollna niddefendu l-għażla tagħna li tirrispetta l-integrità tal-lingwa Maltija. Għax ma rridux inkunu poplu bi lsien u mingħajr vuċi.

Kieku kienu jintgħażlu l-forom jurow u sent minflok ewro u ċenteżmu (jew ewroċenteżmu meta jkun hemm possibbiltà ta' konfużjoni mal-munita Maltija, skond il-kuntest), kif jispjega r-Rapport fil-paġna 4, in-numri Maltin aktarx tkompli tingħatalhom id-daqqa tal-mewt.

L-għażla naturali, dik li l-aktar taqbel ma' l-ortografija Maltija, hija ewro. Hemm xi ħaġa stramba f'dan kollu?

S'hawn kollox sew. B'xorti ħażina hemm xi wħud li qegħdin juru reżistenza qawwija għal dawn l-ismijiet per prinċipju, jew għax ma għandhomx demm ma' akkademiċi, jew għax għandhom imsammar f'moħħhom dak l-istereotip tal-lingwisti bħala nies rashom iebsa, nazzjonalisti ferventi 'l bogħod mir-realtà tat-toroq. Jew inkella għax il-Malti ma jħobbuhx, jippreferu jitkellmu bl-Ingliż, u fl-aktar każi estremi, jitmellħu bil-kelliema tal-Malti għax iqisuhom ċwieċ. Lil min jaħseb hekk nagħdru, jekk inhu hekk imdorri. U ma ntihx tort sa barra, għax biex tibqa' f'siktek, aktar u aktar f'soċjetà polarizzata, nitfa ċiniżmu tkun tridha. Kull professjoni għandha l-istereotipi tagħha, inkluż dik ta' l-avikoti {għamża lil seħibna Zemploid ;-) } ... imma jidhirli li wieħed għandu jipprova jżomm moħħu kemm jista' jkun miftuħ.

X'taħsbu? Tista' tagħti l-opinjoni tiegħek fil-votazzjoni li tidher mal-ġenb.

APPELL: Ejjew ma neżaġerawx 'il-kunflitt'. Fil-gazzetti tal-lum ħarġu żewġ artikli tajbin ħafna dwar il-kwistjoni ta' l-ewro. Fil-Malta Indipendenti dehret intervista mal-Prof. Mifsud, President tal-KNM. L-idjoma tat-titlu, «NCML sticks to its guns», naħseb li setgħet ġiet evitata. Nirrikmanda wkoll din il-kitba ta' Charles Flores, għalkemm ma nemminx li hemm bżonn inkunu daqshekk ħorox.

Biex nikkonvinċu, il-kwistjoni rridu nirbħuha bil-kelma t-tajba, bil-pinna u mhux bix-xabla. Ejjew inkunu sereni: ir-raġuni ma tridx forza.

---

La nkunu qbilna fuq l-ismijiet, jien kieku mmur pass iktar 'l hemm. Xi xahrejn ilu fuq il-bloggosfera Maltija ddiskutejna daqsxejn is-simboli li jkunu jistgħu jidhru fuq in-naħa nazzjonali tal-munita Ewropea. Araw dawn il-muniti tal-Greċja:

Kif qed taraw, billi fuq in-naħa komuni ta' l-ewro tinqara l-kelma EURO, in-naħa nazzjonali ta' l-ewro Grieg turi l-isem korrispondenti fil-lingwa ta' dan il-pajjiż. Ovvjament dan kien meħtieġ għax il-Grieg juża sistema alfabetika differenti minn dik tal-pajjiżi l-oħra; iżda l-muniti Griegi m'humiex waħedhom. Araw dawn iċ-ċenteżmi Awstrijaċi:

Funf euro cent, Zwei euro cent, Ein euro cent... fuq iċ-ċenteżmi Awstrijaċi mhux biss jidhru n-numri u isem il-munita, iżda wkoll in-numri miktubin bil-Ġermaniż!

Min jaf kieku fuq il-muniti ta' l-ewro Maltin, apparti s-simboli li jkunu jintgħażlu, jidhru n-numri miktubin bil-Malti? B'hekk kieku joħorġu l-ittri kollha li għandhom sinjal dijakritiku (ċ, ġ, ħ, ż):

ċenteżmu
żewġ ċenteżmi
ħames ċenteżmi
għaxar ċenteżmi
għoxrin ċenteżmu
ħamsin ċenteżmu
ewro
żewġ ewro

Mhux biss, imma billi n-numri Maltin ġejjin mill-Għarbi, dawn il-ftit kelmiet ikunu simbolu ta' lsienna bħala l-uniku wieħed Semitiku fl-Unjoni Ewropea. In-numismatiċi li diġà jħallsu flus tajba biex jiksbu l-muniti tal-Finlandja, tal-Vatikan, Monaco u San Marino kieku jiġġennu biex ikollhom il-muniti Maltin f'idejhom...

Bil-kelma ċenteżmu forsi jista' jidher li dawn l-ittri kollha ma jesgħux fil-muniti, iżda l-itwal waħda, għoxrin ċenteżmu, fiha biss żewġ karattri aktar minn funf euro cent.

X'taħsbu? Jekk il-Kunsill jirbaħ il-kawża tiegħu, u kemm il-gvern u kemm l-BĊE jaċċettaw il-forom ewro u ċenteżmu, taqblu li n-numri Maltin għandhom jidhru fuq in-naħa nazzjonali tal-munita Ewropea?

Mill-ġdid, tista' tagħti l-opinjoni tiegħek fil-votazzjoni aktar 'il fuq.

Teoria della Sicilia

2005-12-13T17:31:00.000+01:00

Għada sejjer Madrid. Mgħaġġel biex nitlaq, u ħerqan biex nasal. Nhar it-Tnejn li ġej se nkun qed nitpaxxa f'kunċert tal-maestro Franco Battiato fit-Teatro Real. Jekk inkunu xxurtjati jkantalna s-silta Nomadi, x'aktarx l-iktar waħda li għandi għal qalbi. Li huwa żgur hu li l-kuncert se jibda bil-kliem ta' Teoria della Sicilia, li setgħet tkun ukoll teorija ta' Malta.

Il-festi t-tajba lil kulħadd.

Teoria della Sicilia

F. Battiato

Là, dove domina l'elemento insulare, è impossibile salvarsi.

Ogni isola attende impaziente di inabissarsi.

Una teoria dell'isola è segnata da questa certezza: un'isola può sempre sparire.

Entità talattica, essa si sorregge sui flutti, sull'instabile.

Per ogni isola vale la metafora della nave: vi incombe il naufragio.

Il sentimento insulare è un'oscuro impulso verso l'estinzione.

L'angoscia dello stare in un'isola come modo di vivere rivela l'impossibilità di sfuggirvi come sentimento primordiale.

La volontà di sparire è l'essenza esoterica della Sicilia.

Poichè ogni isolano non avrebbe voluto nascere, egli vive come chi non vorrebbe vivere.

La storia gli passa accanto con i suoi odiosi rumori, ma dietro il tumulto dell'apparenza si cela una quiete profonda.

Vanità delle vanità è ogni storia;

la presenza della catastrofe nell'anima siciliana si esprime nei suoi ideali vegetali, nel suo tedium storico fattispecie del nirvana.

La Sicilia esiste solo come fenomeno estetico,

solo nel momento felice dell'arte, quest'isola è vera.

Malti fl-Ilsien, fil-Qalb, u fl-Unjoni Ewropea #2 – Wiċċ tost

2005-11-21T03:42:00.000+01:00

Il-lum wiċċ (tost), u aktar tard reġina (profittarum).

L-argumenti li jsostnu li l-ilsien Malti ma messux ikun aċċettat bħala lingwa uffiċjali ta' l-Unjoni Ewropea nisimgħuhom ta' spiss, tant illi l-lingwisti (fost oħrajn) naħseb ilna li xbajna minnhom. Jien sirt nidrahom, u kien mingħalija li wasalt sa punt fejn ma nintlaqatx iżjed minnhom, minn widna jidħlu u mill-oħra joħorġu. Iżda meta wieħed jikteb ittra fiż-Żminijiet tal-Ħadd, iżeblaħ ilsienu, imaqdar b'ironija batuta lil min qed jagħmel ħiltu sabiex jitħarreġ grupp ta' tradutturi u interpreti Maltin fejn qabel –minkejja l-bilingwiżmu tagħna– ma kien hemm kważi xejn, u mbagħad jiffirma bl-ittri PhD, ħeqq, nibda nitħasseb serjament, u ma nistax ma ngħidx tiegħi. Għax kif jgħid qawl Spanjol, min jiskot japprova.

Waħda mill-istqarrijiet ewlenin ta' l-ittra hija din:

«One of the worst things the Maltese government did when it joined the European Union was to foist the Maltese language on mainland Babel.»

Il-kontro-argumenti tiegħi għal din l-attitudni elittista fissirthom f'riċensjoni tat-taħditiet dwar it-tfassil tal-lingwa li kien ta l-professur Katalan Miquel Strubell f'April li għadda fl-Università ta' Malta. Ser ikolli ntennihom - sfortunatament mhux biss il-lum, iżda għada, pitgħada u min jaf jekk wara ħamsin sena wkoll.

Lil hinn mill-kwistjoni ta' identità, u lil hinn mill-fatt li l-Kostituzzjoni Maltija tgħid li l-Malti mhux biss huwa lingwa uffiċjali iżda wkoll nazzjonali –u dawn iż-żewġ argumenti diġà huma validi ħafna u jmisshom ikunu biżżejjed biex jiġġustifikaw il-Malti bħala lingwa uffiċjali ta' l-UE– hemm żewġ konsiderazzjonijiet oħra li ta' min inżommuhom f'moħħna.

1. Il-prinċipju politiku. Li kieku l-Malti ma kienx ilsien uffiċjali ta' l-Unjoni, Malta ma kenitx tkun stat membru tagħha iżda kolonja. F'qafas politiku msejjes fuq il-konsultazzjoni u n-negozjazzjoni, kull parti għandha tuża t-termini tagħha, mhux tbaxxi rasha billi tilqa' u taddotta t-termini ta' parti oħra qisu xejn m'hu xejn. F'dan is-sens, it-tradutturi u l-interpreti qegħdin hemm biex jassiguraw li kull parti tkun tista' tieħu sehem fil-proċess politiku b'mod indaqs, jiġifieri bl-idjoma rispettiva tagħha.

Fl-ittra tiegħu, Mr. PhD jgħid li:

«Switching [from your own language to a foreign one] is not a sign of inferiority complex but of dexterity and flexibility, adapting to different environments.»

Sa ċertu punt naqbel miegħu – li tuża lingwa barranija mhux bilfors sintomatiku ta' kumpless ta' inferjorità. Imma li tħaddanha bħala l-lingwa uffiċjali tiegħek meta jagħtuk l-opportunità li tuża lsienek ifisser li tkun qed tiċħad lilek innifsek.

2. Il-prinċipju demokratiku. Minħabba diversi ċirkustanzi, f'Malta u Għawdex mhux kulħadd jasal jifhem u jesprimi ruħu bl-Ingliż b'kompetenza li toqrob lejn dik tal-poplu Brittaniku. Dan mhux żvantaġġ imma sitwazzjoni naturali. Bl-ebda sens ta' patrijottiżmu u mingħajr ma nperpru l-bandiera, ejjew niftakru li wara kollox, aħna m'aħniex Brittaniċi, u qatt ma konna. Aħna Maltin, il-lingwa omm tal-maġġoranza tal-Maltin (jew fil-każ tiegħi, il-lingwa missier) hija l-Malti, u huwa għalhekk li l-aktar għodda demokratika biex il-poplu jesprimi lilu nnifsu hija l-Malti.

Barra minn hekk, kif kien fissrilna l-Prof. Strubell u semmejt jien fil-bloggata ta' April, kull ċittadin ta' l-Unjoni Ewropea għandu l-jedd li jinforma ruħu u jindirizza lill-istutizzjonijiet f'ilsienu –jew biex inkun eżatt, fil-lingwa nazzjonali ta' pajjiżu–. F'dan is-sens, l-Unjoni għalina hija monolingwi. Il-lum l-UE għandha għoxrin interfaces differenti, wieħed minnhom sewwasew iddedikat lill-Maltin.

L-għaref ta' Cumberland, Rhode Island, USA jgħid ukoll li:

«English is the international language in modern Europe. In Malta, the main newspaper is in English. Maltese patriots eat from its hands. Most Maltese who cannot read it are illiterate.» (It-tipa ħoxna tiegħi)

Hawnhekk iddarrast. Ħadt nifs, u erġajt bdejt.

Ejjew immorru pass pass.

(a) «English is the international language in modern Europe»

Jien kieku ngħid li l-ilsna "internazzjonali" ta' l-Ewropa moderna –UE u mhux UE– huma tlieta: il-Franċiż, il-Ġermaniż u l-Ingliż (f'ordni alfabetiku). Għala jrid ikun hemm wieħed biss? Għala din l-ossessjoni ma' l-uniformità, mal-wieħed kontra l-ħafna, mas-singular kontra l-plural? Fil-fehma tiegħi, il-globalizzazzjoni mhijiex u ma għandhiex tkun monolingwi.

L-ilsna li semmejt huma t-tliet working languages jew 'lingwi amministrattivi' tal-Kummissjoni Ewropea, jiġifieri dawk li jintużaw għax-xogħol intern u fit-tħejjija għal proposti ta' liġi. Imma ladarba dokument jasal sal-proċeduri tat-teħid tad-deċiżjonijiet u jrid ikun disponibbli għall-pubbliku, jiġi tradott għall-ilsna uffiċjali kollha. Imbagħad hemm is-sitt pivot jew relay languages tal-Parlament (li forsi nistgħu nsejħulhom 'lingwi intermedjarji'; kont se nipproponi 'lingwi bejjiena' imma l-kelma bejjien fiha wkoll is-sens ta' ħuttab... u 'lingwi pern' forsi teknika wisq). Is-sitt lingwi intermedjarji huma t-tlieta ta' hawn fuq, il-Polakk, l-Ispanjol u t-Taljan.

Allaħares l-Ingliż xi darba jieħu s-sopravvent bi ħsara għall-ilsna l-oħra, bi ħsara għall-pluralità.

(b) «In Malta, the main newspaper is in English»

U ftit aktar 'l isfel: «From the United States, I read the online edition of The Times to see Malta's façade on the world. It's the unofficial mouthpiece of the Maltese government and educated circles.» (It-tipa ħoxna tiegħi)

Osservazzjoni personali: il-fatt li l-gazzetta ewlenija ta' Malta tiġi ppubblikata esklużivament bl-Ingliż mhix xi ħaġa li jiena kburi biha. Anzi. Mhux għax noħlom bi broadsheet miktuba bil-Malti biss, imma kien ikun aħjar kieku l-gazzetta ewlenija (mhux bil-fors it-Times) kienet bilingwi. Mhux qed ngħid li kull artiklu u kull avviż ikun jidher fiż-żewġ ilsna –dak ovvjament ma jkunx prattiku–, imma tajjeb li jkun hemm bilanċ ta' artikli, nofshom bil-Malti u nofshom bl-Ingliż, forsi skond il-qasam. Imbagħad il-gazzetta veru tkun il-faċċata ta' Malta għall-kumplament tad-dinja għax tkun qiegħda tirrappreżenta n-natura bilingwi tagħna.

Sfortunatament, jekk jiena nibgħat ittra lit-Times biex inwieġeb għall-argumenti tal-Prof. Bonnici, ikolli niktibha u nibgħatha bl-Ingliż. Araw kemm huwa ironiku: biex niddefendu l-Malti fil-«gazzetta ewlenija» ta' pajjiżna jkollna niktbu f'ilsien ieħor!

(c) «Maltese patriots eat from its hands»

Kif diġà aċċennajt, il-kwistjoni tal-lingwa tmur lil hinn mis-simboliżmu. Naħseb li ż-żewġ naħat tad-dibattitu naqblu li l-patrjottiżmu agħma m'għandniex x'nambuh. Din mhix kwistjoni ta' patrijottiżmu, u lanqas ta' «misplaced nationalism», fi kliem Mr. PhD.

(d) «Most Maltese who cannot read [English] are illiterate.»

Iċ-ċirasa fuq il-kejk. U ċ-ċirasa fiha velenu.

Billi m'għandix statistiċi li nkun nista' norbot fuqhom, se nagħti każ wieħed ta' bniedem Malti li ma jafx jaqra bl-Ingliż iżda mhuwiex illetterat. Niddibuta li jkun eċċezzjoni, għax mhux kulħadd kellu x-xorti li jattendi u forsi jispiċċa l-iskola.

Jgħidu li ħadd ma jtella' lil nannuh fis-sala, imma jiena ma nistħix. In-nannu tiegħi ma jafx aktar minn erba' kelmiet bl-Ingliż. Nannti għamlet xi żmien taħdem bħala s-seftura tal-Professur Aquilina, imma dik storja oħra.

Nannuwi jaf jaqra bil-Malti. Mhux biss, iżda jaqra aktar minn sitt sigħat kuljum. Lil hinn mill-kotba ta' letteratura, jinteressa ruħu fil-ġrajjiet kurrenti. Id-dokumenti bil-Malti dwar kif taħdem l-Unjoni Ewropea li kultant niġbor mingħand il-MIC, inklużi l-bullettini ta' l-Aġġornat li joħorġu darba fil-ġimgħa, jaqrahom bil-qalb kollha. L-aktar fejn tidħol il-politika tal-biedja, fost oqsma oħrajn li jistgħu jolqtuh direttament. Araw nannuwi kemm hu analfabeta.

Li tkun taf lingwa waħda biss ma jfissirx li inti inqas Ewropew minn dawk li jafu jitkellmu tnejn jew aktar. L-Unjoni Ewropea twaqqfet għaċ-ċittadini kollha, għal kull saff tas-soċjetà, u mhux biss għall-aktar edukati. Aktar 'il fuq stqarrejt li kieku l-Malti ma kienx ilsien uffiċjali, Malta ma kinitx tkun stat membru iżda kolonja. Semmejt il-prinċipju politiku, iżda dan jgħodd ukoll għall-prinċipju demokratiku. Jekk tneħħi l-lingwa Maltija mill-Unjoni Ewropea, tkun qed tneħħi l-jedd li wieħed jinforma ruħu u jindirizza lill-awtoritajiet f'ilsienu, u b'hekk tkun qed taljena liċ-ċittadini.

Bejn is-sens komuni li jissemma f'għeluq dik l-ittra tat-Times u n-nostalġija għal żmien il-kolonjaliżmu hemm baħar jaqsam. L-elittiżmu ta' l-akkademiċi huwa perikoluż daqskemm huwa perikoluż il-patrijottiżmu. Ittri bħal dik tal-bieraħ, aktar u aktar meta iffirmati bl-ittri PhD donnhom xi awtorità li rridu nisimgħu minnha, jagħmlu l-ħsara mhux biss lill-ilsien Malti iżda wkoll lilna bħala poplu. Li ma kontx pulit u diplomatiku, kont naqleb għal-lingwa kolonjali u noħroġ b'reazzjoni kemmxejn aktar pastaża minn din li ġejja:

Take your PhD and stick it where it fits.

Imma aħjar ma mmorrux daqshekk 'il bogħod għax l-estremiżmu, f'kull għamla tiegħu, huwa perikoluż ukoll.

Għal-lum daqshekk. Saħħiet.

Antoine Cassar
B.A. (Hons), Dip. Post. Trad. li mhix M.A. għax għamiltha Spanja, Suf. Inv. Filol. u kważi

kważi PhD

Kliem ix-xiħ

2005-11-13T01:54:00.000+01:00

Li jkollok marda u ma tistax tagħrafha hi ħsara kbira,

illi tagħrafha u ma tkunx taf bid-duwa, dik hija ħasra
li żżommok fuq ix-xwiek sabiex issibha,

imma li tkun taf bid-duwa, u mank tiksibha,
dak huwa gwaj ikbar mill-marda nfisha.

Xi ngħidu mbagħad għal min il-marda jafha,
u jaf, u għandu f'idejh id-duwa tagħha,
u intant jintelaq u ma jridx joħodha?

Mikiel Anton Vassalli, fil-Lexicon 1796

Daqsxejn ta' pawża

2005-10-27T02:49:00.000+02:00

Jiddispjaċina ngħarrfukom li minħabba ċirkostanzi mhux imprevisti, Triq il-Maqluba se tingħalaq għal żmien ġimagħtejn. Mhux għax ġejja l-imbierka reġina ta' l-Imperu tal-Faqar Komuni, iżda għax ċertu ħmar tgħabba b'piż li bilkemm jiflaħ għalih u f'daqqa waħda sab ruħu mdendel fl-arja u kważi fgat bix-xogħol.

Niskużaw ruħna għall-inkonvenjenza. Huwa mistenni li t-triq terġa' tinfetaħ wara l-12 ta' Novembru, b'aktar bloggati, traduzzjonijiet, sunetti multilingwi u thewdiniet ta' kull xorta.

Safrattant nistednukom iżżuru din l-għażla ta' bloggati mill-imgħoddi:

♣ Merħba bikom!: L-ewwel bloggata
♣ Malti fl-Ilsien, fil-Qalb, u fl-Unjoni Ewropea: Ftit noti dwar it-tfassil tal-lingwa
♣ Xejn: Is-sensazzjoni tal-vojt megħluba permezz tas-sunett 'Ex Nihilo Nihil Fit'
♣ Beatus Ille: Dwar il-ħajja tar-raħal u l-ħajja tal-belt, bil-poeżija 'In Città'

♣ Malta, Croce e Delizia: Ferħ u niket wara żjara Brussell u l-Lutzeburgu, bis-sunett 'Lura'
♣ Ittra lil Ivana: Tweġiba (li baqgħet ma ntbagħtitx) għal ittra mingħand tfajla Serbjana li tixtieq iżżur Malta
♣ Il-Ħajja... Mistoqsija: Tifkiriet ta' Madrid wara l-attakki ta' Londra
♣ C'est la vie: Poeżija dwar il-futilità tal-ħajja (il-favorita tiegħi... probabbli l-isbaħ waħda li qatt ktibt)
♣ Ħarsa msaħħra, ħarsa mħassra: Dwar il-ġmiel tal-kitba Għarbija, is-sikkatura tar-razziżmu u t-tama ta' soċjetà multikulturali
♣ Pajjiż Imsejken: Il-mixja edukattiva f'Ta' Ċenċ sfrattata mill-abbużi tal-poter
♣ L-issa kemm iddum ma tasal?: Bid-deni qabel safra oħra fl-Ewropa mfissda
♣ Jum Dinji tat-Tradutturi: Ħsibijiet fuq il-ħidma iebsa tat-traduttur
♣ Se penso a come ho speso male il mio tempo: L-aħħar sunett, dwar l-għażż, il-mistħija, u l-isfinġi l-ġdida

U biex nagħlqu, għandna pjaċir nippreżentawlkom id-dwett Katalan El Último de la Fila, żewġ kantawturi magħrufin għat-taħlita ta' senswalità u stojċiżmu li timraħ fil-poeżija tagħhom.

Dan huwa l-album li għamilli kumpanija xi erba' snin ilu meta kont qed nistudja għall-aħħar eżamijiet tal-lawjra. Niftakarhom sew dawk il-ġimagħtejn, kien żmien ta' serħan il-moħħ, ta' ħsieb ċar kristall u benessri fiżiku, wieħed mill-aktar perijodi ta' ħajti li fih ħassejtni fuq tiegħi u lest nilqa' kull ostaklu bil-kwiet u mingħajr tlaqliq ta' xejn.

U hekk kif is-(sub)konxju jfittex paralleliżmi fil-passat qabel ma r-ruħ issalpa f'baħar ġdid, erġajt skoprejt din il-mużika u bħalissa qed terġa' ttaffi ftit id-dwejjaq ta' l-istudju u timlieni bl-enerġija ta' dari. Barra minn hekk, l-ambizzjoni u l-libido jmorru id f'id... Tifhmunix ħażin... hija biss kwistjoni ta' psikoloġija.

Fi kliem Ereżija: Ewropa mfissda here I come...

Mela iftħu l-volum, jekk tridu daħħlu anki l-kuffji (ċjoè l-headphones), u intelqu fis-seħer ta' Astronomía Razonable.

Ħudu gost. L-eremita Caxaro jselli għalikom.

Narakom u naqrakom,

Twanny.

Astronomija Raġonevoli

Ħallini nittawwal fl-irqad tiegħek, qalbi,
ħa naraw id-dinja x'tgħidilna,
nara dak li ma rajtx, inkun dak li ma kontx,
negħreq fl-imħabba tiegħek.
Nintelqu fil-vertiġini sfrenata
ta' astronomija raġonevoli.

Fil-kenn tal-barka tad-diżordni tal-qamar,
inħallu warajna kull liġi,
tas-sema u ta' l-art.
Ħallini nittawwal fl-irqad tiegħek, qalbi,
u ninsa d-dwejjaq kollha...
kemm hu diffiċli li naċċettaw id-dittatura
ta' Alla waħdieni.
Nagħlqu għajnejna u naraw,
nista' nagħlaq ir-ruħ u nintelaq inħobb.

M'hemmx doveri jsejħulna,
anqas dottrini x'insegwu.
Nagħlqu għajnejna u naraw.
In-nies jekk trid takkużana ta' mġiba immorali.
Titlaqx minn ħdejja...
nagħlqu għajnejna u naraw.
Oqgħod hawn! Oqgħod hawn ħdejja...
Oqgħod hawn! Oqgħod hawn ħdejja...

November Spawned a Monster

2005-10-25T21:19:00.000+02:00

Għadni kemm sibt din il-bloggata interessanti fil-gazzetta The Guardian, dwar dawk l-imsejknin li ġew fid-dinja fix-xahar dgħumi u deprimenti ta' Novembru:

No warmth, no cheerfulness, no healthful ease,
No comfortable feel in any member

(Thomas Hood)

«Yes, it’s an aching monstrosity of a month, and as psychologists have now discovered, if you check in during November, the feeling never really leaves you. Those May babies are sunny, optimistic, lucky, lucky, lucky. We November kids may as well give up.
The scientific hypothesis is that the lack of daylight hours may adversely affect brain development in the foetus, and messes with something called dopamine. There - I didn’t even know I had any and it turns out mine’s not right. Typical.»

Jien tarbija tax-xahar xemxi u ferrieħi ta' Ġunju, imma Novembru minn dejjem kien l-aktar xahar li jnikkitni. Mhux biss għax il-ġranet jiqsaru sew u kuljum jidlam aktar kmieni –aktar u aktar fl-Ingliterra fejn ix-xemx issir kunċett eżotiku u mingħajr ma trid tibda tixbah il-kelma monokromija–, iżda wkoll għax in-nuqqas ta' dawl niftakru jġib miegħu, sena wara sena, bħal tilqim ta' qtajjar swejda li jinfirxu fid-demm, dawk li jdallmulek għajnejk bil-ftit il-ftit, sakemm ħarstek issir xbieha ħajja imma nofs mejta tal-malinkonija.

Issa li Novembru riesaq lejja bħal trejn li jofroq il-lejl, ta' min nitħejja għalih billi nibda nrabbi qawwa ta' qalb u safa tal-moħħ. Hemm qawl ħelu Spanjol li jgħid el que canta su mal espanta: min jgħanni jbeżża' d-dwejjaq tiegħu. Li tidħaq bik innifsek jaf jgħinek ukoll.

Għalhekk, ma setax jonqos li r-referenza tat-titlu tal-bloggata tal-Guardian iġġiegħlni nerġa' nisma', inkanta u nixtarr is-silta ta' l-istess isem, l-ironija nevrotika ta' Morrissey fl-aqwa tagħha.

Novembru Wiled Mostru

(traduzzjoni ħielsa)

Kompli orqod u oħlom bl-imħabba
Għala?
Għax qatt m'int se tersaq daqstant qrib l-imħabba

Miskin, tifel imgerfex, jaħasra kemm int ikrah!
Miskin, tifel imgerfex, għannaqni waħda

Darba minnhom
Novembru wiled mostru fis-sura ta' dan it-tifel
li wara korob:

"Imma jien kien Ġesù li ħalaqni,
mela hu għandu jeħlisni
mill-mogħdrija, mill-faraġ
u minn dawk in-nies li joqgħodu jpaċpċu fuqi"

Iva, jiena skerz tan-natura
u xejn m'hu se jsewwi l-ħsara li saret

U kieku ntefa d-dawl
kieku tiflaħ tbusu fuq xufftejh
jew xi mkien ieħor?

Miskin, tifel imgerfex, jaħasra kemm int ikrah!
Miskin, tifel imgerfex, għannaqni waħda

Darba minnhom
Novembru wiled mostru fis-sura ta' dan it-tifel
li issa għandu jibqa' ostaġġ tal-ħlewwa
u tar-roti li hemm taħtha

Jiena simbolu ta' fejn in-ninfomanijaċi
dejjem ikollhom jiġbdu linja

Mela orqod u oħlom bl-imħabba
Għala?
Għax qatt m'int se tersaq daqstant qrib l-imħabba

Dak ix-xahar ta' Novembru
huwa żmien li rrid ntajjar minn moħħi

Xi darba, nittama li dalwaqt
int tkun ħelu u sinjur
waqt li hi tterraq it-triqat tiegħek
liebsa l-ħwejjeġ li għażlet għaliha stess

Iġri tasal is-sena l-ġdida,
Diċembru ma jferraħnix lanqas...

Ci mancano gli uomini di cultura

2005-10-24T23:44:00.000+02:00

Kumment mingħand Ġużè Stagno dwar it-traskuraġni ta' dar Dun Karm:

«Il-verità hi li 'ci mancano gli uomini di cultura' - speċjalment fil-pożizzjonijiet l-għolja tal-pajjiż. Forsi.»

Risposta meħuda mill-gazzetta Spanjola El Mundo:

IS-'SINDKU' FO. Il-Premju Nobel tal-Letteratura Dario Fo, kritiku abitwali ta' Silvio Berlusconi, ħabbar il-kandidatura tiegħu biex isir is-sindku li jmiss tal-belt ta' Milano. Kif fisser il-kummidjant lill-gazzetta La Stampa, «Dan l-islowgan tiegħi: Favur Milano li fiha nkunu nistgħu nieħdu nifs aħjar, f'kull sens tiegħu». Fl-aħħar elezzjonijiet, saru sondaġġi li skondhom 39% mill-partitarji ta' gruppi politiċi xellugin kieku jivvotaw lil Fo.

Żewġ ċitazzjonijiet ta' Dario Fo:

«Il-patrija tagħna hi d-dinja kollha. Il-liġi tagħna hi l-libertà. M'għandniex ħlief ħsieb wieħed: ir-rivoluzzjoni fi qlubna».

«Is-soċjaliżmu ta' veru jinstab ġewwa l-bniedem. Ma twelidx ma' Marx. Twieled fil-Komuni ta' l-Italja Medjevali. Ma nistgħux ngħidu li ntemm».

Nieħu nifs 'il ġewwa u niftaħ il-pulmun. Iżda fl-istess ħin, nerġa' nistaqsi lili nnifsi: qatt xi darba l-kultura għamlitna bnedmin aħjar?

Murtali Mortali

2005-10-23T15:44:00.000+02:00

Li se nikteb issa mhux se jingħoġob. Naqta' fil-qosor.

Din il-ġimgħa, il-Qrendi għadda minn traġedja oħra. B.B., ta' 52 sena, inħaraq hu u jaħdem f'waħda mill-kmamar tan-nar tar-raħal. Il-bieraħtlula, disat ijiem wara l-aċċident, miet l-isptar.

L-għomor lill-familja tiegħu.

Il-bieraħ sar il-funeral. Smajt il-banda tal-każin iddoqq fil-pjazza.

Waqt li kienu qegħdin idoqqu, kull għaxar sekondi, kważi b'koinċidenza mat-tmiem ta' kull strofa, instemgħet it-tfaqqigħa ta' murtal.

Kemm se jkun hemm aktar?

Protesta Simbolika Quddiem Dar Dun Karm

2005-10-22T01:27:00.000+02:00

INĦARSU L-WIRT LETTERARJU TAGĦNA

PROTESTA SIMBOLIKA

IS-SIBT, 22 TA’ OTTUBRU 2005

QUDDIEM ID-DAR TA' DUN KARM, IL-BELT, FL-10.00am

L-għaqdiet tal-Malti jinsabu mbikkma quddiem it-telqa li ilha ssaltan għal dawn l-aħħar għexieren ta’ snin fil-post numru 51, Triq l-Ifran, il-Belt – id-dar li fiha l-Poeta Nazzjonali tagħna għex bejn l-1910 u l-1936.

Fi kliem Dun Karm stess, "sibt ruħi waħdi, mingħajr omm, li kienet mititli ftit qabel, imbiegħed minn ħuti u minn ħbiebi, midfun ħaj fi tliet kmajriet fil-Belt fejn ma kont naf lil ħadd u ħadd ma kien jafni, u ma kellix sieħeb tan-niket tiegħi għajr daqsxejn ta’ għasfur lelluxi li kien ifarraġni xi ftit bil-għanja li jien kont għallimtu". Oliver Friggieri, il-kritiku ewlieni tal-poeta, kiteb li Dun Karm "f’din id-dar…imhedded mill-iżolament fiżiku u psikoloġiku u msieħeb idealment mal-figura ta’ ommu, kiteb uħud mill-aqwa xogħlijiet tiegħu".

Fost dawn ix-xogħlijiet insibu Lill-Kanarin Tiegħi, Il-Musbieħ tal-Mużew, L-Innu Malti, Univers Ieħor, Wied Qirda, Lil Mikiel Anton Vassalli, Żagħżugħ ta’ Dejjem, u Bjuda.

L-għaqdiet tal-Malti JIKKUNDANNAW din it-traskuraġni, it-telqa u l-apatija li jġibu l-għajb u l-mistħija f’kull min hu Malti tassew. L-għaqdiet JIKKUNDANNAW ukoll il-ħsara li wettqu l-vandali fuq il-mafkar ta’ Ġużè Muscat Azzopardi f’Ħal-Qormi u jesiġu lill-awtoritajiet biex il-wirt nazzjonali jkun imħares u rispettat kif jixraq.

Bilħaqq...

Lestejtu t-tisliba? Meta tridu ntella' hawnhekk is-soluzzjoni.

Fl-aħħar irrekordjajt is-sunett Faħam Miblul. Min irid jisimgħu jista' jikklikkja hawn.

Tisliba Kriptika

2005-10-19T02:40:00.000+02:00

Jacques, li jħobb ħafna l-cryptic crosswords Ingliżi, dil-ġimgħa tani idea tajba. Ma nafx li qatt eżistew 'tislibiet kriptiċi' bil-Malti. Dan huwa esperiment... sejjaħtilha 'tisliba kriptika' sempliċement biex nimxi fuq it-terminu Ingliż, għalkemm forsi toqgħod aħjar 'tisliba mistura'.

Għal min forsi qatt ma medd idu għal dan it-tip ta' tisliba (li fl-Ingilterra huwa populari ħafna), id-differenza mat-tisliba normali hi li l-mistoqsijiet aktarx ma jagħtux sinonimi jew definizzjonijiet waħedhom, iżda jagħtu ħjiel ta' kif għandek tibni l-kelma, spiss permezz ta' anagrammi. Regoli ċari ma hemmx, imma ladarba tkun qbadt il-loġika partikulari tal-mistoqsijiet, tidraha malajr.

Ħa nagħti t-2 Mimdudin bħala eżempju:

2 - Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10)

Is-sentenza kif inhi ovvjament ma tagħmel ebda sens... li rridu nagħmlu hu li nanalizzaw daqsxejn il-kliem individwali. It-tweġiba hija deskrittiv : mill-kelma «skrivanija» nġibu l-kelma desk, imbagħad insibu l-ittri «rit», u jekk indawru l-kelma «vit» ikollna s-sekwenza tiv; b'hekk naslu sal-kelma desk + rit + tiv, li tfisser xi ħaga li tiddeskrivi jew li «(t)ispjega».

Araw x'jidhrilkom minnha... kif diġà għedt, s'issa dan huwa biss esperiment, ma jidhirlix li l-mistoqsijiet huma diffiċli imma dak forsi għax għamilthom jien!

Tistgħu tniżżlu d-dokument ta' Word biex tipprintjawh jew taħdmu fuqu direttament. Għal raġunijiet prattiċi, kemm l-għajn u kemm l-ie għandhom jokkupaw żewġ kaxex.

Jekk jirnexxilek tlestiha, ibgħathieli... l-email tiegħi jinstab fil-profil. Jekk David jaqbel, hemm premju ta' mitejn geek points...

Ħudu gost!

MIMDUDIN

2 - Fuq l-iskrivanija jispjega r-rit, imbagħad idawwar il-vit (10)
6 - Waqa' bl-aħjar mod possibbli u tilef denbu (4)
7 - Sar, spiċċa jew daħal f'nofs ix-xarabank, anzi ġol-baħar (9)
12 - X'jagħmel Ian Bugeja meta jiġi ta' l-aħħar? (7)
13 - Għaxxaq lix-xerrej u nqaleb ta' taħt fuq (6)
15 - Xejn ma tiftakar wara dak l-episodju tal-każin, imma nobbli tibqa' (9)
16 - Hemm min jgħid li ma jitkellimx sew, imma m'għandux dritt (8)
18 - Sajru l-ikel, hu telaq, hi saret stramba (7)
20 - Biċċa ħamrija, maqluba u mdemmija (7)
21 - Jaf għaxar kelmiet bil-Latin, jaf jesprimi ruħu, u jaf iżejjen (9)
22 - Kien aktar ħabrieki, imma nbidel u issa ħadd ma jridu (5)
23 - Għaref iżda mgerfex, skond l-għasluġ (6)
24 - Dari kellha alki: bidla kbira kellha bżonn! (8)

WEQFIN

1 - Bhima mistħija? (4)
3 - Dak li hu veru rabba l-ġwienaħ, telaq u sar ċatt (7)
4 - Skappaw tnejn minn taħt ix-xemx (5)
5 - Stat li fih in-nida tersaq lejn il-karma (9)
8 - Tara waħda biss, imma taqdi (8)
9 - Veru li żarma s-sodda? Ma nafx, imma b'xi mod irid jitgħatta (5)
10 - Qal il-ħmerijiet, rabba ta' l-ewwel, imbagħad ittiekel (7)
11 - Fiċ-Ċina mingħajr kapitali, il-laħam forsi mhux favur il-kafè (8)
14 - Appik li jipprova xortih, tgħid ifendi l-lant? (9)
16 - Żewġ karamelli Ingliżi, waħda bla tarf, Ingliżi m'għadhomx (7)
17 - Sar isfar? Le, tkaxkar u telaq (6)
19 - Kważi stilla, iżul min-nofs, jikber 'l isfel (6)

Soluzzjoni

Wara ż-żejt

2005-10-15T20:53:00.000+02:00

Wara ż-żejt

(Traduzzjoni ta' artiklu editorjali li deher il-lum fil-gazzetta Katalana La Vanguardia)

Sabiħa tkun. Kieku għada jseħħ it-tmiem taż-żejt, kieku naraw il-wasla ta' żmien l-enerġija eolika, il-panewijiet solari jew l-enerġija mill-mewġ. Jekk tiġix żewġ ma nafux, iżda li huwa ċar hu li kieku ngħaddu għal livell differenti. Jiġri x'jiġri, aħjar ma noqogħdux noħolmu. Il-jum wara tmiem iż-żejt ma jinsabx kif induru l-kantuniera. Skond is-servizz ġeoloġiku tal-gvern ta' l-Istati Uniti, s'issa għadu ma ttellax aktar minn terz taż-żejt "li jista' jinġabar teknikament" minn taħt l-art, u dana mingħajr ma ngħoddu ż-żejt mhux konvenzjonali. Insomma, id-deheb iswed mhux mistenni li jixxejjen u jgħib fid-deċennji li ġejjin, u l-produzzjoni mhix se tibda tonqos qabel l-2025. Madankollu, is-somma ta' ħsarat u fallimenti tad-dinja tal-Punent fit-tiftix taż-żejt hija impressjonanti. Żmien iż-żejt għadu ma ntemmx, imma fil-ġejjieni se jkun għali, u se jikkompetu għalih. X'aktarx li jaqlgħalha aktar ksir ir-ras lid-dinja. "Iż-żejt għad ikun il-gwerra", jafferma d-deputat tal-Ħodor Franċiż Yves Cochet.

Kollegamenti

Life after Oil: Artiklu ta' Nigel Dingwall

ProRinnovabili: Blog per far crescere la cultura sulle energie rinnovabili

Artiklu tan-National Geographic dwar it-tisħin tad-dinja

Vers la pétro-apocalypse: Artiklu ta' Yves Cochet ippubblikat fil-gazzetta Le Monde
--- Traduzzjoni Ingliża

Gowls għall-paċi

2005-10-14T05:07:00.000+02:00

Gowls għall-paċi

Żewġ futbolers Għarab, deċiżivi fil-ħolma ta' l-Iżrael li jgħaddi

għall-fażi finali tat-Tazza tad-Dinja

(Traduzzjoni ta' artiklu ppubblikat fil-gazzetta El País, 10 ta' Ottubru 2005)

Żewġ plejers Għarab jistgħu jitniżżlu fl-istorja ta' l-Iżrael bħala l-eroji tal-klassifikazzjoni ta' l-iskwadra nazzjonali għat-Tazza tad-Dinja tal-futbol ta' Ġermanja 2006. Abbas Suan u Walid Badir, li ġejjin mill-minoranza Palestinjana, skorjaw erba' gowls kruċjali kontra Franza u l-Irlanda u għenu biex it-tamiet jinżammu ħajjin sa l-aħħar mument: punt vantaġġ fuq iż-żewġ timijiet meta fadal biss ġurnata waħda. F'ċertu sens, il-gowls tagħhom huma wkoll żrieragħ ta' paċi, sinjali ta' dak li l-lum jidher bħala utopija: il-koeżistenza paċifika bejn l-Għarab u l-Lhud.

F'kumment dwar is-suċċess sportiv u soċjali ta' l-iskwadra nazzjonali tiegħu, Suan stqarr: "Aħna l-isportivi eżempju li teżisti mogħdija oħra, dik tal-ħbiberija u tad-djalogu. Dana qed nagħmluh aħjar mill-politiċi. Ir-rieda tajba tista' tippersisti". Minkejja l-oriġni tagħhom, il-lum Suan u Badir huma l-idoli sportivi ta' bosta Palestinjani u Lhud li jinżlu fit-toroq flimkien biex jiċċelebraw kull gowl li jiskorjaw. Il-kollegi Lhudin iqisuhom bħala "minn tagħna", u jiċċajtaw li l-unika differenza bejniethom hi li Suan u Badir "jitkellmu mal-familja fuq il-mowbajl bl-Għarbi".

Madankollu, fl-Art Imqaddsa mwerwra mill-gwerra, li wieħed isemmi l-għaqda u l-konċiljazzjoni huwa perikoluż. Minkejja l-gowls deċiżivi tagħhom, il-futbolers Għarab Iżraeljani jiġu attakkati fl-istadji minn sapporters Lhudin estremisti, b'kantiċi funebri bħal "Għarbi tajjeb, Għarbi maħruq". B'mod reċiproku, fil-kampi tar-refuġjati Palestinjani tan-naħa l-oħra tal-ħajt, Suan u Badir jiġu akkużati bħala kollaboraturi ta' "l-għadu Zijonista".

Meta jiġu biex jitkellmu dwar il-politika, Badir huwa l-aktar prudenti u riżervat. Forsi għax ħajtu miġruħa mill-assurdu. Diġà qabel ma twieled, l-estremiżmu Lhudi kien ġab l-għawġ fil-familja tiegħu. Il-massakru ta' Kafr Kassem, ta' l-1956, jistudjawh il-lum it-tfal ta' l-iskejjel Ebrajċi. L-għalliema jfiehmu li l-qtil ta' 49 paċifista –residenti Għarab– mit-truppi Iżraeljani kien "żball kbir taz-Zijoniżmu". Il-brutalità u l-kefrija militari baqgħu mmarkati fil-ġisem ta' tifla ta' disa' snin, mtaqqba minn 28 balla. Fost il-mejtin kien hemm ukoll nannu ta' Badir.

L-4 ta' Ottubru 2003, il-ħruxija tal-Yihad Iżlamika waslet għand ir-restorant Maxim, il-post tradizzjonali fejn kienu jiltaqgħu l-plejers tal-Maccabi Haifa, fosthom Badir. Hanadí Jaradat, avukata żagħżugħa u sbejħa, bi tbissima ħelset mill-kontroll tas-sigurtà, u ftit wara, splodiet il-bombi li kienet liebsa. F'daqqa waħda nqerdu wieħed u għoxrin ruħ. B'xorti tajba, il-plejers ma kinux hemm f'dak il-mument, iżda l-membri kollha tat-tim tekniku ndarbu serjament. Badir ra t-testment irreġistrat mis-suwiċida Palestinjana minn fuq it-televiżjoni: "Se nikkonverti ġismi f'għanqud mitralja kontra z-Zijonisti kolonjalisti ta' pajjiżi...".

Suan kiseb popolarità kbira meta f'ġest ta' fraternità ddedika l-gowl tiegħu kontra l-Irlanda "lill-ħuti l-Lhud". Suan jgħid li wara l-partita rċieva ġewwa d-dressing room "it-tagħniqa ta' kull wieħed mill-kumpanni". Iżda, mingħajr tlaqliq, approfitta ruħu mill-applawsi biex jipproklama "lill-poplu kollu ta' l-Iżrael": "Nistgħu ngħixu flimkien, imma l-maġġoranza Lhudija għandha tisma' l-problemi tagħna. Nirrappreżenta lill-Għarab li għaddejin minn problemi ma' l-art u mad-diskriminazzjoni".

Suan u Badir għandhom passaport Iżraeljan, iżda huma dixxedenti ta' l-150,000 Palestinjan li baqgħu ġewwa l-fruntieri ta' l-Istat Ebrajk wara l-gwerra ta' l-1948 u l-1949. Il-lum, ir-rappreżentanti politiċi ta' din il-minoranza –li diġà jammontaw għal xi 1.2 miljun ruħ– jiddenunzjaw id-diskriminazzjoni fil-ħajja politika u soċjali ta' l-Iżrael, stat Lhudi konfessjonali sa mill-ħolqien tiegħu.

Għalissa, l-unika ħaġa li Badir u Suan ma jagħmlux hi li jkantaw l-innu nazzjonali. Joqogħdu fermi, imma fis-silenzju. Ma jħossuhomx rappreżentati minn versi bħal dan: "Waqt li fil-qalba ta' qalbi tħabbat ruħ Lhudija...". 20% tal-popolazzjoni Iżraeljana għandhom qalb li fiha tħabbat ruħ Għarbija u musulmana. Suan jittama li "l-innu xi darba jħaddan xi ħaġa li tirrappreżenta lill-Għarab Iżraeljani. Imbagħad inkun kapaċi nkantah jien ukoll".

Nota: Fl-aħħar l-Iżrael ma kkwalifikawx għat-Tazza tad-Dinja, imma kważi. Spiċċaw fit-tielet post tal-grupp tagħhom, bl-istess punti ma' l-Iżvizzera, u dan minkejja li ma tilfu l-ebda logħba.

Il-Barbaru

2005-10-09T20:40:00.000+02:00

Barbarian was originally a Greek term applied to any foreigner, one not sharing a recognized culture or language with the speaker or writer employing the term. The word expressed with mocking duplication ("bar-bar") alleged attempts by outsiders to speak a "real" language. […]

Historically, the term has seen widespread use. Many peoples have dismissed alien cultures and even rival civilizations as "barbarians" because they were unrecognizably strange. The Greeks admired Scythian and Eastern Gauls as heroic individuals, but considered their culture to be barbaric. The Romans indiscriminately regarded the various Germanic tribes, the settled Gauls, and the raiding Huns as barbarians all. […] (Wikipedia)

barbarian
a Greek word used in the New Testament (Rom. 1:14) to denote one of another
nation. In Col. 3:11, the word more definitely designates those nations of the
Roman empire that did not speak Greek. In 1 Cor. 14:11, it simply refers to one
speaking a different language. The inhabitants of Malta are so called (Acts
28:1,2, 4). They were originally a Carthaginian colony. This word nowhere in
Scripture bears the meaning it does in modern times.
(Easton's 1897 Bible Dictionary)

barbaru – mhux ċivilizzat; salvaġġ; barrani; ukoll: kiefer; qalbu ġġib; aħrax
(Dizzjunarju ta' Mario Serracino Inglott)

X'jiġikom f'moħħkom meta tisimgħu l-kelma barbaru? Il-ġgajtiet ta' Attila, li maħkuma minn therwil divin kissru u farrku kulma sabu fi triqthom? It-tribujiet immexxija minn Genġis Kan, li biċċru u tertqu bliet sħaħ bħal dawk ta' Merv u Herat, b'massakri li wasslu sad-depopolazzjoni ta' l-artijiet li kkonkwistaw ġewwa l-Ażja? Fil-kritika letterarja, it-terminu barbarolexis jintuża biex jirreferi għall-użu (estetiku jew le) ta' kliem barrani, jew għall-użu ta' lingwa ibrida, imma dejjem bi preżenza qawwija ta' dak li hu estranju, frustier, ta' barra.

Jiena l-kelma barbaru nifhimha mod ieħor. Il-barbaru ma jiġix minn barra, iżda jgħix fid-dar ta' maġenbna; il-barbaru ma jiġix minn artijiet imbiegħda, iżda huwa universali.

Il-barbaru fil-għodu jgħallem l-università –istituzzjoni li l-għan tagħha hi (jew m'hijiex?) li ddawwal lill-poplu u twessa' l-imħuħ, mhux ta' b'xejn ġejja mill-kelma univers–, u fil-għaxija jmexxi dimostrazzjoni ksenofoba fit-triq ewlenija tal-belt u f'diskors pubbliku jippriedka u jwiddeb kontra «is-saħta tal-multikulturaliżmu», waqt li l-barbarini tal-folla jħambqu għalenija bil-ponn lemini fl-arja.

Il-barbaru jiġi elett bħala president ta' l-akbar organizzazzjoni tal-pajjiż li twaqqfet biex tħares il-jeddijiet tal-ħaddiema –ta' dawk li waħedhom ma jkunux jistgħu jiddefendu ruħhom mill-abbużi tal-poter–, u bħala ringrazzjament joħroġ b'diskors dwar it-theddida ta' «prostituti klandestini», ta' immigranti li jġorru «mard li għadu ma ġiex skopert» (qisu qed jitkellem dwar għasafar bil-virus ta' l-influwenza avjarja u mhux dwar bnedmin tad-demm u l-laħam bħalu), u dwar il-ħtieġa li l-awtoritajiet jieħdu l-liġi f'idejhom, anzi jidbħu l-baqra qaddisa tal-liġi internazzjonali, u jieħdu miżuri «mhux neċessarjament ġusti jew li jirrispettaw il-jeddijiet fondamentali tal-bniedem». Imma b'xi mod, il-barbarini tawh l-unu, u għadu l-president.

Għax il-barbari mhux qegħdin jistennew lilhinn mill-fruntieri –jew fil-każ tagħna, minn xtutna–, iżda ilhom ftit sew inemmlu fostna, u dan l-aħħar fettillhom jagħmlu aktar storbju. Il-barbari, għalija, huma r-razzisti. U hekk kif ir-razzisti jħobbu jpoġġu kulma jobogħdu f'keffa waħda, iddeċidejt li nirreferi għar-razzisti bħala kategorija waħda: il-kategorija tal-barbari.

Hawn min qed jitlob (u għandhom tikka raġun) li l-bloggejja jmorru lil hinn mill-paroli u jipprovdu soluzzjonijiet konkreti kontra l-parossiżmu razzista li rajna matul l-aħħar ġimagħtejn. Jien ma nafx jekk nistgħux ninfluwenzaw direttament l-azzjoni li tittieħed mill-awtoritajiet. Nemmen però li m'aħniex qed nagħżqu fl-ilma, li m'aħniex qegħdin nisħqu l-ilma fil-mehrież. Il-bloggs jippermettulna nwettqu d-dmir soċjali li għandna billi naddottaw pożizzjoni ċara pubblikament, u nagħtu l-kontribut tagħna (jew kif jgħidu bl-Ispanjol, il-farka ramel tagħna) biex titrawwem id-diskussjoni li –nittamaw– twassal għal xi speċi ta' soluzzjoni. Il-bojkott tal-GWU huwa l-ewwel pass f'din id-direzzjoni, u għad naraw titwaqqaf hawn Malta koalizzjoni kontra r-razziżmu. Il-barbari u l-barbarini għandhom ikunu jafu li m'aħniex se nittollerawhom. Kontra l-intolleranza, nemmen li rridu nkunu intolleranti; kontra min qed irawwem u jxerred il-mibegħda, naħseb li rridu nagħtu l-kontribut tagħna sabiex jitrawwem u jinxtered ir-rispett.

Darba meta kien president tal-Kunsill ta' l-UE, Bertie Ahern qal li t-tkabbir ta' l-Unjoni mhux biss kien se jġib miegħu l-ftuħ tal-fruntieri iżda wkoll il-ftuħ ta' l-imħuħ. Mid-dehra l-mogħdija għadha twila. Naqdfu kemm naqdfu, qatt m'aħna se nilħqu x-xefaq: il-barbaru ilu jeżisti sa minn ewl id-dinja. Iżda x-xefaq tagħhom qatt m'huma se jilħquh lanqas. Huma se jkomplu jagħmlu frakass, u probabbilment ħa jiżdiedu. Imma l-bloggejja u nies oħra, flok ma jwieġbu bis-silenzju, se jagħmlu ħilithom biex jitrabba l-kuraġġ u r-rispett, ir-rispett li għandu jġib miegħu l-aktar li hemm nieqes: ċjoè, l-empatija.

Jekk dana nittollerawh, imbagħad imiss lil uliedna.

Appell għal bojkott tal-General Workers Union
Kampanja kontra r-razziżmu
E-mail lil Harry Vassallo

Il-Konfederazzjoni Internazzjonali ta' Trade Unions tgħid LE għar-razziżmu u l-ksenofobja

Se penso a come ho speso male il mio tempo

2005-10-05T05:09:00.000+02:00

Tittamax fuq ix-xwiek għal dak li għadu ma ġiex; titnikkitx għalxejn fuq dak li diġà għadda.
Proverbju Ċiniż

L-għażż jirkeb u jaħkem bil-mod il-mod; jidħol għanqbuta, jintiseġ madwarek u jorbtok bħal ktajjen tal-ħadid.
Thomas Fowell Buxton

Għax is-sens ta' ħtija u mistħija jaf jinbidel f'għażż, inerzja, telqa, u reħja, li mbagħad jerġgħu lura għas-sens ta' ħtija, u tistħi mill-ġdid, u terġa' tintrema, sakemm issib xi mod biex tkisser iċ-ċirku vizzjuż u tmur torqod bis-sliema, bit-tama li għada terġa' tkun fuq tiegħek u terġa' tterraq il-mogħdija tal-ħajja.

NUGAE IUVENTUTIS

Se penso a come ho speso così male il mio tempo,
nitbarra mill-mogħdija, nitbahrad qalb ix-xejn,
miro atrás, y sin más, me arrepiento y comprendo:
temps perdu, tout foutu, mes torts je reconnais.

Round my own cage I rage, da me stesso fuggendo,
l-ikwet post, now I'm lost, my guilt is here to stay,
faible d'envie, pauvre d'esprit, destruí mi propio templo,
l-oġġett tax-xewqat tiegħi cambiare io dovrei.

Molinos de otro viento que giran sin cesar,
da capo non ce n'è, sognai la via smarrita,
stenbaħt, berbaqt, irqadt, from love my life did part;

il-ferħ tal-ġenn ta' waħdi il-lejla nqaleb f'mard,
u jekk l-isfinġi l-ġdida għajnejja ma tisfida,
tkun daqqa ta' ħarta kbira, and a dagger in my heart.

Il-Qrendi, 4 ta' Ottubru 2005

Ikklikkja hawn biex tisma' s-sunett.

Jum Dinji tat-Tradutturi

2005-09-30T02:29:00.000+02:00

Il-lum il-festa ta' San Ġilormu. Mhux il-buż bużnannu tiegħi, il-perit li bena l-Kon-Katidral tal-Belt... imma San Ġilormu ta' Dalmazja, magħruf bħala wieħed mill-missirijiet tal-Knisja u bħala l-qaddis patrun tat-tradutturi. Ġilormu twieled madwar is-sena 340, probabbilment fl-art li l-lum nafu bħala Bosnia. Qatta' bosta snin f'Ruma jistudja l-filosofija, ir-retorika u l-grammatika, u wara li ġġerra madwar l-Ewropa spiċċa fil-belt Sirjana ta' Antioch. Waqt marda serja fix-xitwa tas-snin 373-74, kellu viżjoni li ġegħlitu jabbanduna l-istudji sekulari u jiddedika ruħu għal Alla, u, peress li diġà kien imħejji sew fil-lingwi, qatagħha li jaqleb il-Bibbja mill-Grieg u mill-Ebrajk għal-Latin. Il-verżjoni tiegħu ta' dan il-ktieb, traduzzjoni libera u ta' refgħa letterarja kbira, hija magħrufa bħala l-Vulgata, u għadha tintuża sal-lum mill-Knisja Kattolika. Fil-fatt, l-ewwel Bibbja stampata, dik ta' Gutenberg tas-sena 1455, hija reproduzzjoni tat-test li ħalla Ġilormu.

San Ġilormu ta' spiss jitpinġa bħala raġel xwejjaħ imdawwar bil-kotba, jikteb jew jistudja, b'iljun bil-qiegħda maġenbu. Skond il-leġġenda, darba minnhom waqt li kien qed jgħallem daħallu ljun fil-klassi. Id-dixxipli kollha għosfru, iżda Ġilormu neħħielu xewka minn siequ u infaxxahielu, u bħala ringrazzjament l-iljun baqa' miegħu ghal dejjem. Ġilormu miet nhar it-30 ta' Settembru 420, ħdejn Betlem, u għalhekk il-lum jiġi ċċelebrat il-Jum Dinji tat-Tradutturi.

Jiena mill-qaddisin patruni jkolli ngħid li niġi nitmejjel (ħlief qabel ma jkolli xi eżami, meta nannti titlob lil ċertu San Ġużepp ta' Kopertinu, il-qaddis patrun ta' l-istudenti!), iżda lil San Ġilormu nammirah. L-umiltà ta' Ġilormu fix-xogħol tiegħu serviet ta' eżempju għat-tradutturi li ġew warajh. Kien dejjem lest jammetti l-injoranza tiegħu, u spiss reġa' lura għat-traduzzjonijiet tiegħu biex jagħmel tiswijiet u żidiet. Min-naħa l-oħra, kien jisħaq ukoll li l-preċiżjoni ta' traduzzjoni tiddependi ħafna minn kemm is-sors tat-test tista' tassew toqgħod fuqu: spiss il-kopisti deffsu żbalji bla ħsieb, li mbagħad baqgħu jitkarkru minn manuskritt għal ieħor u minn ġenerazzjoni għal oħra.

Għala hemm bżonn Jum Dinji tat-Tradutturi? Fil-fehma tiegħi, kull professjoni jistħoqqilha stima u apprezzament. Imma għala għandha titfakkar il-figura tat-traduttur, dak il-personaġġ misterjuż, boemju, ta' spiss traskurat, li jaħdem dejjem fid-dell u li kważi qatt ma jara ismu mniżżel f'xogħlu? Lilhinn mill-għarfien tal-lingwi, x'inhuma d-dmirijiet tat-traduttur jew tat-traduttriċi, u x'inhi l-funzjoni soċjali tiegħu (jew tagħha) ?

Din is-sena, il-Fédération Internationale des Traducteurs qed tiddedika l-avveniment lill-jeddijiet tat-traduttur. F'stqarrija għall-istampa jfissru b'mod sempliċi u sobriju l-importanza tiegħu:

The right to express oneself in one’s language. The right to be served in one’s language. The right to information. The right to culture. The right to knowledge. The right to a fair trial. The right to legal aid. These rights, now known as human rights, could not be respected if no translator was present.

As soon as there is an interrelation between two languages and two cultures, the translator is there. All that is then needed is to draw up a list of everything that we do on a daily basis to fully take stock of the place of translation in our lives. More than a simple transmitter of information and culture, the translator is present everywhere that human activity and human rights are at issue. In this way the translator is there for the accused in a trial, the injured in a disaster, people displaced in conflicts, and for peacekeeping troops. On the economic level, the translator is the one through whom economic, trade, and political agreements are signed, the one without whom trade could not function, without whom, products could not be sold. As such, a translator brings added value that often goes unrecognised, or is even ignored.

Because in fact, what rights are granted to the translator? From the simple reasonable deadline in order to complete professional work, to copyright and the right to treatment equal to that of the person being translated, his/her rights remain abused to varying degrees in countries worldwide. This abuse ranges from non-recognition of professional training in better off countries, to prosecution for the translation of a disputed author in other countries, and even lack of adequate protection in a war zone. So vital, yet, a translator is taken for granted, once introduced …when he not being criticised!

---

Biex tkun traduttur tajjeb, mhux biss trid tkun metikoluż bħal San Ġilormu, imma nħoss li ċerti drabi trid tkun bħall-iljun: trid tkun daqsxejn feroċi, trid tazzarda, tisfida t-test oriġinali billi ma toqgħodx ilsir tiegħu u kull fejn tista' tkun kreattiv. Hemm min jgħid li t-traduttur huwa kittieb frustrat... jiena ma naqbilx. U m'hemmx xi ngħidu, biex tkun traduttur tajjeb, bħall-iljun, trid tkun ukoll kburi bik innifsek.

Dan huwa sunett li ktibt xi sitt xhur ilu, bl-Ispanjol. Nagħti wkoll traduzzjoni bil-Malti, għalkemm nistqarr li sibtha ferm diffiċli biex nirreproduċi r-rima u r-ritmu. Tlift ukoll xi logħob tal-kliem, imma f'ċerti mumenti naħseb li rnexxieli noħloq logħob ieħor li fl-Ispanjol ma kienx possibbli.

Jiena bħala traduttur nieħu wisq gost naħdem mal-kliem, imma l-hena tiegħi s-skiet: is-skiet minflok is-silenzju ta' test li ma jinftehimx, id-dawl tax-xemx minflok dak ta' l-iskrin, il-punt tal-waqfa minflok il-virgoli, u l-ħemda tal-lejl minflok l-istorbju tad-deadlines u t-traduzzjonijiet urġenti li donnhom ma jieqfu qatt.

B'dedika speċjali lill-kollegi Pierre, Alex, Kevin, u dal-bniedem gustuż.

SONETO AL TRADUCTOR

Ir de lema en lema, entre los dos la guerra,
en dos bosques sin suelo, buscar, errar, hallar,
salir de cada trampa y caer en buena tierra,
los buenos y los falsos amigos conciliar.

Solo ante la niebla que las hojas encierra,
abrazar el sentido, su voz reverberar,
dar vueltas al vacío y al reloj que destierra,
perderse en el tintero y la palabra encontrar.

Días sin ver la luz sino llena de texto,
dudar de cada coma, desconfiar del contexto,
dar con el sí y el no donde el quizá no cabe,

perseguir el silencio, en olvido quedar,
y en el punto final un grato descansar.
Esto es traducir, quien lo probó lo sabe.

Qrendi, 30 de marzo de 2005

Tmur minn kelma għal kelma, il-gwerra bejniethom,
f'żewġ imsaġar mingħajr qiegħa, tfittex, tintilef, issib,
toħroġ minn kull nasba u taqa' f'art għammiela,
il-ħbieb foloz u ġenwini tressaqhom lejn xulxin.

Waħdek quddiem iċ-ċpar li jgħannaq il-folji,
tħaddan it-tifsira u leħinha tirriverbera,
iddur mal-vojt u mal-baħħ, u ma' l-arloġġ li jtarrfek,
tintilef fil-klamar sakemm il-kelma ssib.

Jiem bla ma tara d-dawl jekk mhux mimli bit-test,
tiddubita minn kull virgola, tisfida l-kuntest,
tasal sa l-iva u l-le fejn il-forsi ma toqgħodx,

tiġri wara s-skiet, tispiċċa fit-tnessija,
u fl-aħħar punt tal-waqfa l-gratitudni tal-mistrieħ.
Dan hu li tittraduċi, u min jittraduċi dana jaf.

Traduzzjoni tad-29 ta' Settembru 2005

Saħħiet,

Antoine.

L-issa kemm iddum ma tasal?

2005-09-17T18:46:00.000+02:00

Dar in-nanniet, wara ikla ħafifa noħroġ fil-bitħa, xemx ħelwa u sħuna mingħajr ma taqli l-ġrieden jew in-newroni... Muxu, qattus ta' tliet xhur ma jafx x'inhu l-inkwiet, jitgħażżen u jixxemmex qalb il-qsari... Jersaq lejja, inbennu qisu tarbija, jgħolla rasu 'l fuq ħalli mmellislu geddumu, jitbissem, iħarħar... Ir-raġġi tax-xemx fuq wiċċu, fuq wiċċi, sufu abjad donnu jleqq, ħsiebi jberren donnu jimmansa... Ftit 'il bogħod mill-bitħa, it-telgħa li twassal sa l-imqades, l-irdumijiet, il-lavanja tal-blu li fuqha nħarbex ħsibijieti, ix-xefaq... U jiena bid-deni, u għada ħa nsiefer, u għadni rrid inlesti xebgħa affarijiet qabel ma nippakkja...

Fl-aħħar, l-issa waslet... u minkejja li ilni nistenniha, inħoss li m'iniex lest...

Jiena l-iben u l-werriet
ta' mistħija kriminali u vulgari,
jiena l-iben u l-werriet
ta' xejn partikulari

Ħallini minnek,
min int int biex tgħidli
li ma nafx x'jiena nagħmel?
Jiena raġel u għandi bżonn ninħabb
bħalma għandu bżonn jinħabb kulħadd

Meta tgħidli li issa jasal il-waqt,
xi trid tfisser eżatt?
Jien xbajt nistenna ...
~~u t-tama ilni li tliftha~~
... imma t-tama ma nitlifha qatt ...

Dawra maż-Żokra

2005-09-15T04:01:00.000+02:00

«Anyone whose goal is 'something higher' must expect someday to suffer vertigo. What is vertigo? Fear of falling? No, vertigo is something other than fear of falling. It is the voice of the emptiness below us which tempts and lures us, it is the desire to fall, against which, terrified, we defend ourselves.»
Milan Kundera, The Unbearable Lightness of Being

«X'jiġri meta anki lilek taħtfek il-ħeffa tmarrdek ta' l-essri?
Kitba.»
Immanuel Mifsud, Tgedwid

Fl-aħħar, wara ħafna taħwid u ħafna tħarbit, bejn żjajjar familjarji, nannti fl-isptar, burdellata dderri ma' xi ħbieb li ġew minn Spanja, nannti reġgħet fl-isptar u elf ħaġa oħra, nerġa' lura għall-kmajra tiegħi bil-ħsieb li nerġa' nsib il-ferħ u s-skiet tas-solitudni, il-ħrara tal-proġetti kreattivi, u forsi, ta' pseudo-ħassieb li jien, it-trejqa mdawla tal-profondità eżistenzjali, li jekk inqatta' wisq żmien 'il bogħod minnha nibda' nħossni battal u nsib ruħi nfittex risposti għal mistoqsijiet li kont ilni li sibt tarfhom is-snin.

Iżda wara l-btajjel tas-sajf, kif is-soltu jiġrili f'dan ix-xahar ħelu u morr ta' Settembru, nagħti ħarsa lejn il-pjan ta' ħidma li kont fassalt u nsib ruħi mitluf. Nippjana u ma nagħmilx, nibda u ma nkomplix, inwiegħed u ma nagħtix, u nbati fl-infern li kont ħloqt jiena stess. Għala dan in-nuqqas ta' ħeġġa, u l-apatija u t-tmantir ir-ruħ li jġib miegħu? X'inhu dak li qed iżommni lura milli sempliċement naqbad u nagħmel dak li nixtieq nagħmel? Mhix biss kwistjoni ta' ħin, jew ta' enerġija... hemm raġunijiet aktar profondi, marbutin mal-Weltanschaung tiegħi, mal-mod ta' kif nifhem id-dinja ta' madwari u l-eżistenza tiegħi fiha u barra minnha. X'inhi l-kriżi, u kif tista' tegħlibha?

Fost affarijiet oħra, hemm il-blogg. Tliet ġimgħat, kważi xahar mingħajr ma nikteb xejn, nitnikker u ntawwal minn ġurnata għal oħra. Jaħasra, ma jistax ikun. It-tentazzjoni li negħleb mill-għoli biex naqa' għal ġox-xejn kbira wisq. L-għażla faċli hija l-għażż, xi attività passiva, bħall-qari, sabiex naħrab mix-xewqa li nibni ċerta loġika biex nikteb xi ħaġa sura, imma fil-qalba ta' qalbi naf li aktar ma nitlajja aktar se niddejjaq. U, bħalma għamel Italo Calvino, li sab tarf il-blokk tal-kittieb billi għamlu t-tema ewlenija ta' rumanz ġdid, inħoss li biex intajjar iċ-ċpar li qagħad quddiem għajnejja, qabel ma jroxx id-dlam u l-mirja tittappan għalkollox, din il-bloggata għandha tkun egoċentrika. Li toqgħod titqalleb xi mkien bejn qoxortok u żokortok, bejnek u bejn ħsibijietek, kultant jagħmillek il-ġid. Anzi, nemmen li huwa wisq neċessarju biex wieħed jeħles mill-jasar tas-sopravvivenza, imqar għal ftit sigħat jew għal ftit paragrafi.

Mela, wara daqsxejn ta' awto-analiżi li fiha terraqt mogħdijiet li diġà kont midħla tagħhom –għax jekk moħħi żurżieqa, ruħi bużżieqa li tintefaħ u tinżel skond il-burdata u l-ġurnata–, irnexxieli nagħraf tliet raġunijiet il-għaliex kont għaddej minn din il-fażi ta' passività u l-għala domt ma nerġa' nibbloggja. Infissirhom hawn biex forsi nsib soluzzjonijiet għalihom; żgur li mhux darba għal dejjem, iżda għall-inqas jekk nerġa' naqa' f'din il-qagħda, ikolli l-proċess tal-ħsieb diġà mniżżel u l-ispaga li tmexxini 'l barra mil-laberintu diġà mferrxa wara passejja. Kif jgħid il-Malti, il-miktub mhux maħrub. U min jaf, forsi dawn il-meditazzjonijiet ikunu ta' siwi għal min xi darba jew oħra jkollu r-writer's blog. Nikteb għalija u għal kulħadd, u min ma jridx ikompli jaqra jaf fejn għandu jmexxi l-ġurdien... blog and let blog. Din il-kwotazzjoni li tana nigredo dwar il-ħtieġa li tħares fil-mirja sabiex terġa' ssib il-kreattività ċentrali tiegħek swietli ħafna.

1. Il-Kumpless ta' Ġona

Quante goccie di rugiada intorno a me,
cerco il sole ma non c'è

M'iniex espert fil-psikoloġija, imma sentejn ilu qrajt ktieb interessanti ħafna jismu La personalidad creadora (it-titlu oriġinali jidhirli li huwa The Creative Attitude) ta' ċertu Abraham Maslow. Fost il-bosta ideat li sibt f'waqthom, hemm waħda li l-awtur jgħammidha el complejo de Jonás ('the Jonah complex'). Dan mhux xi kumpless ta' inferjorità quddiem l-oħrajn, imma quddiem id-destin tiegħek. Maslow ifiehem din il-kundizzjoni bħala l-biża' tas-suċċess, il-biża' li ssir dak li inti taf li kapaċi ssir. Jidher kontradittorju, u mhux faċli tiddefinih b'mod preċiż. X'aktarx li għalhekk diffiċli wkoll li tintgħeleb. Il-qtigħ il-qalb quddiem ir-responsabbiltajiet li l-ambizzjoni ġġib magħha jżommok lura mis-self-actualisation, milli tkun realizzat, milli ssir inti stess.

«A musician must make music, the artist must paint, a poet must write, if he is to be ultimately at peace with himself. What a man can be, he must be. This need we may call self-actualisation.»

Quddiem ix-xewqa ġewwinija li tagħmel l-almu tiegħek biex toħloq xi ħaġa, tibża' li din ma tkunx mill-aħjar tiegħek minkejja li taf li għandek il-ħila, u bit-tentazzjoni tat-trivjalità, tiċħad is-sejħa tad-destin u tal-potenzjalità tiegħek, tintrema u tibqa' ma tagħmel xejn. Hekk kif Ġona ħarab mis-sejħa ta' Alla billi baħħar fid-direzzjoni opposta, tipprova tevadi dmirek, minn dik li saret il-vokazzjoni tiegħek. Fiha wkoll xi element ta' biża' li tidher arroganti, li ma tkunx umli quddiem l-oħrajn.

Skond Maslow, is-soluzzjoni hija sempliċement li tgħarraf din il-kundizzjoni, u tisma' li tgħidlek qalbek sabiex il-kuraġġ –jew appuntu, il-qlubija– jiġu waħedhom. Jekk tibża' milli tkun kburi bik innifsek u daqsxejn vanituż, qatt m'int se tmur 'il quddiem; anzi, tkun qed tissogra li ħajtek issir fiergħa, li tmur minn vanità għal vanità. Li ma konniex naqra mkabbrin, konna niktbu dawn il-bloggijiet kollha?

2. Il-Vertiġini, jew il-Mejt

Quanto verde tutto intorno e ancor più in là,
sembra quasi un mare l'erba,
e leggero il mio pensiero vola e va,
ho quasi paura che si perda

It-tieni raġuni l-għaliex kont għaddej minn stadju ta' apatija għandha x'taqsam mal-kwotazzjoni ta' Milan Kundera, u mas-sunett li kont ktibt fuq ix-xejn (u kif mix-xejn jinsilet ix-xejn: ex nihilo nihil fit). Dakinhar, meta awtur wara awtur kienu qegħdin jaqraw biċċa mix-xogħol tagħhom quddiem l-udjenza, il-proliferazzjoni ta' sinjifikat spiċċat tistordini... fl-oċean jew fil-belliegħa ta' xbihat u ideat ħassejtni qisni kont qed negħreq. Speċi ta' vertiġini orizzontali, quddiem il-wesgħa bla tarf ta' kotba, stejjer, poeżiji, fehmiet, argumenti, li kollha flimkien jagħmlu sens u fl-istess ħin ma jagħmlux. Il-lum tant hi vasta l-biblijografija ta' ħajjitna li biex tipprova torganizza l-kaos donnok trid tkun saqajk imsammrin ma' l-art sabiex tkun tista' tiżen u tiddeċiedi ġewwa liema fruntieri se tagħżel dak li taqra. Saħansitra l-aktar qarrej voraċi għandu jaċċetta l-limiti imposti fuqu miż-żmien. Impossibli naqra l-bloggijiet u l-bloggati kollha... il-bloggosfera Maltija saret dinamika ħafna, imma fl-istess ħin, inħoss li ma nistax inħaddanha u nifhimha b'mod sħiħ.

U ejjew ngħiduha... din is-sensazzjoni ta' mejt hija marbuta ma' ċertu biża', jew terrur, li dan il-blogg –u kull ma nagħmel u kull ma nikteb, saħansitra t-teżi tad-dottorat għax żgur li ħadd mhu se jaqraha– jintilef fil-ħamba tal-ħafna, ikun insett baxx jew mikrobu insinjifikanti (tegħmiża lis-superblogger b'riħa ta' ġbejniet t'Għawdex... dalwaqt issir slimy mollusc ;-) ) li jinbela' mix-xibka u jsir parti integrali tax-xejn. Sensazzjoni xejn opportuna għal min hu naqra vanituż!

Is-soluzzjoni? Ħeqq, sempliċi wkoll... trid taċċetta li ħidmitek hija parti mill-kaos, organiżmu ieħor ta' l-ekosistema, jew aħjar, tessera oħra tal-mużajk.

3. Ix-Xettiċiżmu

No! Cosa sono adesso? Non lo so,
sono un uomo in cerca di sé stesso;
No! Cosa sono adesso? Non lo so,
sono solo il suono del mio passo

X'jiswa li tikteb blogg, li tikkomponi poeżija, li tkun kreattiv? Darba f'mitt qamar –li diġà hija darba wisq–, insib ruħi nerġa' nistaqsi lili nnifsi l-għala din l-ossessjoni mal-proġetti kreattivi, il-għala l-ħela ta' enerġija f'affarijiet li x'aktarx ma jinteressaw 'il ħadd. Min aħna aħna biex nisfidaw is-silenzju?

X'jiswa li tikteb, jekk il-ħelsien tal-jien ma jdum xejn quddiem il-manjifiċenza u s-setgħa tal-futilità? Wara kollox, kif qal ċertu bniedem gustuż, aħna l-ulied u l-werrieta ta' xejn partikulari. Xi kultant naqa' fit-tentazzjoni li naħseb li min joħloq l-arti jkun qiegħed jieħu sehem attiv fil-ġlieda universali bejn il-ħolqien u l-qerda, bejn l-iva u l-le, bejn il-ħajja u l-mewt... imma hija biss illużjoni. Issib ukoll min jikkrea bit-tama li jikseb l-immortalità, li jkun imfakkar wara li jkun telaq... Forsi din illużjoni mhijiex, imma f'kull każ, paradossalment, is-sensazzjoni ta' immortalità ddum biss sakemm tagħlaq għajnejk għall-aħħar darba.

Ħeqq, forsi li toħloq l-arti hija fil-fatt attività illużorja, ħolma li ma tistax titwettaq. Imma jibqa' l-fatt li jekk nifhmu l-arti bħala kull komunikazzjoni li jkollha funzjoni estetika, kulħadd (jew kważi kulħadd) jieħu gost joħlom billi jieħu sehem f'din il-komunikazzjoni, sew jekk ikun qed jagħti sew jekk ikun qed jirċievi. L-arti hija wkoll għotja, minn wieħed lill-oħrajn jew minn wieħed lilu nnifsu.

Hawnhekk ma sibtx soluzzjoni, ħlief li nikteb sempliċement għax nieħu pjaċir nikteb. Is-sensazzjoni ta' sħuħija li nħoss wara li nkun lestejt sunett ħelwa wisq, imma ma tantx iddum. Blokk ieħor li kont għaddej minnu dan l-aħħar kien dak tal-poeżija... xtaqt inżomm l-għodda misnuna billi nipprova nħarbex xi ħaġa, u sibt biss il-biża' li ma jirnexxilix. Għalhekk ktibt is-sunett li ġej, li għandu jinqara bħala letteratura li titkellem dwarha nnifisha. Spiss il-kittieba jagħtu muftieħ lill-qarrej sabiex jifhem aħjar il-kumplament ta' l-opra tagħhom... jien xtaqt inkompli f'din it-tradizzjoni. Il-meta-letteratura togħġobni għax tnaqqas id-distanza estetika bejn il-kitba u l-qarrej, bejn il-kitba u l-awtur, u aktar importanti minn hekk, bejn l-awtur u l-qarrej.

M'hemmx paragun ma' C'est la vie jew In Città, forsi qatt ma nikteb poeżija bħalhom... mhux għax dawn għandhom portata aktar 'universali' fis-sens illi l-qarrej jista' jidentifika ruħu mal-messaġġ tagħhom –il-poeżija li tifli l-kundizzjoni kollettiva u dik li tgħarrex fl-individwu ngħożżhom fuq l-istess livell għax nemmen li l-ebda waħda ma tista' teżisti mingħajr l-oħra–, iżda għax ir-ritmu tas-sunett li ġej huwa daqsxejn nieqes fl-ewwel parti... u l-konklużjoni tiegħu hija, appuntu, illużjoni. Imma għall-inqas, għelibt il-kriżi li kont fiha, u issa nista' ngħaddi għal ħaġ'oħra.

SONNET ÉGOCENTRIQUE

Jgħiduli tal-Kuppija, ħames lustri u sentejn,
soy de una isla esmaltada, de un pueblo del sur,
dari, jekk jien għandi, pultruna fuq l-irdum,
rasi iebsa, żaqqi ratba, the sea is my terrain.

Mosaïque de pensées, creuset logique d'idées,
sette e sette, otto e sei, taħlit ta' kliem mistur,
le mot juste, faux-rébus, à beau jeu, beau retour,
mortal fears, no frontiers, I write for I am vain.

Artista masoquista, nitmiegħek spiss fil-jien,
jien li nobrom il-kliem, ego ad altiora tendo,
dil-mogħdija taż-żmien trid tkun ħolqien bla tmiem,

questi sprazzi di veglia son pochi, io lo so,
dur désir de durer, desafiando el silencio,
ma spero di esser letto quand'io me ne andrò.

Il-Qrendi, 30 ta' Awissu 2005

Tistgħu tisimgħu dan is-sunett billi tikklikkjaw hawn. Ħajr lil Antonio talli ħa ħsieb il-mużika fl-isfond.

Għalissa daqshekk. Nispera li jogħġobkom.

Tislijiet,

Twanny.

E intanto il sole tra la nebbia filtra già,
il giorno, come sempre, sarà...

Pajjiż Imsejken

2005-08-16T07:43:00.000+02:00

Kif għamel Bertu b'mod siewi u eċċellenti, ta' min nagħti l-verżjoni tiegħi tat-traġikummiedja li saret nhar is-Sibt li għadda fl-inħawi ta' Ta' Ċenċ.

Ftit qabel ma tlaqt mill-Qrendi u salpajt lejn Għawdex, skoprejt din l-aħbar fit-Times, li dehret ukoll fl-Independent u anki fl-Ogħdos. Stqarrija stampa mill-Mepa li, ġentilment, tinformana li l-irdumijiet ta' Ta' Ċenċ ġew iddikjarati bħala santwarju għall-għasafar, jew biex nikkwota testwalment lill-Mepa, «an IBA (Important Bird Area) of EU importance». Għażla terminoloġika sublimi. Importanti tassew, imma xi tfisser? Kienet koinċidenza li din id-deċiżjoni tal-Mepa tħabbret proprjament il-ġurnata li kellha ssir il-mixja edukattiva organizzata mill-Fondazzjoni Ceratonia u AD-Għawdex? Ir-retiċenza ta' l-istqarrija stampa rigward l-implikazzjonijiet ta' din id-deċiżjoni fuq il-proposta tal-korsa tal-golf –anzi, in-nuqqas tagħhom– hi xi ħaġa li twerrċek. U li twerrxek ukoll, għax kif indunajt ftit sigħat wara, din kienet biss l-ewwel parti tal-pjan: agħti l-idea li l–ambjentalisti qegħdin jagħmlu l-istorbju biss għall-grazzja ta' l-istorbju.

Wasalt is-Sannat nofs siegħa tard, u rajt ġemgħa nies madwar Arnold Cassola, li kien qed jagħmel diskors quddiem kamera ta' televiżjoni. Ħsibt li l-mixja kienet għadha ma bdietx, imbagħad ilmaħt ir-rabja fuq l-uċuħ ta' ħafna minn dawk preżenti, imbagħad rajt ix-xatba u xi erba' pulizjotti. Imbagħad iltqajt ma' Bertu, li fissirli kollox. Kwarta qabel ma kellha tibda l-attività, il-mixja paċifika madwar l-għelieqi, l-irdumijiet, id-dolmens u r-raddi preistoriċi li huma ta' wirt universali, ġie x-xitan u deffes denbu: Victor Borg, sid il-lukanda ta' Ta' Ċenċ, tella' ix-xatba biex jibblokkja l-passaġġ ħieles. U b'hekk, bl-għajnuna ta' erba' suldati tas-sold (jew tax-xelin) li xogħolhom suppost hu li jħarsu l-jeddijiet tal-poplu, neħħielna d-dritt li ngawdu dak li hu ta' kulħadd.

Dik ix-xatba qalagħha minn żniedu, jew kien irċieva ordni minn fuq? Ma nafx, imma issa, denbu taħt il-blata, jistqarr li tella' x-xatba bħala miżura temporanja biex 'isalva' l-art mill-impatt ta' daqstant nies miexja fuqha. Kif wera Bertu b'mod ċar, din l-istqarrija hija nieqsa mil-loġika. U hija wkoll insult lill-individwi, esperti jew dilettanti, li jgħożżu l-ambjent u li xtaqu jieħdu sehem fil-mixja edukattiva.

Il-mixja ma saritx, imma d-diskorsi edukattivi fuq l-ekoloġija u l-istorja, kif ukoll il-qari ta' poeżija, saru xorta waħda. Ma kienx faċli, u jiena ftit li xejn stajt nisma', għax xi wħud kienu qegħdin jiddiskutu mas-Sur Borg u l-biċċa l-kbira tan-nies kienu irrabjati wisq biex iżommu s-skiet. Wara d-diskorsi, ersaqna lkoll lejn ix-xatba għat-teħid tar-ritratt. Naturalment, issa li konna aktar qrib l-ostaklu, quddiem il-fruntiera fiżika bejn l-inġustizzja u l-jedd, l-għajat żdiedu, u l-protesta li kellha tkun paċifika saret protesta storbjuża. Dażgur li n-nies għamlet storbju! Mhux biss l-ambjentalisti, imma għadd ta' turisti li kienu ġew għall-mixja wkoll! Kif jista' jkun li kien hemm sinjali pubbliċi għad-dolmens u għall-irdumijiet ta' Ta' Ċenċ, imma ħadd ma kien jista' jgħaddi biex jarahom?

Xi tużżana nies qabżu x-xatba, u fi kwistjoni ta' sekondi, waslu aktar pulizjotti u keċċewhom 'il barra. Peress li kien hemm ħafna tfal, ftit kienu dawk li fittxu l-konfrontazzjoni. X'ħin waslu l-pulizjotti u wħud minna bdejna nibbuwjawhom, Harry Vassallo qabad il-megafon u talab lill-folla li ma tmaqdarhomx għax fl-aħħar mill-aħħar kienu qegħdin jagħmlu xogħolhom. Jiġifieri, li kienu qegħdin isegwu l-ordnijiet ta' min kien bagħathom. Qal ukoll li x-xatba illegali kellha tiġi opponuta b'mod ċivili, billi jitressaq il-każ quddiem il-Qorti. Għall-grazzja t'Alla, ħadd ma ġie arrestat, u ħadd ma weġġa'... imma kważi.

Aktar tard, fil-pjazzetta fejn ittellgħet il-wirja tal-kwadri li tpinġew fl-attività tax-Xagħra l-Ħamra, tfaċċa bniedem voċiferu ('troglodita' fi kliem Bertu, u kif jgħidu bl-Ispanjol, energúmeno), beda jgħajjat ma' l-erbat irjieħ li l-pjazza kienet tiegħu u bagħatna nixxejru 'l hemm. Fakkarni f'dak il-karattru skwilibrat tal-film Cinema Paradiso li mingħalih li hu sid il-pjazza (Fuori tutti! La piazza è mia!), bid-differenza li dal-karattru ma xtaq id-deni lil ħadd. Imbagħad hedded fiżikament lil Harry Vassallo, waslu zewġ pulizjotti, ammetta li l-pjazza ma kienet tiegħu xejn, wassluh sal-karozza tiegħu u bewweġ 'l hemm.

Xejn ma għandi x'inżid, in-nies telqet bil-ftit il-ftit, xi wħud minna bqajna hemm inpaċpċu bil-kwiet, u fl-aħħar bewwiġna 'l hemm ukoll. Issa jidher li sidien l-art ta' Ta' Ċenċ fissru lill-AD li ma għandhom l-ebda intenzjoni li tinbena korsa tal-golf f'dawk l-inħawi u li kien kollu malintiż. Issa naraw, għax tibqa' l-intenzjoni tal-gvern. Forsi, għalkemm il-mixja ma saritx (jew proprju għax ġiet sfrattata b'dak il-mod), ma morniex għalxejn, imma għad nibdew naraw żviluppi pożittivi. Iżda dak li ġara weġġagħna, u weġġagħni, u għadni nibża' li l-importanza ta' korsa tal-golf importanti fl-inħawi ta' importanza ta' Ta' Ċenċ hija aktar importanti għall-gvern milli huma l-ftit postijiet ħodor li baqgħalna, għax mill-kampanja u mill-wirt naturali tagħna donnu ma jimportah xejn.

---------------

L-għada fil-għodu, lura Malta, inżilt għal ħdejn il-baħar, imma ma stajtx ingawdi l-isbuħija ta' madwari. Naħseb li s-saħna tal-ġurnata ta' qabel kienet waslet aktar 'il ġewwa matul l-irqad, u li minħabba f'hekk waqajt fil-muta. Kif nista' ngawdi l-kampanja u l-baħar meta naf li qegħdin jiġu meqruda b'mod daqstant sfaċċat? L-idea biss tal-koros tal-golf u ta' l-iżvilupp li kieku jsir madwarhom diġà hija biżżejjed biex tniġġes. Wara ċ-ċiniżmu u r-rabja, jiġi l-uġigħ il-qalb. Nhar il-Ħadd fil-għodu bqajt iċċassat lejn wiċċ il-baħar u lejn is-sema, mitluf mhux fil-ħsieb imma fl-assenza ta' ħsibijiet. Għal ftit sigħat, l-għaja, l-apatija, l-indifferenza, ma jimpurtani minn xejn. Naħseb li tiġri lil kulħadd, u li nissieltu kemm nissieltu, xi kultant nirkadu. Naħseb li din l-ewwel ġlieda li rridu nirbħu: negħlbu l-bruda u d-dgħufija li jista' jkun hemm fina, inrabbu t-tama, u meta jirnexxilna, nerġgħu naħdmu għal dak li nemmnu fih. Intenni l-konklużjoni ta' Mark tal-ġimgħa li għaddiet għax il-bieraħ għenitni ħafna biex nerġa' niftaħ għajnejja: «Mela, xammarna l-kmiem, hasta siempre, u nerġgħu nibdew».

Fl-aħħar, nhar il-Ħadd ħdejn il-baħar, ġietni f'moħħi l-mużika mnikkta ta' din is-silta (oħra ta' Battiato, skużawni), u ġrejt lura d-dar biex nismagħha. Togħġobni fuq kollox għax f'tmiem il-biki, il-kantawtur jiftakar fit-tama.

Pajjiż Imsejken

Pajjiż imsejken! Mgħaffeġ taħt l-abbużi tal-poter,
ta' nies infami li ma jafux x'inhi mistħija,
mingħalihom li huma Omnipotenti
u li huma s-Sidien ta' kollox.
Fost il-gvernaturi, kemm hawn buffuni perfetti
u li ma jiswew għal xejn!
Dal-pajjiż imġarraf mit-tbatija...
kif ma tħossu xejn quddiem dawk l-iġsma
mixħuta ma' l-art u bla ħajja?

Mhix se tinbidel, mhix se tinbidel,
le, mhix se tinbidel, forsi tinbidel.

U kif se niskużawhom, il-jeni ta' l-istadji
u dawk tal-gazzetti,
jitmiegħku fit-tajn qishom ħnieżer?
Nistħi ftit minnhom, u jweġġagħni
nara lill-bniedem bħala annimal.

Mhix se tinbidel, mhix se tinbidel,
iva, se tinbidel, għad tara kif tinbidel.

Forsi nistgħu nittamaw li d-dinja tiġi lura
għal kwoti aktar normali,
li tkun tista' tikkontempla s-sema u l-fjuri,
li ma nitkellmux aktar fuq id-dittaturi.
Jekk għad baqagħlna biex inkampaw...
ir-rebbiegħa, sadattant, iddum ma tasal.

Saħħiet,

Twanny.

* Ħajr lil Victor Galea għar-ritratti.

Medda art mhedda: Propaganda subliminali

2005-08-09T04:16:00.000+02:00

Jidher li s-sur Gonzi issa biddel ir-retorika tiegħu, u qed jirreferi għax-Xagħra l-Ħamra bħala «Ras il-Waħx».

Bħallikieku dak il-post kien xi 'wasteland' li fih jgħammru biss l-iħirsa u x-xjaten!

Fid-dizzjunarju tiegħu, Mario Serracino Inglott jagħti l-kelma deżert bħala sinonimu ta' xagħri. Ma nistax naqbel. Ix-xagħri li hemm fuq l-irdumijiet ta' l-Imnajdra hija miżgħuda b'veġetazzjoni, u kif stajt nara b'għajnejja stess fil-mixja tax-xahar li għadda, l-art ta' taħt il-Manikata hija wkoll imżejna b'ħafna speċi differenti ta' fawna u flora li jikbru biss f'dak l-ambjent. Jekk qatt ma mortu, morru qabel ma jisfrattawh. Hemm ċerta fwieħa fl-arja, taħlita bejn is-sagħtar, il-busbies u ħxejjex oħrajn, li l-lum issibha biss fi ftit bnadi ta' Malta. Morru qabel ma l-fwieħa tal-flus tieħu postha.

Raġunijiet il-għaliex l-iżvilupp ta' koros tal-golf fix-Xagħra l-Ħamra u f'Ta' Ċenċ (Għawdex) għandu jiġi evitat hemm bil-bosta. F'din il-paġna tinstab l-ewwel stqarrija stampa tal-koalizzjoni Eko-Loġika, li twaqqfet il-ġimgħa li għaddiet. U għal aktar tagħrif, tistgħu taqraw il-ħafna artikli li nġabru fuq din il-paġna ta' Inizjamed.

Jekk f'Ras il-Waħx il-gvern jirnexxilu jibni korsa tal-golf, tassew jispiċċa bħala xi biċċa 'wasteland' għax ikun ħela ta' riżorsi naturali. U l-ilma li jinħtieġ biex il-ħaxix jinżamm aħdar matul is-sena kollha mnejn se jsibuh? X'konsegwenzi ser ikollhom il-kimiki u l-fertilizzanti fuq l-artijiet ta' madwar il-korsa? Tgħid jispiċċaw fil-baħar u jitniġġsu l-plajjiet tar-Ramla tal-Mixquqa u Għajn Tuffieħa, jekk mhux ukoll tal-Ġnejna?

Mistoqsijiet li fil-fatt huma tweġibiet, imma se nopponu l-ispekulazzjoni mbierka mill-gvern permezz ta' argumenti sodi.

Ras il-Waħx. B'din il-bidla fir-retorika, il-kliem "dik l-imxajtna korsa tal-golf" ħadu tifsira ġdida.

P.S. Ħa ndum ma nerġa' nibbloggja għax mgħobbi tagħbija xogħol. Sadanittant, żuru l-Kliem Bla Sens ta' l-Eremita u ipprovaw ifissru l-ewwel sentenza assurda (li fil-fatt għandha tifsira moħbija).

U jekk nhar is-Sibt li ġej ma jkollkomx x'tagħmlu, ingħaqdu magħna fil-mixja ta' Ta' Ċenċ.

Ħarsa msaħħra, ħarsa mħassra

2005-08-01T20:51:00.000+02:00

Il-bnedmin kollha jitwieldu ħielsa u ugwali fid-dinjità u d-drittijiet. Huma mogħnija bir-raġuni u bil-kuxjenza u għandhom iġibu ruħhom ma' xulxin bi spirtu ta' aħwa.
(Stqarrija Universali dwar il-Jeddijiet tal-Bniedem, il-Ġnus Magħquda - Artiklu 1)

Il-kitba Għarbija minn dejjem affaxxinatni. Xi seba' snin ilu, meta kont għadni naħseb li kont kapaċi nagħmel kull proġett li jgħaddili minn moħħi –jiġifieri qabel ma bdejt naħdem u ħabbatt wiċċi mat-tirannija taż-żmien–, bdejt nistudja l-alfabett Għarbi, bil-ħerqa ta' żgħożija mwaħħra u bit-tama li nsir naf naqra u nikteb dik il-kitba eleganti, dik il-kodiċi rfinuta li tant kienet (u għadha) tiġbidli għajni. Proġett ieħor li wara xi ftit ġimgħat baqa' ma tkompliex minħabba attivitajiet oħrajn. Chiodo scaccia chiodo: kull musmar jaqla' l-ieħor. Ħasra.

Strettament, fil-każ tal-kitba Għarbija, ma nistgħux nitkellmu dwar 'alfabett'. Is-sistema Għarbija, li tintuża wkoll fil-Persjan u fl-Urdu (għalkemm b'ċerti adattazzjonijiet), proprjament hija eżempju ta' abjad, imsejjaħ mill-lingwisti wkoll bħala consonantary. Dan ifisser sempliċement li ma jeżistux karattri għall-vokali, imma dawn jiġu mmarkati permezz ta' għeliem dijakritiċi, tikek żgħar fuq jew taħt il-konsonanti, jew ma jiġu ssinjalati xejn għax jistgħu jintgħarfu mill-kuntest. Din l-ekonomija, flimkien mal-fatt li l-kitba Għarbija hija ta' natura korsiva (saħansitra fil-kitba mitbugħa), għalija jikkostitwixxu l-eleganza li semmejt fuq.

Biex inkunu eżatti, is-sistema tal-kitba Għarbija hija eżempju ta' abjad impur, għax il-vokali twal fil-fatt għandhom karattri għalihom, daqslikieku kienu konsonanti. L-isem abjad ġej mill-ewwel 'nonsense word' (kelma assurda?) magħmula mis-sekwenza mnemonika għall-ittri Għarbin: Alif, Bā', Jīm u Dāl. L-alif mhijiex vokali, imma flimkien mal-Ħamża titqies bħala ittra speċjali b'valur konsonantali li tista' tirrappreżenta speċi ta' a twila jew q dgħajfa, xi ħaġa li tispjega għaliex fil-Malti għandna ċerti għeruq b'radikali 'nieqsa', bħal ngħidu aħna l-verb kiel ('-K-L), jew emmen ('-M-N). Interessanti kif dawn l-ewwel erba' ittri ta' l-abjad Għarbi jixbhu l-ewwel erbgħa ta' l-alfabett Grieg: alpha, beta, gamma, delta. Interessanti wkoll il-'kelma assurda' abecedario, li fl-Ispanjol hija sinonimu għal alfabeto, u fit-Taljan tfisser ktejjeb li kien jintuża biex wieħed jitgħallem kif għandu jikteb l-ittri, jew kompożizzjoni poetika tal-letteratura tardolatina li fiha l-ittri inizzjali ta' kull vers jew strofa jsegwu 'l xulxin f'ordni alfabetika.

Interessanti ħafna dawn il-punti ta' xebh, imma mhux ta' stagħġib. L-ittri Għarbin tnisslu min-Nabatew, li kien djalett ta' l-Aramajk u li nsibu f'ċerti skrizzjonijiet fil-belt ta' Petra; l-Aramajk, min-naħa tiegħu, oriġina mil-lingwa Feniċja. Nafu wkoll li mis-sistema tal-kitba Feniċja tnissel l-alfabett Grieg, li fuqu kien ibbażat il-ħolqien ta' l-ittri Etruski u aktar tard l-ittri Latini li bihom qed nikteb dil-bloggata. Jekk inkomplu nitilgħu 'l fuq fis-siġra tal-ġuljana lingwistika, niskopru li l-karattri Feniċji tnisslu mill-alfabett Proto-Kangħan, diġà fl-aħħar sekli ta' Żmien il-Bronż, u li dan min-naħa tiegħu kien ispirat mis-simboli ġeroglifiċi ta' l-Eġittu, li dehru fir-raba' millennju Q.K. Hemm min jipprova jsib rabta bejn il-ġeroglifiċi u l-kitba kunejforma tas-Sumeri ta' Mesopotamia, iżda għalkemm dawn iż-żewġ sistemi nibtu tista' tgħid fl-istess perijodu u milli jidher kienu invenzjonijiet indipendenti minn xulxin, xorta jaqsmu l-unur ta' l-ewwel tentattivi biex il-ħsieb (u ejja ngħiduha, it-transazzjonijiet monetarji wkoll) jitniżżel għar-referenza, u b'hekk, permezz ta' din it-tour de force fl-istorja tal-bnedmin, il-memorja individwali tikseb dimensjoni esterna u ssir kollettiva.

Anch'io a guardarmi bene vivo da millenni,
e vengo dritto dalla civiltà più alta dei Sumeri,
dall'arte cuneiforme degli Scribi,
e dormo spesso dentro un sacco a pelo
perché non voglio perdere i contatti con la terra.

Franco Battiato, Mesopotamia

Ġeneralment, jeżistu żewġ varjanti ewlenin tal-kitba Għarbija: il-Kufi u n-Naskħi. Il-kitba Kufija hija ta' natura angulari, x'aktarx minħabba li kienet tintuża għat-tnaqqix fuq il-wiċċ ta' materjal iebes, bħall-injam u l-ġebel. Eżempju wieħed li nstab Għawdex huwa l-Ħaġra ta' Majmuna, lapida li fiha talba fi forma ta' poeżija eleġijaka, miktuba minn missier li jinvoka s-saħħa spiritwali biex jaffronta t-telf ta' bintu. (F'din il-paġna tinsab traduzzjoni bl-Ingliż ta' din il-poeżija). Eżempju ieħor ta' kitba Kufija huwa din il-lapida li tinsab fil-belt Spanjola ta' Toledo.

Il-kitba Naskħija evolviet bħala sistema korsiva parallelament ma' l-iżvilupp tal-karta, u wara s-seklu X ħadet post il-kitba Kufija bħala l-aktar sistema populari, mhux biss għall-ikkopjar tal-Quran iżda wkoll għall-kitbiet sekulari u personali. Min-Naskħi ġej l-istil modern ta' l-Għarbi miktub, wara ħafna simplifikazzjoni u tirqim. Il-biċċa l-kbira tal-konsonanti ta' l-abjad Għarbi għandhom erba' forom differenti, waħda għall-ittra iżolata u tlieta oħra skond il-pożizzjoni tagħhom ġewwa l-kelma. Għalkemm dawn it-tliet forom ġeneralment jixxiebhu, billi l-ilsien Għarbi huwa mibni fuq il-prinċipju trikonsonantali, tistgħu timmaġinaw il-varjetà kbira li hemm. Ħlief fil-każi ta' ittri li ma jingħaqdux ma' l-oħrajn, l-ittri ta' kull kelma jintisġu biex flimkien jagħmlu figura. Jekk kull kelma hija figura, u bil-pronomi mehmużin u l-forom verbali (u jekk m'iniex sejjer żball, it-tliet deklinazzjonijiet li għandu l-Għarbi, bħas-sitta tal-Latin u tal-Grieg) kull kelma jkollha sensiela ta' forom minkejja l-assenza grafika tal-vokali, nistgħu nilmħu l-infinità ta' figuri possibbli.

Ejjew naraw daqsxejn kif l-ittri jintisġu biex jifformaw kelma-figura, bl-eżempju sempliċi ta' l-għerq K-T-B:

K inizjali:

T intermedja:

B aħħarija:

Mela l-għerq KTB jiġi:

Jiena, kull darba li nisma' kelma ġdida f'waħda mil-lingwi li naf, inġibha quddiem moħħi bħala sekwenza ta' ittri sabiex wara nkun nista' nniżżilha u niftakarha. Fil-każ ta' l-Għarbi, nistħajjel li l-kliem jiġu immaġinati u miżmuma fil-memorja bħala figuri. Dan il-fenomenu jiffaxxinani.

Imbagħad hemm il-kalligrafija, fejn l-aspett artistiku tal-kelma-figura (anzi frażi-figura) jilħaq livell ġdid, aktar mistur u astratt. L-enerġija donnha ġġelben tul l-eleganza tal-linji jew tal-ħżuż, bejn l-ittri u bejn il-kliem. Il-partijiet kollha jingħaqdu fi figura waħda, konċiża u ta' spiss simbolika. L-isbuħija astratta tal-kalligrafija Għarbija hija diffiċli biex tiftiehem, u l-"qarrej" li jipprova jħoll it-tifsira tagħha għandu jkun imħarreġ sewwa fl-arti u jrid ikollu għajn akuta. Bħas-sunett u bħall-ħajku, l-elementi individwali jinkixfu bil-ftit il-ftit quddiem il-ħarsa tal-qarrej, sakemm dan jirnexxilu jgħaqqadhom u jiskopri, f'daqqa waħda, is-sinifikat sħiħ ta' l-opra, il-loġika ta' wara l-kreazzjoni.

Bosta opri ta' kalligrafija klassika huma rappreżentazzjonijiet ta' vrus meħudin mill-Quran. Dan l-eżempju huwa ta' l-istil imsejjaħ Thuluth, li tfisser 'terz', x'aktarx b'referenza għall-proporzjoni ġeometrika bejn il-linji dritti u l-kurvi. Jekk tippermettu l-inċiż, osservaw daqsxejn il-messaġġ: il-Quran ma jikkundannax reliġjonijiet oħrajn, iżda jfaħħar id-diversità bħala virtù.

O bniedem! Tkewwintu minn par wieħed, raġel u mara, u nħloqtu fi ġnus u f'razez differenti, sabiex issiru tafu 'l xulxin, u mhux biex titbiegħdu. (Surah 49, v. 13).

Teżisti wkoll ħafna kalligrafija ta' xejra lajka, per eżempju ta' qwiel jew għajdut tradizzjonali. Din l-opra ta' l-istil Deewani, li kien popolari fost il-kanċellerija Ottomana, togħġobni wisq. L-ittri u l-kliem donnhom jifformaw figura ta' moħħ, simbolu ovvjament ta' l-għerf uman.

Kull min jgħallimni għandu l-qima dejjiema tiegħi.

Ta' min nagħtu ħarsa wkoll lejn il-kalligrafija kontemporanja. Hassan Massoudy, artist modern li joqgħod Pariġi, huwa magħruf għall-amalgama li ħoloq bejn il-wirt tal-kalligrafija tradizzjonali Għarbija u l-kultura tal-Punent. Fl-opri tiegħu, Massoudy jwaħħad dawn iż-żewġ nixxiegħat storiċi billi 'jittraduċi', permezz tal-pinzell, ċitazzjonijiet mil-letteratura u l-filosofija Ewropej.

Id-dar ta' l-għaref huwa l-univers (Demokritu)

Jekk inti differenti minni, ħija, mhux biss ma toffendinix, iżda tagħnini (Antoine de Saint-Exupéry)

Gallerija ta' l-opri ta' Massoudy tinstab hawn.

F'Marzu tas-sena li għaddiet, wara l-attakki ta' Madrid u l-manifestazzjoni solidarja f'Alcalá li l-Frankisti rnexxielhom jittrasformaw f'apoloġija tal-bandiera Spanjola, jien u sħabi morna sal-Café Continental, klabb ta' jazz fejn kienet taħdem ħabiba tagħna u fejn konna nintefgħu xi darbtejn fil-ġimgħa biex nistrieħu u niddiskutu dwar l-għasafar u n-naħal, il-politika u l-kotba, il-ħajja u l-baħħ. Dakinhar, jiena li kont għadni taħt ix-xokk tal-mewt ta' sieħbi Juan Manuel u bir-rabja tas-sagrileġġ tal-manifestazzjoni, fil-Conti bqajt sieket. L-ebda kelma ma kelli aptit inlissen, u bqajt iċċassat lejn l-iskrin tat-televiżjoni. Kienu għaddejjin l-aħbarijiet fuq il-Canal Plus Spanjol.

Xi tliet sigħat qabel, il-pulizija kienet sabet ittra f'landa taż-żibel ħdejn moskea fil-Lvant ta' Madrid. L-ittra kienet miktuba bl-idejn, bl-Għarbi. Kienet ir-rivendikazzjoni 'uffiċjali' ta' l-attakki li kienu seħħew fil-għodu. L-ittra ntweriet fuq l-iskrin, issa fil-perspettiva kollha tagħha, u issa iffukata ħalli dehru biss ċerti kelmiet. Urew l-ittra, imbagħad il-moskea, imbagħad l-istampi tat-treni distrutti u l-pjattaformi kulur id-demm, imbagħad lura għall-ittra. Darba, darbtejn, tliet darbiet. F'inqas minn kwarta, naħseb li rajt il-kitba Għarbija fuq l-iskrin xi għoxrin darba.

Nammetti li f'dak il-mument, ġo moħħi għamilt rabta bejn il-kitba Għarbija u t-terroristi. Kull darba li ffokaw fuq l-ittra ħassejtni nitriegħed. Il-figuri tal-kliem f'daqqa waħda dehruli koroh. Imbagħad indunajt x'kien qed jiġrili, u ma stajtx ma niftaħx ħalqi.

«¡La hostia, macho! ¡Lo están consiguiendo! ¡Con estas imágenes los cabrones me están metiendo miedo con la escritura en árabe! ¡Me están haciendo odiar lo que antes me atraía y quería aprender! ¡Los cabrones!»

U stħajjilt l-eluf, il-miljuni ta' nies madwar Spanja li f'dak il-mument kienu qegħdin jaraw it-televiżjoni fis-salotti tagħhom, u kif l-istess rabta li kont għamilt jien kienet qed timmultiplika ruħha fl-imħuħ u fis-subkonxji ta' l-oħrajn. Immaġni tat-tkexkix. Erba' fanatiċi (nevita l-kelma fundamentalisti għax ma nemminx li l-vjolenza hija wieħed mill-fundamenti ta' l-Islam) ixerrdu l-mibegħda bil-bombi u l-medja tieħu ħsieb li l-mibegħda tiġi globalizzata u tasal sa l-ibgħad irkejjen ta' l-imħuħ u tal-qlub.

Ħasra li jekk il-lum tidher xi biċċa kitba bl-Għarbi fuq it-televiżjoni, probabbli li ma jkunx f'xi dokumentarju iżda fuq l-aħbarijiet, wara xi attentat u numru indefinit ta' mejtin u midruba.

Ħasra li fis-subkonxju Ewropew (imma niftakru li l-Islam huwa reliġjon Ewropeja wkoll), jew agħar minn hekk, propjament fil-kuxjenza ta' aħna li nużaw alfabett ta' ittri iżolati u mhux abjad ta' ittri minsuġa, il-kitba Għarbija saret marbuta mar-ritratti ta' komunikati u paġni web li jsejħu għall-hekk imsejħa 'gwerra mqaddsa'.

U m'hemmx xi ngħidu, ħasra wkoll li individwi li ma għandhom xejn x'jaqsmu ma' l-estremisti, fl-Ingilterra, f'Spanja u f'pajjiżi oħrajn, qed jiġu mheddin, aggrediti u saħansitra maqtulin minħabba l-kulur aktar skur tal-ġilda tagħhom, u wħud minnhom lanqas biss huma Islamiċi. Darba minnhom, fit-tramuntana ta' Wales fejn ħija kien jattendi l-Università, erba' ġuvintur lokali ħasbu li kien mill-Pakistan. Ħija dakinhar kien qed jimxi bil-krozzi wara li kien weġġa' siequ f'partita futbol, imma ħatfu l-krozzi minn idejh, tefgħuh ma' l-art u tawh xebgħa bihom.

Ħasra.

Xi jrid ifisser Zapatero bl-alleanza ta' ċiviltajiet, li ppropona s-sena li għaddiet f'laqgħa ġenerali tal-Ġnus Magħquda? Blair laqa' l-idea u faħħarha bħala mezz biex il-gvernijiet nazzjonali jikkumbattu t-terroriżmu. Lili togħġobni l-idea wkoll, iżda ma rridx nara biss 'alleanza' bejn pajjiżi. Jekk l-idea hija wkoll li, bħalma jgħid il-vers tal-Quran li semmejt fuq, il-ġnus differenti "insiru nafu 'l xulxin", x'aktarx permezz ta' aktar skambju kulturali, mela merħba biha. Nistħajjel li hemm ħafna individwi li jistgħu jservu ta' eżempju. Wieħed minnhom huwa l-kalligrafu Hassan Massoudy.

Xtaqt nagħlaq dil-bloggata b'ton pożittiv, b'ħsieb kemm jista' jkun ottimista. Eżempju ieħor ta' wieħed li jissielet biex jibni pontijiet bejn il-kultura hekk imsejħa 'tal-Punent' u l-kultura Għarbija hu l-kantawtur Sqalli Franco Battiato. Battiato jinteressa ruħu ħafna fil-filosofija eżoterika Sufija, li mhux bil-fors għandha x'taqsam mar-reliġjon. Huwa wkoll espert fit-Taoiżmu, u tista' tkun vera l-akkuża li huwa daqsxejn ta' picaflor, kelma Spanjola użata biex tindika artista li jaqta' ftit fjuri minn ħafna għelieqi differenti biex jagħti varjetà wiesgħa lill-arti tiegħu, mingħajr ma jinżel fil-fond u jmiss l-għeruq ta' l-ebda aspett. Jiena ma nafx, imma l-fatt li mhux biss iżomm moħħu miftuħ iżda joħroġ 'il barra minn triqtu biex isib ideat imbiegħda, għalija diġà jfisser li qed jagħmel sforz nobbli. Battiato huwa mistiku, u biex sar mistiku kellu jsiefer lejn l-Orjent.

Battiato huwa wkoll wieħed mill-uniċi mużiċisti tal-Punent li għoġbu jagħmel kunċert f'Baghdad. Għal dan il-kunċert, ta' l-1992, qaleb waħda mis-siltiet tiegħu għall-Għarbi, L'ombra della luce. Tistgħu taqraw it-test oriġinali f'din il-paġna, filwaqt li l-video ta' l-interpretazzjoni tagħha bl-Għarbi jinstab hawn. Imbagħad hemm silta oħra li Battiato kkompona speċjalment għal dan il-kunċert, ibbażata fuq poeżija tradizzjonali Iraqija. Jisimha Fogh in-Nakhal. F'din il-paġna tinstab traskrizzjoni tal-kliem tagħha u traduzzjoni bit-Taljan. Din hija traduzzjoni bil-Malti.

Fuq is-Siġar tat-Tamar

Fuq is-siġar tat-tamar, hemm fuq
fuq is-siġar tat-tamar, hemm fuq
ma nafx hux ħaddek li qed jiddi
jew il-qamar, hemm fuq
ma rridx, imma l-għali qed jaħqarni.

Jistaqsini l-isfaċċat:
"Għala wiċċek isfar?"
L-ebda marda ma għandi,
inbati minħabba dik is-samranija
li taħbisni bil-ħlewwa ta' għajnejha.

Video ta' l-interpretazzjoni ta' Fogh in-Nakhal f'Baghdad jinstab hawn.
F'din il-paġna hemm video ieħor, mill-festival ta' Ravenna.
Jew inkella, ikklikkjaw fuq play fuq in-naħa tal-lemin biex tisimgħu l-verżjoni mill-album Caffè de la Paix, fil-fehma tiegħi l-isbaħ waħda.

Nagħlaq b'opra kalligrafika oħra ta' Massoudy. Naħseb li did-darba m'hemmx bżonn traduzzjoni. Biżżejjed ngħidilkom li din il-figura hija magħmula bl-ittri Sin, Lam u Mîm.

L-ewwel id-dmir, imbagħad il-pjaċir

2005-07-25T18:07:00.000+02:00

Ħbieb,

Naf li ilni aktar minn ġimgħa ma nikteb fil-blogg. U dan l-aħħar ftit li xejn qed insegwi l-kitbiet fuq il-bloggijiet oħrajn. Din mhijiex xi fatiga bloggarja, u lanqas huwa għażż. Sempliċement għandi aktar xogħol mis-soltu u bil-kemm qed inlaħħaq. Kif jgħid il-Malti, waqt il-berqa, aqbeż għall-qargħa. Imma nwiegħdkom li wara nhar il-Ħamis nerġa' nkun attiv.

Jgħidu li x-xogħol is-salmura tal-ġisem (jew fil-każ tat-traduttur, forsi aktar tal-moħħ!), imma l-lum qed nibda nħoss l-assurd. Il-Malti jgħid ukoll li Alla jxiegħel il-battâl... iżda billi l-proġetti kreattivi regġħu baħħru u reqsin dejjem aktar lejn ix-xefaq, battal qed inħossni, u mhux imxiegħel.

Kif qal Baudelaire, il-bniedem jista' jagħmel tliet ijiem mingħajr ħobż, imma ħadd ma jista' jagħmel ġurnata sħiħa mingħajr poeżija. Naqbel miegħu, u naqbel ukoll ma' Pino Daniele:

Ma perché non parli più

e non bevi il tuo caffè,

in un'ora poi non c'è

nemmeno il tempo di portarsi via,

rubando senza poesia.

(Versi meħuda mis-silta Un giorno che non va - ikklikkja hawn biex tismagħha)

Għalhekk, fost l-assurd u s-sensazzjoni ta' twarrib li bħalissa għaddej minnhom, nikkopja hawn taħt il-poeżija Solitaire ta' Achille Mizzi, b'dedika lil dak li kien għarrafni biha.

Solitaire

Meta jaħkmek il-ġenn ta' waħdek
u jisfaw morsa ħitanek,
irdoppja surtek
ħa xxomm
l-għaraq balzmi
taħt driegħek.
Minnu nnifsu jitqarar il-bniedem
u l-ħarrub fih il-fwieħa ukoll
u jlaħalħuk il-kurrenti tal-maħfra
għax il-ħajja
wisq isbaħ mix-xejn.

Għalissa DADSEK

Saħħiet,

Twanny.

C'est la vie

2005-07-16T21:14:00.000+02:00

Bloggata ta' malajr għax għandi wisq affarijiet x'nagħmel u qed niġġennen nipprova nagħmel il-bużullotti. Diġà faqqajt żewġ blalen...

Minn ġuf għal ġuf, minn sodda għal sodda, minn proġett għal ieħor u minn ossessjoni għal oħra... dan il-ħsieb ġagħlni nikteb is-sunett li nirreproduċi hawn taħt.

C'EST LA VIE

Run, rabbit, run, run, run, from the womb to the tomb,
de cuatro a dos a tres, del río a la mar,
play the fool, suffer school, żunżana ddur iddur,
engage-toi, perds ta foi, le regole imparar,

kul u sum, aħra u bul, chase the moon, meet your doom,
walk on ice, roll your dice, col destino danzar,
metro, boulot, dodo, titla' x-xemx, terġa' tqum,
decir siempre mañana y nunca mañanar,

try to fly, touch the sky, hit the stone, break a bone,
sell your soul for a loan to call those bricks your home,
fall in love, rise above, fall apart, stitch your heart,

che sarà? ça ira! plus rien de nous sera,
minn sodda għal sodda niġru tiġrija kontra l-baħħ,
sakemm tinbela' ruħna mill-ġuf mudlam ta' l-art.

San Ġiljan, 15 ta' Lulju 2005

Ikklikkja hawn biex tisma' l-poeżija. Ma tantx għandi leħen radjofoniku, imma jekk jogħġobkom, titnejkux bl-aċċent stramb tiegħi!

Is-sliem,

Twanny.

Libertà e Democrazia!

2005-07-15T05:23:00.000+02:00

Bħala wieħed li jinsab on the verge of discovering il-potenzjal tal-komunitajiet diġitali (prosit Toni), ma nistax nirreżisti t-tentazzjoni li naħtaf din l-opportunità biex nagħmel l-ewwel vlogg tal-bloggosfera Maltija.

Nibdew b'din il-perla tal-Berlusca, il-makakk li joħroġ b'diskors makabru b'Ingliż makkeroniku, biex jimpressjona lil sieħbu ta' l-arbuxxell, makkjettist ieħor bħalu.

Ikklikkjaw fuq l-istampa biex taraw il-filmat.

«Digital communities enable group action and interaction. They also engender constructive contexts and social capital.»

Kapitali soċjali... xi ħaġa li għandna ferm bżonnha. Dwar kif l-Internet jgħaqqad lin-nies u joħloq komunitajiet kulturali ġej artiklu ħelu tal-Kurat fuq Tabellina dalwaqt. Kif qal David ftit ilu, let's keep it healthy: ejjew inżommuha fuq tagħha.

Ah, bil-ħaqq, la qegħdin hawn, ħa ngħidha bil-Malti: ivvloggjajt !

Tislijiet,

Twanny.

PS. on the verge = fuq ix-xifer? Nippreferi noqgħod fuq ix-xifer milli nkun fiċ-ċentru li jibla' kollox...

Il-Mitjar

2005-07-13T01:55:00.000+02:00

Wara jumejn sħaħ inkisser rasi bi traduzzjoni ta’ Taljan makkeroniku, idur mal-lewża u mżejjen (anzi mkerrah) b’kliem pompuż, nibda jumejn ta’ mistrieħ li kont ilni nistennihom sa minn żmien żemżem.

Kumbinazzjoni, il-btala tibda fil-mitjar. Tempju ta’ ħġieġ u madum donnu ddedikat lill-allat tas-safar. Jien, Marcovalden u Lo Re (?) nintefgħu bil-qiegħda ġos-sezzjoni tat-tluq. Is-sala vojta. Ħadd ma qed jistenna biex jitlaq.

Nistħajjel għal mument l-ajruportijiet kollha tad-dinja, vojta. Ħadd ma jixtieq isiefer. Ħadd ma jirkeb ajruplan biex jara d-dinja mill-perspettiva ta’ hemm fuq. U nintilfu lkoll fid-dinja personali tagħna, u t-taħwida dinjija tkompli tikber.

Ajma, dil-btala għandi tassew bżonnha. Tant għandi moħħi magħfus li qed nara kollox fis-superlattiv. Imissni nirkeb ajruplan biex inkun nista’ negħleb is-sħab u nerġa’ nara d-dinja tiegħi u ta’ l-oħrajn fil-perspettiva li ħaqqhom, fil-perspettiva li żżommni ħaj.

Imma bħalissa hemm id-dlam. Aħjar immur norqod. Nittama li għada jkolli l-ħsieb aktar ċar.

Il-Ħajja... Mistoqsija

2005-07-08T02:39:00.000+02:00

Ilni l-ġurnata kollha nfekren. L-ewwel, għax tliet ijiem ilu mort niġri u sfurzajt wisq, u l-lum għadni qed inzappap. It-tieni, għax moħħi mhux hawn. Il-lum qiegħed x'imkien ieħor.

Londra. Hemmhekk twelidt. Ma' din il-belt għandi relazzjoni ta' mħabba u mibegħda, għalkemm mhux intensa daqs dik li għandi mal-Blata. Imħabba, għax hija waħda mill-kapitali dinjija tad-diversità. Belt mimlija ħajja, mimlija lwien, minkejja s-sema kważi dejjem griż, jew ixheb, bħallikieku Londra kienet xi mara fl-aħħar tal-mezzetà, familjari u eżotika fl-istess ħin, li għadha ħelwa u li għadha ssaħħar lil kull min tilqa'. Sema griż, jew kulur l-irmied, sewwasew bħalma kien il-lum. U mibegħda, għax taf tkun kerha u qalila meta jfettlilha, u minflok issaħħrek, tibilgħek fil-kaos tagħha, biex imbagħad tobżqok u titilqek, donnha qatt ma ħabbitek.

Aktar milli f'Londra, moħħi l-lum qiegħed Madrid. Hemmhekk twelidt ukoll, imma mod ieħor. F'Madrid, għat-tieni darba, skoprejt il-ħbiberija ta' veru, kif ukoll l-imħabba.

Kważi sena u nofs ilu, kont naħdem f'kumpanija ta' traduzzjoni fiċ-ċentru ta' Madrid. Kull fil-għodu, jiena u wieħed mill-kullegi tiegħi, Juan Manuel, konna nirkbu t-trejn minn Alcalá de Henares sa Nuevos Ministerios. M'iniex se niddrammatizza l-istorja billi noqgħod ngħid fuqiex konna nitkellmu u kemm dħakna u kemm ħadna gost bħala compagni di viaggio, ma rridx mogħdrija, biss nixtieq naqsam magħkom x'qed jgħaddili minn moħħi u minn qalbi l-lum. Mela niġi għall-punt mill-ewwel: tliet ijiem qabel l-attakki ta' Madrid spiċċali l-kuntratt, u billi kont beħsiebni niġi Malta ddeċidejt li ma nġeddux. Nhar il-ħdax ta' Marzu, ftit qabel it-tmienja ta' fil-għodu, fl-istazzjon ta' Atocha, sieħbi għamel l-aħħar vjaġġ ta' ħajtu, did-darba għand Alla.

Għadni sal-lum ma nistax nifhem il-għaliex. U għadni sal-lum nistaqsi lili nnifsi, għaliex hu, u mhux jien? Jumejn wara, fil-kremazzjoni tiegħu, iltqajt ma' missieru. Qatt ma konna ltqajna qabel, imma wara li staqsieni x'jisimni, qalli li kien jaf ħafna dwari għax ibnu kien jitkellem fuqi kuljum. Dak il-kliem ġagħli nħossni agħar, bil-wisq agħar milli kont inħossni qabel. Niftakar l-espressjoni ta' għajnejh, mitlufin fil-għali, fl-inkomprensjoni. Għala hu, u mhux missieri?

F'dik l-għodwa tal-ħdax ta' Marzu, qajjimli r-radju, kienu qegħdin idoqqu Imagine ta' John Lennon. Imbagħad smajt l-aħbar, u ftit sigħat wara, smajt bil-mewt ta' Juan Manuel. Fost dawn it-tifkiriet koroh, niftakar, għall-inqas, kemm jiena u sħabi konna magħqudin, kemm in-nies kienu solidarji ma' xulxin. Din tifkira ħelwa. Imma mhux faċli li nħossni sollenni jien u niftakar kull ma ġara u kull ma ħassejt.

Il-lejla stess ta' wara l-attakki, saret manifestazzjoni solidarja faċċata l-istazzjon ta' Alcalá, minn fejn kienu telqu l-bombi. Kellha tkun manifestazzjoni silenzjuża, u fil-fatt, hekk bdiet. Il-belt ta' Alcalá de Henares, bħala Toledo, hija magħrufa għall-istorja tagħha bħala ċentru letterarju, bħala l-Belt tat-Tliet Kulturi. F'Alcalá twieled Miguel de Cervantes, u studjaw bosta awturi oħra. Madankollu, sfortunatament, Alcalá de Henares hija magħrufa wkoll bħala nukleu tal-Frankiżmu, jew biex niftiehmu, tan-Nazziżmu Spanjol. Il-manifestazzjoni favur il-paċi saret voċifera, l-ewwel forsi bir-raġun, għax kontra l-gvern ta' Aznar li għal raġunijiet politiċi kien għadu qed jinsisti li t-terroristi kienu ta' ETA. Sakemm imbagħad inqaleb kollox, u flimkien mal-ħbieb u ma' nies oħra, għajjatt u għollejt leħni lejn is-sema qisni miġnun x'ħin rajna ġemgħa kbira ta' nazzisti jipprovaw jittrasformaw l-avveniment fin-Nuremberg Rally partikulari tagħhom. Irnexxielhom, u fl-aħħar il-folla bdiet tħambaq f'leħen wieħed, "¡España es una! ¡España es una!", bil-bnadar jixxejru u l-ponnijiet isabbtu l-arja.

Xena tal-mistħija, ta' l-istmerrija. U minkejja l-provi li t-terroristi kienu ta' Al-Qaeda, il-gvern baqa' jinsisti li kienu ETA, il-ministri Acebes u Ana Palacio baqgħu jibagħtu memos urġenti lill-istazzjonijiet tat-televiżjoni u tar-radju biex ikomplu jippontaw subgħajhom lejn il-Baski, u b'hekk il-partit tal-lemin ħaffer il-qabar tiegħu b'idejh u bil-gideb tagħhom stess. Il-ħasra hi li l-lum hemm żewġ assoċjazzjonijiet tal-qraba tal-vittmi li qishom qegħdin jaħbtu ma' xulxin.

Ħasra wkoll, li fil-ġimgħat ta' wara l-istraġi, madwar Madrid imma speċjalment fit-toroq ta' Alcalá, bosta studenti Għarab, li m'għandhom xejn x'jaqsmu mat-terroristi u li ma jdejqu l-bajd ta' ħadd, ġew imsawtin minn skinheads, fosthom żewġt iħbieb tiegħi mill-Marokk. Kien hemm ukoll min kellu jidħol fl-isptar minħabba x-xebgħa li ngħatatilhom. Issa qed nibża' li tiġri l-istess ħaġa fl-Ingilterra... jekk ma qedx tiġri diġà.

Għaliex huma?

Għaliex Juan Manuel, u mhux jien?

Lanqas irrid nibda nimmaġina x'ħass f'qalbu l-lum missieru.

Għala missieru, u mhux missieri?

Ittra lil Ivana

2005-07-05T06:33:00.000+02:00

Hemm lista ta' distribuzzjoni fuq l-eteru jisimha, sempliċement, malta. Skoprejtha b'kumbinazzjoni xi tliet xhur ilu u sseħibt fiha għax minħabba d-deskrizzjoni awstera li tidher fil-paġna ewlenija ("Maltese web events") ħsibt li kienet iddedikata għal aħbarijiet kulturali, u għax rajt li xi kultant jintbagħtu artikli dwar ix-xogħol u l-kampanji ta' l-Alternattiva. Iżda dan l-aħħar, il-membri qegħdin jirċievu biss xi messaġġi ta' propaganda dwar servizzi ta' self bankarju, biljetti ta' l-arju bl-irħis, telefoni tal-but, keychains (Aquilina jagħti 'ktajjen għall-imfietaħ' imma niddubita li tintuża), u m'hemmx xi ngħidu, 'prodotti' oħra bħal «Paradise for Singles», «nisa TA' VERU fl-inħawi TIEGĦEK», u ħmerijiet oħra ta' din ix-xorta. M'għandi l-ebda idea ta' min huma l-membri l-oħrajn, nistħajjel li l-biċċa l-kbira minnhom daħlu biss għall-kurżità. Il-ġimgħa l-oħra, per eżempju, persuna anonima bagħtet messaġġ bil-kliem «I am interested in you, contact me!» u milli jidher diġà rċeviet xi erba' risposti.

Il-bieraħ wasal messaġġ li jidher aktar serju, minn waħda Serbjana ta' 27 sena jisimha Ivana. Beħsiebha tqatta' xi ftit xhur Malta, u titlob naqra tagħrif dwar pajjiżna:

I'm new to this group,so help me to join you best i can.My name is Ivana live in Serbia, allmost 27 years old,dont do anything special in my life and i'm not proud becouse of that.I enjoy talk to people from all over the world.and the Reason i join this group is becouse i have plan to visit Malta in some futur time so i wish to know something more about your country[Malta] and people there.and if you are not from there you can write me to .I must remove my self from hare so tell me do i have chance there?My plan is to come there and stay some time few months maybe.Tell me what do you do?did you ever know someone from my country?what is your impression about them?do you have fun there?and anything you wish to shere with me

kiss and regards

Ivana

Għandi aptit niktbilha. Imma mhux biex nagħmilha ta' gwida turistika bħalma kont nagħmel meta kont ngħix Spanja, meta kull darba li staqsewni dwar Malta kont inkellimhom fuq l-ibħra ċari daqs il-kristall, il-plajjiet ta' sbuħija li ma bħalha, l-istorja twila tal-Maltin u tal-Malti u l-imqades li nbnew sekli qabel il-piramidi ta' Eġittu, il-festi u l-ispettaklu tal-logħob tan-nar, l-ispagetti tal-fenek u l-pastizzi u x'naf jien... Qatt ma għoġobni l-patrjottiżmu tal-bnadar, tal-flokkijiet ta' l-iskwadra nazzjonali tal-futbol jew ta' l-inni nazzjonali tas-seklu tmintax; fil-fatt, ftit lezzjonijiet ta' storja moderna waqt l-iskola kienu biżżejjed sabiex sirt nitriegħed kull darba li nisma' dik il-kelma skura, assoluta u ristretta fl-istess ħin, li hija nazzjon. Aktar u aktar fil-Malti u fit-Taljan, fejn it-t latina saret z... għax dawn iż-żewġ konsonanti flimkien, in-N u z-Z, inevitabilment iqanqlu ħafna stejjer koroh.

Madanakollu, niftakar ukoll kemm kont niddefendi dal-imbierek pajjiż meta xi beċċun Ingliż jew Spanjol kien jitnejjek bih biex jitnejjek bija. Fuq din tal-pakkett aħmar (il-klassiku "jiddewweb f'ħalqek u mhux f'idek"... inħalli għalikom timmaġinaw l-interpretazzjonijiet li kienu jagħtuha!) diġà tkellimt f'bloggata tax-xahar li għadda; fuq il-partita futbol ta' l-1983 meta Malta tilfet 12-1 kontra Spanja, tant imfakkra b'għożża f'dak il-pajjiż għax kellhom jirbħu b'differenza ta' ħdax-il gowl sabiex jgħaddu għall-Euro 1984, kont inwieġeb li r-referì ovvjament kien imxaħħam, avolja din kont neħodha aktar bħala ċajta; u fuq iċ-ċokon u r-rwol "insinifikanti" ta' Malta fuq il-palk tad-dinja kont inwieġeb bis-silenzju, l-aqwa mod kif tħalli lill-baħnan jegħreq fil-vergonja u fil-miżerja tiegħu. L-iskop tiegħi ma kienx eżattament li naqbeż għal Malta, aktar kont inħoss il-bżonn li niddefendi l-pajjiżi ż-żgħar kontra l-atteġġament kolonjalista li, mingħajr ma jafu, jaqsmuh ħafna Ingliżi u Spanjoli ta' moħħ magħluq, jew ta' moħħ miftuħ biss għall-kwestjonijiet li jinteressawhom.

Kif għedt qabel, lil din l-Ivana għandi aptit niktbilha, imma mhux biex infaħħar pajjiżi bħallikieku kien il-ġenna ta' l-art. Il-Malti ta' barra l-lum sar iktar ta' ġewwa, u naturalment, forsi b'koerenza ma' xi liġi universali tan-nomadi li jirritornaw lejn raħalhom b'għajnejn differenti minn dawk li kellhom meta bdew il-vjaġġ tagħhom, kif bsart qabel ma tlaqt minn Madrid, minn mindu ġejt lura Malta qed nara, naqra u nisma' ta' kuljum affarijiet li mhux biss idejquni imma jxejnu kull sens ta' kburija li seta' kelli bil-kulur ta' demmi u bl-għeruq u x-xniexel li forsi qatt ma kienu verament tiegħi. Dana ma jfissirx li ma nħobbx lil Malta daqs kemm inħobb l-għajnejn ta' nanti, id-differenza hi li r-relazzjoni li għandi ma' dal-pajjiż huwa aktar ta' imħabba-mibegħda milli mħabba inkondizzjonali tal-familja.

Jekk nikteb lil din l-Ivana, ngħidilha kemm għandna kampanja sabiħa u kemm nissieltu biex inżommuha nadifa u għammiela. Tant hu hekk li waqt il-festa tal-Qrendi li għadha kemm intemmet, xi erba' ġuvintur imdawlin ħarqu l-kontenituri għall-ġbir ta' l-iskart għar-riċiklaġġ, li kienu biswit il-bibien ewlenin ta' l-iskola.

Ngħidilha li hemm post ta' sbuħija naturali eċċezzjonali jismu Għajn Tuffieħa, 'il bogħod miż-żoni urbani u l-kumplessi turistiċi, fejn hemm erba' spjaġġi ħdejn xulxin, probabbilment l-aktar nodfa tal-ġzira. Jekk tkun fuq ajruplan li jitlaq minn Malta u toqgħod maġenb it-tieqa fin-naħa tal-lemin, dal-post l-aħħar ħaġa li tara qabel ma l-ajruplan jitbiegħed ġol-blu. Issa, jekk l-erba' qtates il-ħoxna li jridu jtejbu «Product Malta» jġibuha żewġ (bħallikieku din ma kinitx art li fuqha jgħammru n-nies u titwarrad in-natura Mediterranja fil-glorja kollha tagħha imma biċċa blata għall-bejgħ!), f'dak il-post se jibnu kors tal-golf. U skond sondaġġ tat-Times, xi erbgħin fil-mija tal-qarrejja huma favur din id-deċiżjoni. Minchia! (Nieħu l-okkażjoni biex nistieden lil kull min iħossu stordut jissieħeb mal-kampanja li twaqqfet Mikiel. Nittama li din l-inizjattiva ma tmutx fuq ommha għax hemm bżonn protesta kbira).

Ngħidilha wkoll kif l-irziezet tal-ħut ta' ħdejn San Pawl il-Baħar qegħdin jitfgħu dożi kbar ta' proteina fil-baħar li jqallbu totalment l-ekosistema marina. Biżżejjed tinżel naqra sal-Mistra biex tara kemm l-alki qed jiżdiedu, tant illi l-lum m'għadux pjaċir li tmur tagħmel piknik u tgħum bil-kwiet f'dak il-post.

Biex ma nsemmix iċ-ċikonji, il-fjamingi, u għasafar protetti oħrajn li kważi ta' kuljum, fil-vjaġġ twil tagħhom bejn il-kontinent Ewropew u ċ-ċentru ta' l-Affrika, jgħaddu minn ħdejn dawn il-gżejjer u jiġu sparati. U biex tgħaxxaqha, il-ġimgħa li għaddiet fil-Qrendi nfetaħ każin ġdid jismu The Hunter's Bar.

Lil Ivana forsi ngħidilha wkoll li minkejja li f'Malta hemm ħafna propjetà vojta li tista' tiġi riabilitata, il-gvern beħsiebu jibni gżejjer artifiċjali biex fuqhom itellgħu djar li jkunu jistgħu jixtru biss l-istrabenestanti. Bene-stanti mhux biss għax sinjuri iżda wkoll għax huma l-bażużli ta' l-istess gvern. Qegħdin sew! Ma jistgħux jibnu kors tal-golf fuq gżira artifiċjali? Dażgur li le... aħjar jiffrankaw billi jużaw ma nafx kemm-il tomna ħamrija fil-Punent ta' Malta, u jistupraw wieħed mill-ftit pajsaġġi naturali sbieħ li baqgħalna.

Ngħidilha wkoll li mhux biss għandna mħabba proverbjali għall-ambjent, iżda wkoll għal ilsienna. Tant hu hekk li jeżistu bosta familji li jkellmu lil uliedhom esklużivament bl-Ingliż, anzi b'Ingliż imfarrak, bl-iskuża li b'hekk it-tfal ikollhom vantaġġ fuq l-oħrajn meta jmorru l-iskola. Hemm ukoll min jixtieq li t-toroq Maltin jissemmew Strada jew Street, sabiex jinstemgħu aktar 'Ewropej'. Mela l-lingwa Maltija m'hijiex Ewropeja wkoll?!?

Biex ma nsemmix, għal darb'oħra, dawk b'imneħirhom twil u mxammar li jaraw lil dawk il-Maltin li ma jafux il-lingwa kolonjali bħala ċrieċer jew dniedel, u lesti jneħħulhom il-jedd fondamentali tagħhom li jindirizzaw l-awtoritajiet Ewropej, li minnhom il-lum ġejjin ħafna liġijiet u direttivi li jaffettwaw ħajjithom (aktar u aktar il-bdiewa), b'ilsienhom.

Forsi lil Ivana ngħidilha wkoll li, kif milli jidher stqarr dan l-aħħar il-ministru ta' l-inġustizzja tagħna, Malta l-aktar pajjiż magħqud fl-Ewropa. Tajba din! Jidhirli li min jaħseb hekk jew jara wisq televiżjoni jew tassew qed joħlom. Jew it-tnejn. Jeżisti fid-dinja pajjiż wieħed li veru jista' jiftaħar li huwa magħqud? Fil-fehma tiegħi, il-polarizzazzjoni politika saħansitra tista' tkun ta' ġid għal pajjiż għax b'hekk jinżamm il-bilanċ u l-politiċi jkunu mġiegħla jibqgħu dejjem attenti u fuq saqajhom. Forsi f'din il-kleptokrazija li jisimha Malta dan mhux il-każ għax wasalna f'żmien ta' staġnar, għalkemm mhux normali li pajjiż jaqa' f'stat bħal dan ftit wara perijodu ta' elezzjonijiet. Imn'Alla –jew min jaf minn min għax m'iniex daqshekk xovinist illi nemmen li Alla huwa aħdar u xellugi!– jeżistu alternattivi li jaqbżu għall-ambjent u li jindirizzaw il-problema tal-proprjetà abbandunata, filwaqt li jgħożżu din l-imbierka lingwa tagħna u huma konxji tal-fatt li tista' tkun lingwa tal-ġejjieni. Għax hawn Malta, il-lingwa tal-futur mhijiex l-Ingliż. Il-futur huwa bilingwi, imma aktar milli Ingliż, il-futur huwa Malti.

Insomma, forsi lil Ivana ma niktbilha xejn. Jew nibagħtilha traduzzjoni għall-Ingliż tal-kitba Malta Ġenna ta' l-Art ta' Ġużè Ellul Mercer, li tiddeskrivi pajjiżna ferm aħjar milli qatt nista' niddeskriviha jien.

Kont se ntenni l-klixè tant irrepetut min-nomadi Maltin: Malta isbaħ minn barra. Fil-fatt, forsi kull pajjiż huwa isbaħ minn barra. Speċjalment minn fuq l-ajruplan, għalkemm diġà qed nistħajjel il-mument li fih l-aħħar ħaġa li nara minn barra t-tieqa tkun il-kors tal-golf ta' Għajn Tuffieħa. Imma insomma, aktar ma tivvjaġġa, aktar tikkonferma l-fatt li l-medjokrità issibha kullimkien. Medjo għax huwa ċ-centru li jibla' kollox; krità mill-kelma Griega okris li tfisser 'quċċata' għax tispikka kull fejn tmur. Diffiċli ma tkunx ċiniku meta tqis li n-nuqqas tal-loġika f'din id-dinja tirrenja suprema. Anzi, xi kultant naħseb li d-dinja nħolqot bl-addoċċ, u li l-bniedem non sequitur sa mill-benniena taċ-ċiviltà. Jew inċiviltà, skond il-burdata li tkun fiha jew l-għajnejn li jkollok.

B'xorti tajba, jaslu mumenti meta tinsa dak iċ-ċiniżmu, imqar għal ftit sigħat biss. Wara li ktibt il-biċċa l-kbira ta' din il-bloggata li issa qed inlesti, mort niġri sa Wied iż-Żurrieq u għodost fil-baħar meta diġà kienu bdew jidhru l-kwiekeb. Bqajt nitgerbeb ġo l-ilma għal ftit minuti filwaqt li osservajt l-ilwien tas-sema, u ftakart waħda mir-raġunijiet il-għaliex ġejt lura għal dan il-pajjiż li tant sirt nikkritika. Ġejt biex nitbiegħed mill-konfużjoni tal-bliet li fihom ħassejt li kont tlift il-kreatività, min-nuqqas ta' loġika li kont nara kważi kullimkien, mill-medjokrità ta' ħajja li kienet qed tintilef fl-istorbju tad-dinja. Imma l-medjokrità fik tibqa', mhux biss madwarek, u kull ġurnata li tgħaddi qisha ġlieda kontriha, jew kontra l-jien u kontra l-ieħor fl-istess ħin: tirbaħha biss jekk jirnexxilek toħloq xi ħaġa li tkun fiha l-loġika, u b'hekk tkun tista' tmur torqod fil-paċi.

Imma din il-bloggata medjokri wkoll. Boqq! M'hemmx x'tagħmel. Inħalli għal ħaddieħor jikteb lil Ivana, jekk għandu aptit.

Annimoli

2005-06-27T21:09:00.000+02:00

Reċensjoni à la Maqlubija tal-kunċert ta' l-Aussie Floyd

1
Il-bibien ewlenin tal-grawnds tal-Luxol, is-sitta u nofs ta' fil-għaxija, xemx taqli l-imħuħ li minflok jifformaw kjuwijiet u jġibu rwieħhom ta' nies ċivilizzati jinġabru f'ġemgħa kbira qishom nemmelija tiġġerra fuq għarma zokkor... sa fl-aħħar jinfetħu l-bibien, joħroġ gwardja tas-sigurtà u jgħajjat bil-leħen awtoritarju tiegħu li ħadd ma jista' jidħol ġol-grawnd b'flixkun, lanqas flixkun ilma tal-plastik. Eżempju ieħor ta' kif il-kapitaliżmu jirriduċi l-bniedem għal annimal, l-isponsors u l-organizzaturi tal-kunċert jieħdu monopolju fuq l-aktar element bażiku għas-sopravvivenza tagħna, iktar u iktar f'ġurnata sajfija f'nofs geġwiġija għarqana xraba. Kif jista' jkun legali li wieħed jipprojbixxi l-ilma??? Jekk jaqbdek l-għatx u nsejt iġġib naqra flus miegħek, ħażin għalik... x'jaqgħu u jqumu minnek? Ma ġara xejn, jekk hemm ġew tħossok ħazin u taqa' ma' l-art, hemm il-paramediċi biex jiġu jqajmuk. Forsi jiena radikali wisq, iżda tant irrabjajt b'dik l-inġustizzja umana (li m'hi xejn meta tqabbilha mal-privatizzazzjoni tal-provvista ta' l-ilma fl-Amerka t'Isfel f'idejn kumpaniji Ewropej) illi kelli aptit inbewweġ 'l hemm u nerġa' lura d-dar... li kieku ma kontx maz-ziju u ma kellix mijiet ta' nies warajja jgħajjru u jimbuttaw 'il xulxin, kont nitlaq żgur.

X'jiġri meta bniedem jiġi ttrattat bħala annimal? Kull min kellu flixkun ilma jew xorb ieħor bela' l-kontenut kollu malajr u tefa' l-flixkun ma' l-art, min bil-moħbi u min sfaċċatament... miskin min kien liebes il-karkur għax jekk ma ġiex mirfus f'nofs il-folla abbli weġġa' siequ b'xi flixkun mgħaffeġ... Insomma, wara ftit minuti ta' taħwid u ta' akrobazija biex ma naqax, nasal sal-bieb bil-flixkun li kelli f'idi u nistaqsi lill-gwardja jekk kienx hemm xi landa taż-żibel fejn inkun nista' narmih. It-tweġiba tal-gwardja: "U iwa, itfgħu ma' l-art sieħbi, ma ġara xejn!" Iwa, annimoli !

Money, it's a crime

Share it fairly, but don't take a slice of my pie

Money, so they say

Is the root of all evil today

Fl-aħħar naslu saż-żona VIP Standing u tibda ssaħħarna r-riħa punġenti tal-burgers u l-hotdogs... jiena li dakinhar stess kont bdejt dieta li kienet ilha mistennija minn żmien żemżem kelli nagħmel ħilti biex ma waqajtx fit-tentazzjoni, u f'moħħi bqajt intenni l-mantra «le, le, le, m'iniex se nbiegħ ruħi għal biċċa laħam, jew insum jew nismen, jew issa jew qatt», u balleċ irnexxieli! U bħal dan is-sieħeb, minn dakinhar 'l hawn qed inħossni eħfef kemm fil-ġisem u kemm fil-kuxjenza... Kumbinazzjoni jien u hu diġà somna għalenija ġimagħtejn ilu meta konna fil-pajjiż taċ-ċikkulata. Ejjew nagħmlu kuraġġ xbin!

Wara xi siegħa nistennew bil-wieqfa u niċċassaw lejn il-palk vojt, joħroġ is-supporting band (jew bil-Malti, il-banda ta' importanza sekondarja): il-Burdati Xitwija. Ikolli nistqarr li għalkemm l-ewwel tliet siltiet li daqqu kienu qishom l-istess waħda mgelgla lura, għoġbitni waħda minnhom li fakkritni daqsxejn fl-istil ta' Pearl Jam. Tawni wkoll ftit mumenti ta' nostalġija meta għamlu verżjoni ammirabbli ta' With or Without You ta' l-U2, is-silta ppreferita ta' l-għarusa tiegħi li issa ilni ma naraha eżatt sena. Waqt silta oħra, għal sekonda stħajjilt li fuq l-iskrin ta' warajhom kien hemm miktub "kif jista' grupp rock ikollu f***in' sponsor???", u nfqajt nidħak b'qalbi kollha waqt li z-ziju u nies oħra li kien hemm madwarna jċapċpu u jkantaw ħarsu lejja konfużi jekk mhux ukoll offiżi... Iżda ftit wara, id-daħka tiegħi laħqet livelli kważi astronomiċi meta l-kantant ħareġ b'din il-bravura: "A penny of every pound you spend today will go the animals of the Eden Fawndejxin"... Tajba din, penny (u mhux ċenteżmu li jiswa aktar) minn kull flixkun ilma mixtri mill-annimali preżenti għall-kunċert jingħata lill-klieb abbandunati ħalli jkollhom x'jieklu! Imbagħad it-tour de force... l-istess kantant ħareġ xi ħaġa minn ġol-but (ma stajtx nara sew imma naħseb li kien mowbajl) u għajjat: "Tenkju Vodafone!" Aħrate, ostja!!!

Money, get back
I'm all right Jack, keep your hands off my stack
Money, it's a hit
Don't give me that do goody good bullshit

Fil-kunċert kien hemm nies ta' kull età, għalkemm stennejt wisq aktar spettaturi ta' 'l fuq minn erbgħin sena, dawk tal-ġenerazzjonijiet ta' qabli li kienu u forsi għadhom l-aktar fans midħla tal-mużika ta' Pink Floyd. Spettatur riesaq lejn il-ħamsin sena kien iz-ziju tiegħi, li matul iċ-ċerimonja mbierka ħa xi mitejn ritratt. Kien hemm ukoll ħafna tfajliet sbieħ, u nista' ngħid li x'aktarx qatt ma rajt daqshekk nisa sbieħ Maltin fl-istess post. Ajma, ġej sajf ieħor mingħajr kumpanija notturna u mingħajr kollaboratriċi fisjoloġika! Eqq... xi trid tagħmel? U sadanittant, sieħeb ieħor jiddeċiedi li jibbloggja fuq il-bewsa. Ħaqq quxxa!

A soul in tension that's learning to fly
Condition grounded but determined to try
Can't keep my eyes from the circling skies
Tongue-tied and twisted just an earth-bound misfit, I

U fl-aħħar, waslu l-mużiċisti li ġew mill-antipodi u offrewlna esperjenza mill-isbaħ. Minbarra xi ftit differenzi fl-ilħna tal-kantanti u xi addattamenti mużikali żgħar 'l hawn u 'l hemm, setgħu kienu l-Pink Floyd stess. Qabel ma taw il-merħba lill-folol imġennin, daqqu Dark Side of the Moon mill-bidu sat-tmiem, u b'hekk irrispettaw in-nisġa loġika tad-diska sħiħa. Il-kliem ta' din l-opera magna, li għalija hi mingħajr dubbju biċċa letteratura, jifli u janalizza b'mod poetiku d-diversi tipi ta' ġenn li jgħaddi minnu l-bniedem u l-akbar ossessjonijiet tiegħu: it-tiftix, ir-relazzjonijiet ma' l-oħrajn, ix-xogħol u l-ambizzjoni, il-ħin u ż-żmien, il-mewt, il-flus, il-gwerra, u l-ġenn stess. Kull meta jkun qamar kwinta, inħobb nitla' fuq il-bejt bil-mitraħ, ninxteħet fuqu u nisma' d-diska sħiħa waqt li nosserva l-qamar. Mhux dejjem jirnexxili nqiegħed ħajti f'perspettiva jien u nisma' l-kliem tad-diska għax moħħi jaf jaħrab lejn ħmerijiet oħra u jitbiegħed mill-eżerċizzju, u did-darba ma rnexxilix lanqas. Imma s-setgħa tal-mużika qajmitli ġismi xewk xewk u ikkatiżmat ruħi ħafna iktar milli tista' tagħmel kwalunkwe biċċa laħam, sew ta' xi annimal, sew ta' xi tfajla żnella daqs fenka u sabiħa daqs Kleopatra (qed niċċajta, qed niċċajta... imma mhux tort tiegħi, daħal is-sajf, l-istaġun ta' l-annimali!)

Bravissimi. Kienu bravissimi. Bl-interpretazzjoni fidili ta' Dark Side of the Moon serquli qalbi. Fit-tieni parti tal-kunċert daqqu bosta siltiet sbieħ, fosthom verżjoni kbira ta' One of These Days li matulha nefħu kangarù lewn roża li aktar kien donnu taħlita bejn fenek u qażquż... Imma dan kollu għalija kien 'extra', id-deżerta wara l-platt prinċipali tan-naħa mudlama tal-qamar li kont għadni qed intiegħem u niddiġerixxi. Iċ-ċapċip u l-għajat tat-tmiem kienu impressjonanti. Fil-bis daqqu s-silta Wish You Were Here bħala ċ-ċirasa fuq il-kejk, u f'bis ieħor il-mużika potenti ta' Run bi krexxendo straordinarju bħala grande finale.

Il-ġemgħat jerġgħu joħorġu fit-toroq u l-biċċa l-kbira minnhom jinżlu fid-direzzjoni ta' San Ġiljan. Fil-parossiżmu tal-festa jkompli t-taħwid, min jgħajjat b'saħħtu kollha, min ibul wara xi arbuxxel, min jieqaf għal mument mill-kanzunetta li qed jipprova jkanta biex jitfewwaq kemm jiflaħ (imbierek dak, ara kemm-il birra kien xtara ġol-grawnd u kemm-il pennies ikkontribwixxa għall-klieb abbandunati)... iwa, daħal is-sajf, u ħarġu l-annimoli!

How I wish, how I wish you were here
We're just two lost souls swimming in a fish bowl
year after year
Running over the same old ground
What have we found?
The same old fears
Wish you were here

Malta, Croce e Delizia

2005-06-23T17:39:00.000+02:00

Fl-aħħar, imma mhux fl-aħħar nett, nerġa' nibbloggja. Xi xahrejn ilu qalbi ħebritni li kienet se tfur bil-għali jekk xi darba kelli nitlaq mill-Blata, imqar għal għaxart ijiem biss, u li l-isbaħ mument tas-safra kien ikun l-inżul ta' l-ajruplan lura f'art missirijieti. Qalbi kellha raġun, imma mhux daqskemm kellha tort. Is-sensazzjoni ta' ħeffa u ta' ħerqa li ħassejt fil-jiem ta' qabel il-vjaġġ għosfrot l-għodwa tat-titjira lejn Brussell, meta stenbaħt b'infezzjoni f'għajni l-leminija (dik in-naħa misħuta tal-qawsalla politika! Tgħid kienet tpattija mis-sema?) u bir-rabja u n-nervi li kelli qbadt l-iżveljarin u b'għajnejja magħluqin waddabtu lejn il-mera tal-gwardarrobba tal-bużnanna. Il-mera tkissret, u magħha kull tama li kelli li ngħaddi mill-eżami u l-viżjoni ta' ħajja daqsxejn aktar boemja fuq il-kontinent. Istra, ġejjin seba' snin ta' għaks! Imma le, anzi... jekk għad jasal żmien ta' sfortuna jkun aktar 'il quddiem, għax minbarra xi ftit episodji ta' sfiga (li se nikteb dwarhom fil-Bollettino dalwaqt), fil-belt kapitali ta' l-Hawnropa u fir-raħal sinjur tal-Letzeburgu ħadt ħafna gost, fuq kollox għax iltqajt ma' ħafna ko-bloggin li għandi ammirazzjoni kbira lejhom.

Ma kontx qalbi sewda meta rkibt l-ajruplan, imma ferħan li n-nomadu ta' ġewwa kien qed jitbissem mill-ġdid wara sitt xhur imrażżan mill-eremita. Dawn iż-żewġ nofsijiet tiegħi ma jingħaqdu qatt, iżda l-lum naf li jeżisti post fejn kieku jirnexxili ngħaxxaq lit-tnejn. Imma dan il-kieku huwa akbar milli kieku nixtieq! Jacques ta' Nakkuża u Mark ta' Xifer jafu sew liema hu dan il-post, u donnhom kienu diġà jafu saħansitra qabel ma wasalt għandhom. Jekk inneħħu l-fatt li huwa stat monarkiku (kif jista' jkun li għad għandna monarkiji aktar minn żewġ sekli wara r-rivoluzzjoni Franċiża? Chi è lo re?) u l-prezzijiet mogħla s-smewwiet (agħtina missier il-belli ewro ta' kuljum!), għal min iħobb il-kwiet, il-ħdura u l-ispazji miftuħa biex ikun jista' jaħseb u jirrifletti mingħajr tfixkil, il-Gran Dukat jista' jkun post ideali. Tkun fil-misraħ ewlieni tal-belt (anzi raħal) kapitali ta' pajjiż u tisma' l-għasafar... u għalkemm huwa aktar ewropolita milli kosmopolita, billi dan ir-raħal jinsab tista' tgħid fil-qalba ta' l-Ewropa, m'hu 'l bogħod minn imkien. Post ideali skond it-temperament li jkollok, u għall-inqas sakemm tixba', bħalma jien qed nixba' bil-ftit il-ftit hawn Malta.

Verb tal-ħames forma li jogħġobni wisq huwa tmallat. Hemm min f'logħba tal-kliem jużah bis-sens ta' immalteżizza, jew sar Malti, bħal ngħidu aħna meta kelma barranija tidħol f'ilsienna u tingħatalha forma semitika. Iżda l-ewwel sinjifikat tal-verb tmallat x'aktarx huwa li 'titħammeġ' jew 'isir biċċa ċarruta'... u jiena wara ħafna żmien barra mill-Blata qed inħoss li ġejt lura sewwasew biex nitmallat. Ġejt biex nitgħallem sew ilsien tfuliti, u fl-istess ħin sirt għażżien u spettru tan-nomadu dejjem attiv li kont. X'ħin niżel l-ajruplan tliet ijiem ilu u erġajt xammejt dik ir-riħa Mediterranja li tinduna biha biss il-ġurnata li tasal għax l-għada tkun diġà drajtha, ħassejtni ferħan se nerġa' ntir. Nofs siegħa wara wasalt id-dar u ddejjaqt. L-emerita xeba', u issa li jaf x'kien jonqoslu, wasal iż-żmien li jingħalaq iċ-ċirku u jinfetaħ ċirku ġdid. Probabbli li meta nerġa' nintilef fil-proġetti u tasal il-festa ta' Lourdes nibda nħossni aħjar, imma dil-ġimgħa wasalt għal konklużjoni li għalxejn ippruvajt ma nagħtix kasha: id-dar tiegħi, wara kollox, għandu jkun il-moviment.

LURA

Lura għall-blata ta' qalbi u għall-port kenni tar-ruħ,
lura għat-tbaqbiq tan-nervi li l-mera bihom ksirt,
lura għall-festa tar-raħal u għall-ħamrija tfuħ,
lura għan-nomadu msikket u għall-ħares trist li sirt.

Lura għall-kmajra mdawwla u għall-ktieb dejjem miftuħ,
lura naħbat maż-żonqor u t-tagħbija tal-wirt,
lura għax-xemx wisq sabiħa u taqli wisq l-imħuħ,
lura għall-forsi u għall-kieku, u għall-ħolm li fih sifirt.

Lura għall-wens tad-dwejra u l-kċina tan-nanniet,
lura għall-ħedla tas-sajf u r-riħa tal-busbies,
lura għat-telqa wisq ħelwa u l-kliem li spiss ma nżommx.

Il-wens, il-ħedla u t-telqa post wieħed ma għandhomx,
eħber qalbi kemm trid, il-lejla ma nifhmekx,
u nwiegħdek li nitilqek il-jum li ma nagħrfekx.

Il-Qrendi, 22-23 ta' Ġunju 2005

Skużawni tas-sunett nieqes mir-ritmu (dan l-ewwel wieħed li ktibt bil-Malti biss) u tal-bloggata 'personalissamente personali' (kif jgħid Catarella tar-rumanzi ta' Andrea Camilleri!), imma biex negħleb il-kriżi eżistenzjali li fiha ninsab bħalissa jeħtieġli nikteb... u kif tafu, il-kitba l-aqwa mediċina għas-swied tal-qalb, u midfuna fil-kexxun ma tiswielek xejn. Sewwa jgħidu, id-duwa m'hix xuwa! Nittama li l-bloggata li tmiss tkun b'ton aktar pożittiv.

Tislijiet,

Twanny.

Post scrotum:
Se nistenna ftit qabel ma nikteb ir-reazzjoni tiegħi għall-artiklu ta' DCG u għaż-żewġ ittri li dehru l-lum fit-Times, l-ewwel għax għandi biċċa xogħol urġenti għal għada u t-tieni għax bħalissa hemm ċans qawwi li naqbad nidgħi. Biss nixtieq nagħmel kumment wieħed:

"People who can read nothing but Maltese are by definition poorly educated, and they are not going to be interested in reading an EU document. Translating the documents into Maltese is therefore not going to get them to a wider audience."

Kif ktibt ġimagħtejn ilu fil-blogg ta' Mark, in-nannu tiegħi ma jafx bl-Ingliż, imma d-dokumenti bil-Malti dwar kif taħdem l-Unjoni Ewropea li kultant niġbor mill-MIC ġieli li jaqrahom, u bil-qalb kollha. Niddarras meta jinsew il-Malta ta' l-irħula. L-Unjoni Ewropea twaqqfet għall-'edukati' biss, Daphne? In-nannu tiegħi tat-tieni klassi jaqaw? Malti li ma jafx bl-Ingliż huwa inqas Ewropew, baj definixin, minn Malti li l-ilsien omm tiegħu huwa l-Ingliż?

Nieqaf hawn qabel ma ngħid xi ħaġa apokalittika u/jew skatoloġika. Il-Malti jista' jkun lingwa tal-ġejjieni jekk irridu u jekk naħdmu favur tiegħu: din kwestjoni mhux biss ta' volontà u ta' identità, imma ta' jedd fondamentali tal-bniedem, ikun x'ikun il-livell ta' edukazzjoni tiegħu.

Xengen u l-pellegrini Maltin

2005-06-21T11:59:00.000+02:00

Meħud minn Malta Today:

Derelict Dar Malta serving as message board of Maltese pilgrims

Karl Schembri in Brussels

Right opposite the European Commission block, the dilapidated Lm9 million building that is meant to house Malta’s Permanent Representation to the EU is attracting some mischievous visitors.

One of them has used the dust on the glass panes of the main door to write “skandlu” (scandal) – a clear protest message exported to Brussels against the controversial extravagance paid from public coffers. Another one just wrote “Tony Pace was here” on a sticker on the same door. The most recent message claims to have been posted a week ago, saying that “il-bloggin kienu hawn 13/6/05 u jigu jitnejku bil-bini taghkom. F’***** ix-xengen” (the bloggers were here and don’t give a damn about your building. F*** Schengen).

If the Maltese language was a bit more widespread at the capital of the European administrative elite, perhaps just these messages would serve as an incentive to get the place in order as soon as possible and spare us the embarrassment. [...]

Aħna li nitkellmu l-Feniċju... u daqsxejn ta' mużika

2005-06-08T05:22:00.000+02:00

1

Interessanti kif l-ilsien Malti għadu sal-lum jixbah lil-lingwa li jitkellmu fil-Libanu... f'dan is-sit hemm wieħed Libaniż dilettant tal-lingwa li jipprova juri li l-Malti u l-Libaniż ma tnisslux mill-Għarbi iżda li huma żewġ fergħat tal-lingwa Feniċja. Jidher li qed jikkompila wkoll damma ta' kliem Malti f'paġna li hu jsejjaħ Dizzjunarju Feniċju. Fiha biċċa xogħol naħseb! Ħasra li ma nafx naqra l-kitba Għarbija għax kieku tkun interessanti nqabbel il-lessiku taż-żewġ ilsna. Imma insomma, dan proġett għal ħajja oħra...

Fil-prefazju ta' dan is-sit hemm aneddotu li l-ewwel ħasadni u mbagħad daħħaqni waħda sew:

«Years ago, working in a New York City publishing firm, one day I was riding the elevator to the 11th floor, I heard a bunch of Lebanese looking guys speaking an almost familiar language. It sounded like the language spoken in Lebanon, but I could not quite follow it.

The curiosity was killing me, so before we reached our destined floor, I inquired from these gentlemen what language they were speaking. I was astonished to hear "Why, Phoenician!". They explained to me they were from Malta, and they spoke Phoenician».

Kienu qegħdin jgħadduh biż-żmien, jew veru hemm Maltin li jemmnu u jgħidu li l-Malti u l-Feniċju huma xorta waħda? Jew xtaqu jidhru bħala l-proneputi ta' kultura prebiblika li għadha teżisti sal-lum, b'għeruq qodma daqs iż-żonqor, ġewwa pajjiż li l-istorja tiegħu tibda bil-Gwerra ta' l-Indipendenza ta' l-1775? (Għax l-Amerindjani, kif nafu lkoll għax meta konna żgħar konna naraw fil-Westerns u fil-kartuns tal-Looney Tunes kemm huma poplu kiefer, faħxi u perikoluż, ma ħadux sehem fit-tiswir tal-pajjiż u l-lum jgħixu fl-Indian reservations u jitgħajxu permezz tal-casinos... ikolli nammetti li jien ukoll kont nilgħab mal-cowboys and indians ta' Playmobil imma l-lum kull darba li niftakar fihom inħossni nitkexkex bl-istmerrija! Ta' min jieħu ħsieb it-tip ta' ġugarelli li jilgħabu bihom it-tfal, le?)

Aħfruli għax qed nitbiegħed mill-iskop ta' din il-bloggata... issa, jiena ma nafx aħna l-Maltin imnejn aħna kif staqsa Christopher Farrugia fil-blogg tiegħu (ħajr lil Sharon talli inkludietu fil-blogroll tas-sit tagħha), imma niftakar li meta kont il-boarding school fl-Ingilterra u bosta kumpanni kienu jsaqsuni jekk dari kinitx pakkett aħmar, għall-mistoqsija "What the hell has Malta ever done for the world?" (ftakru li l-Brittaniċi ivvintaw kollox fir-rivoluzzjoni industrjali!) kont inwieġeb li aħna ivvintajna r-rota, imma li sfortunatament skoprejna wkoll in-nar.

2

Jien u nistudja s-soltu jkolli r-radju Malti dejjem għaddej. M'għandix stazzjon preferit, naqleb minn wieħed għall-ieħor skond fuq xiex qegħdin jitkellmu. Is-Super One, Campus FM, l-RTK, kollha tajbin, biss ma naħmilx il-propaganda qarrieqa tal-101 u l-leħen ta' Dejjem Tiegħek Biki li issa jidher li saret ukoll DJ! Ir-radju –probabbilment ivvintat minn Taljan u mhux minn Ingliż– għalija huwa wieħed mill-pjaċiri l-aktar sempliċi li tatna t-teknoloġija, tant illi kapaċi noqgħod ġurnata sħiħa ma nagħmel xejn ħlief nimtedd fuq saqqu fuq il-bejt u nisma' r-radju.

Iżda l-lum xbajt. L-ewwel, għax għadhom sejrin bil-pantomima li ħoloq l-Onorevoli Ministru ta' l-Inġustizzja tagħna u bl-Ewrovixin u s-suċċess/mhux suċċess ta' l-entrata Maltija (għax fuq din għadhom ma ftehmux... u ma jimpurtanix għax tlift l-interess malli smajt bil-kummenti razzisti ta' Grace Borg), bħallikieku ma kellniex affarijiet aktar interessanti u fondamentali fuq xiex niddiskutu. It-tieni, u din qed ngħidha konxju tal-fatt li l-Malti tiegħi għadu wisq 'il bogħod mill-perfezzjoni, għax niddarras biż-żarżiriet li joħorġu bihom, tipo jiċċejnġja, jirreplejsja, jirreħersja, jew frażijiet bħal «nies li jiġu minn walks differenti tal-ħajja», «kmamar xering jew singil», «qed inħossni gilti», «luking forwid ħafna», u x'naf jien... għalkemm dik li l-aktar daħħkitni s'issa għandha tkun «children's entertainment għat-tfal», li darba kien semma Immanuel Mifsud x'imkien fuq il-bloggosfera (u li sfortunatament bħalissa ma nistax insibha). Mhux beħsiebni nagħmilha ta' Linguistic Police, imma jekk jogħġobkom, jew nitkellmu b'lingwa waħda jew b'lingwa oħra, inkella noħolqu zuppa li aktar tixbah lil xi speċi ta' pidgin language kolonjali milli lingwa fiha nnfisha.

Għalhekk, fl-aħħar qtajtha li nfittex xi mużika Maltija fuq l-eteru, u sibt din il-paġna ta' mp3s ta' għanjiet Maltin. Hemm ta' Freddie Portelli, The Tramps, Fredu Abela l-Bamboċċu... saħansitra għal ħafna minnhom jingħata wkoll il-kliem! Uħud minn dawn is-siltiet diġà kont smajthom, imma dik li l-aktar għaxxqitni l-lum hija Taxi Mary. Il-Pariri tal-Bamboċċu tajba wkoll. U m'hemmx xi ngħidu, silta oħra li tista' tniżżel minn dak is-sit hija Xemx, Wisq Sabiħa (sa fl-aħħar sirt naf għaliex issemma hekk il-ktieb ta' l-istess isem...).

Insomma, ħudu gost. Din probabbli l-aħħar bloggata tiegħi għalissa għax fi ftit jiem oħra se nkun imsiefer. Jekk ma nibbloggjax minn ġewwa l-art tal-Hoegarden u taċ-ċikkulata Côte d'Or, nerġa' ningħaqad magħkom wara ġimagħtejn... sadanittant, nispera għall-inqas li ma naqax fir-relegejxin pul.

Saħħiet,

Twanny.

L-Elit Liberali

2005-06-06T05:33:00.000+02:00

Ilni jumejn nipprova nifhem x'ifisser dan l-epitetu li deher il-ġimgħa li għaddiet fit-Times, iżda l-daqsxejn ta' riċerka li stajt nagħmel ftit li xejn xeħtet dawl fuqu. Anzi, donnu ħadd ma jaf kif għandna niddefinuh, għax ovvjament kull wieħed jagħtih is-sinjifikat tiegħu skond l-istereotip ta' għadu li jkollu f'moħħu u li jixtieq joħloq fil-kuxjenza tal-poplu. Propju għalhekk l-elit liberali ma jeżistix: bejn iħirsa mingħajr sura u mingħajr isem, kif jista' wieħed jagħraf xi speċi ta' ġerarkija? Interessanti li filwaqt li tifel jagħti isem lill-mostru jew ħares li mingħalih jgħammar taħt soddtu biex ma jibqax jibża' minnu, hawnhekk qegħdin naraw il-maqlub, ċjoè politiku/politikant li jgħammad grupp ta' nies immaġinarju li lejh ikun jista' jipponta subgħajh, biex iwaħħax lill-parruċċani tiegħu u b'hekk jgħolla t-temperatura politika sabiex il-merkurju jixxaqleb iktar lejn il-lemin. Fil-fatt, il-kurrenti ta' fundamentaliżmu li Dr. Borg irnexxielu jdeffes fid-dibattitu soċjali permezz tal-proposta tiegħu diġà bdew jitfaċċaw f'kwistjonijiet oħra, bħal dik tal-fertilizzazzjoni in vitro li issa skond il-Morality Police għandha tkun ipprojbita għalkollox. Jekk hawn xi ħadd jista' jispjegali għaliex din l-ittra ssemmiet «Our living national heritage», inkun grat ħafna lejh. Milli nista' nifhem, skond dan it-titlu l-identità Maltija tal-lum hija b'xi mod ibbażata fuq il-fatt li aħna poplu fundamentalista... jew qed nhewden?

Nerġa' lura għall-misterju tal-kelmiet elit liberali. B'xorti tajba mhux kulħadd jifhimhom bħala timbru negattiv... anzi, li tkun liberali hija moda, u min hu liberali huwa tal-ġenn! U biex turi lil sħabek li ħsiebek hu liberali, tista' tixtri wieħed minn dawn il-flokkijiet. Dan il-kelb diġà għandu moħħu aktar miftuħ mill-gvern tagħna...

Fuq nota aktar serja, din hi definizzjoni li sibt fil-Guardian:

liberal elite noun, derogatory. Used to denote the establishment, partic. the arts, the law and the media; liberal used not in the sense of open-minded, but rather in the sense of licentious, i.e. "anything goes", esp. relating to sex, drugs, law and order.

Jidher li fl-Ingilterra, għall-inqas, wieħed mill-ewwel politiċi li ħaddem dan it-terminu kien il-konservattiv William Hague fis-sena 2000, biex irrefera għal-Laburisti l-ġodda u s-segwaċi tagħhom, għall-hekk imsejħa chatterati, u m'hemmx xi ngħidu, għall-għeżież qarrejja tal-Guardian (oops!). Min-naħa l-oħra, ta' min jinnota li tant hu intanġibbli u fl-istess ħin malleabbli dan il-kunċett li jista' jintuża wkoll fid-direzzjoni opposta, bħalma hu l-każ tal-Laburista Jack Straw, li darba sejjaħ lil dawk li kienu kontra l-politika tiegħu ta' riforma ġudizzjarja bħala 'woolly liberals' (liberali tas-suf?).

Paġna oħra mill-Guardian li għandha x'taqsam ma' l-idea ta' elit liberali hija din, li żgur kienet iġġib tbissima fuq wiċċ is-Sur Borg:

That old monster "the liberal elite" is to blame for everything. For "the rising tide of crime", for Damilola Taylor and Sarah Payne's deaths, for Tony Martin's imprisonment, for the death of the family, single mothers, paedophiles and every other social evil under the Sun. "Political correctness" is to blame, the esperanto of liberalism.

Mela hekk hu, il-ħtija kollha ta' l-elit liberali!

Minbarra dawn iż-żewġ paġni tal-gazzetta tal-libertini u tad-debuxxati, u blogg Ingliż kurjuż jismu appuntu Liberal Elite, il-biċċa l-kbira tas-siti li sibt fuq l-eteru huma ta' l-Istati Uniti. Blogg wieħed miktub ġewwa New York u li jġib l-istess isem joffri definizzjoni interessanti:

liberal ["liberalis" L - suitable for a freeman, generous; "eleutheros" Gk - free] (adj) generous, open-minded, not subjugated to authoritarian domination; (n) one who believes in liberty, universal suffrage and the free exchange of ideas.

elite ["eslire" Fr -- to choose fr.L "eligere" -- choose] (n) the choice part; best of a class; the socially superior part of society.

Jien u naqra dan il-kliem nintebaħ li t-tikketta elit liberali fiha kontradizzjoni kbira. Jeżisti elit Malti ġeneruż, moħħu miftuħ, jemmen fl-iskambju ħieles ta' ideat? L-ogħla saff jew is-settur 'superjuri' tas-soċjetà Maltija –jew insomma ta' kwalunkwe soċjetà– nistgħu ngħidu li hu ġeneruż, provveditur, fettieħi? (Interessanti hawnhekk iż-żewġ tifsiriet tal-kelma fettieħi... sinonimu ta' 'ġeneruż' iżda wkoll ta' 'purgattiv' !!) Mingħajr intenzjoni li nivvulgarizzaw jew niġġeneralizzaw, jidhirli li jekk irid ikun hemm min jikkritika lil dawk 'tan-naħa l-oħra' ta' l-ispettru politiku għall-elitiżmu tagħhom, is-soġġett u l-oġġett għandhom jinbidlu ma' xulxin għax l-elit, fil-fatt, u kif jisħaq il-lingwista George Lakoff, minn dejjem kien konservattiv:

Why do conservatives like to use the phrase "liberal elite" as an epithet?

Conservatives have branded liberals, and the liberals let them get away with it: the "liberal elite", the "latte liberals", the "limousine liberals". The funny thing is that conservatives are the elite. The whole idea of conservative doctrine is that some people are better than others, that some people deserve more. To conservatives, if you're poor it's because you deserve it, you're not disciplined enough to get ahead. Conservative doctrine requires that there be an elite: the people who thrive in the free market have more money, and they should. Progressives say, "No, that's not fair. Maybe some should have more money, but no one should live in poverty. Everybody who works deserves to have a reasonable standard of living for their work." These are ideas that are progressive or liberal ideas, and progressives aren't getting them out there enough.
What progressives are promoting is not elite at all. Progressives ought to be talking about the conservative elite. They shouldn't be complaining about "tax cuts for the rich", they should be complaining about "tax cuts for the conservative elite", because that's who's getting them.

Latte liberals !! Intellettwali bohemjani li jiltaqgħu kull fil-għaxija f'kafetteriji tipo Costa li l-lum jinsabu f'kull rokna tar-Renju Unit? (Qed tiġini nostalġija bħalissa... mhux tal-kafè skifuż li jagħmlu imma taż-żmien li għamilt l-Università...)

Blogg ieħor miktub minn wieħed ta' l-Istati Uniti jismu fil-fatt Latte, u fil-merħba tiegħu joffri definizzjoni aktar divertenti ta' dak li hu l-elit liberali :

But who are the liberal “elite”, really?
We are the latte-sipping, Mini-driving, Queer Eye-watching, sushi-eating, wine-drinking set. [...] We don’t abuse prescription drugs (under Bush, we can’t afford them); our fix is reading publications with “New York” in the title. If spiritual, we are not evangelical. We may speak a foreign language, and we are among the minority of Americans with a passport. [...]
We do not necessarily, however, live in a so-called “blue state.” Rather, we live in urban areas. Our favorite American cities include San Francisco, Boston, New York, and Seattle, but we could very well be living in Austin, Des Moines, Kansas City, Chicago, Detroit, or Madison. If you are an American living abroad, you are probably one of us.

Din id-definizzjoni ddakkret ħafna mill-artiklu li hemm fuq il-Wikipedia (il-liberali mhux biss jixorbu caffè latte iżda jieklu wkoll ġobon Franċiz... x'ġuħ qed jaqbadni issa!), għalkemm għandu mnejn inkiteb minn l-istess wieħed. Biex tifhmu aħjar l-aħħar sentenza (jekk inti Statunitjan imsiefer, probabbli li int wieħed minn tagħna), żuru dan is-sit, li fih liberali Statunitjani jfittxu barranin biex jiżżewġuhom u jaħarbu mill-cowboy conservatism ta' pajjiżhom. Għadni ma fhimtx jekk dan is-sit hux serju jew le, imma għal min iħobb iħaddan is-siġar hemm waħda jisimha I*heart*trees1985, u għal min qed ifittex waħda ta' l-elit liberali hemm 'indie music snob' jisimha LeTigreRocks69...

Fl-aħħar nett, għal min għandu l-paċjenza li joqgħod jara ħames minuti ta' televiżjoni Statunitjana (skużawni imma qed nuża dil-kelma apposta biex nevita l-kelma 'Amerikana' per antonomażja, għax għalija l-Amerka tibda fit-tundra ta' l-Eskimiżi u tispiċċa fil-ġzejjer mirjieħa ta' Tierra del Fuego), sibt dan il-video ta' programm ta' aħbarijiet li fih waħda mill-Traditional Values Coalition (!) iżżeblaħ lill-hekk imsejjaħ 'liberal élite', quddiem preżentatur li jekk tgħatti xagħru b'subgħajk fuq l-iskrin tinduna li hu fula maqsuma ma' seħibna ta' l-arbuxxell. (L-aktar parti interessanti ta' dan il-video tiġi wara r-raba' minuta, meta wieħed li jieħu sehem fid-dibattitu jistqarr li "if the liberal élite were so powerful, George Bush wouldn't be president today").

Minkejja dan it-tagħrif kollu, bħalissa ninsab aktar konfuż milli kont fil-bidu. Jekk hawn xi ħadd jaf x'jistgħu jfissru l-kelmiet elit liberali fil-kuntest Malti, napprezza jekk jispjegalna daqsxejn kif jifhimhom hu.

Liberal Elite pages you should boycott (ta' l-iskantament!)

5 things that suck about liberals

Liberals in charge (cartoon)

Tweġiba qasira għal kumment anonimu

2005-06-02T00:56:00.000+02:00

Wara li bbloggjajt dwar il-protesta ta' Joseph Muscat kontra n-nuqqas totali ta' interpreti Maltin f'sessjoni plenarja tal-Parlament Ewropew, dal-għodu rċevejt dan il-kumment:

El usuario anónimo dijo...

Biex inkunu ghedna kollox, ghandi informazzjoni li ftit ilu Joseph Muscat indirizza lill-Parlament Ewropew bit-Taljan (meta kien hemm Frattini)...Jigifieri tghagglux qabel tigglorifikawh, thallux il-marda socjalista tirkibkom.
8:39 AM

Skantajt meta qrajt dan il-kliem, u skantajt ukoll meta sibt dan l-artiklu fit-Times tal-lum:

Prof. Eynaud recalled that Mr Muscat had addressed European Justice, Freedom and Security Commissioner Franco Frattini in Italian at a recent plenary in Strasbourg when interpreters had been available.

"Consistency would make us more credible with the EU institutions," he said.

Bir-rispett kollu lejn il-Prof. Eynaud, tajjeb li nkunu nafu għaliex dik id-darba s-Sur Muscat iddeċieda li jindirizza lil Franco Frattini bit-Taljan, u ta' min inkunu nafu minn fejn ġiet dik l-aħbar, għax il-fatti jafu jintgħawġu u jitqassru minn fomm għall-ieħor. Issa, jien ovvjament ma kontx hemm dakinhar, imma l-intwizzjoni tgħidli li forsi, jekk nipprovaw nimmaġinaw daqsxejn is-sitwazzjonijiet possibbli, is-Sur Muscat kien qed iwieġeb għal diskors li kien għamel il-Kummissarju, u uża t-Taljan minflok il-Malti biex tenna ċertu kliem minn dak id-diskors, jew biex ħaddem u forsi dawwar ċerti frażijiet użati minn Frattini skond ir-reazzjoni tiegħu. Jekk le, il-fatt jibqa' li (mid-dehra) Joseph Muscat kien qed jindirizza espliċitament lil Frattini, avolja quddiem sessjoni plenarja, u li fil-Parlament wieħed jista' jitkellem fil-lingwa li jixtieq. Nimmaġina li bosta Ewroparlamentari jħaddmu aktar minn ilsien wieħed fil-Parlament, skond lil min qed jitkellem, fuqiex qed jitkellem, jew sempliċement skond minn liema naħa kien qam mis-sodda jew f'liema lsien kien ħolom il-lejl ta' qabel.

Jista' jkun ukoll li dakinhar is-Sur Muscat tkellem bit-Taljan sabiex il-komunikazzjoni saret b'mod aktar dirett. Bħal meta wara t-taħditiet tal-Prof. Strubell dwar it-tfassil tal-lingwa, li saru fl-Università ta' Malta x-xahar li għadda, dan insista li l-mistoqsijiet ta' l-udjenza jitressqu bil-Malti (kien hemm xi ħadd jinterpreta għalih), u wħud ippreferew jindirizzawh bl-Ingliż. Ma jidhirlix li min ressqu il-mistoqsijiet tagħhom bl-Ingliż kienu qegħdin jagħtu l-ġenb lill-Malti, iżda li sempliċement xtaqu jkunu żguri li l-Prof. Strubell kien se jifhem il-messaġġ kollu kemm kien.

Imma jekk fl-aħħar jirriżulta li ma kienx hemm raġuni ġustifikabbli għall-użu tat-Taljan min-naħa ta' Joseph Muscat, nirrettifika dak li għedt.

Naqbel mal-Prof. Eynaud li għandu jkun hemm konsistenza u li l-ewroparlamentari Maltin iridu jiddeċiedu darba għal dejjem liema lsien se jużaw. Iżda ma nistax naqbel għal kollox, għax jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn l-użu ta' lingwa oħra jkun aktar prattiku u effettiv, per eżempju, f'każi fejn wieħed jixtieq juża l-istess kliem li ġie mħaddem minn ħaddieħor, hekk kif fil-ħajja ta' kuljum nirrepetu l-kliem ta' xulxin biex nirreferu għalih.

Ma kontx qed "nigglorifika" lis-Sur Muscat, biss xtaqt nifraħlu tar-reazzjoni tiegħu. Seta' baxxa rasu u baxxa l-Malti billi "interpreta" huwa stess għall-Ingliż id-diskors li kellu miktub quddiemu, imma dak mhux xogħlu. Minflok, iddeċieda li jsemma' leħnu favur il-Malti, u favur il-jedd tiegħu li jitkellem fl-ilsien li jkun jixtieq.

Lill-usuario anónimo: Fuq din tal-"marda soċjalista" xejn ma ngħidlek. Imma jekk beħsiebek terġa' tikteb ġudizzju bħal dan fuq dal-blogg, għall-inqas agħtina ismek. Kulħadd għandu l-jedd li jesprimi ruħu, tkun xi tkun il-fehma tiegħu. Tista' wkoll tħalli l-kumment tiegħek bl-Ingliż jew bit-Taljan jekk trid, imma jekk se tgħid li l-politika tax-xellug hija xi speċi ta' marda, toqgħodx fid-dell, għall-inqas iffirma kliemek.

Fl-aħħar nett, minn hawn nixtieq nawgura u nagħmel kuraġġ lil dawk l-istudenti li qegħdin jagħmlu ħilithom biex isiru interpreti, għax kif għedt żewġ bloggati ilu, l-interpretazzjoni għandha tkun wieħed mill-aktar xogħlijiet diffiċli li hemm fuq wiċċ id-dinja. Jekk taħsbu li qed nesaġera (u jiena wieħed li nipprova ninżamm 'il bogħod mis-superlattivi), inħajjarkom tipprovaw intom stess.

Is-sliem,

Antoine.

Aġġornament: Nirringrazzja lil Mark Vella talli ġibidli l-attenzjoni fuq risposta mingħand Joseph Muscat, ippubblikata fit-Times tal-lum:

"I have long taken a clear decision on all this. I deliver all my plenary speeches in Maltese. I do not do the same in committees simply because no interpretation services are available.

Prof. Eynaud referred to an instance when I used Italian to address Commissioner Franco Frattini but failed to explain the context. My intervention then was not a speech but simply a supplementary question prompted by Mr Frattini's oral reply to a PQ on illegal immigration by one of my colleagues. I had not informed the Maltese interpreters about my intervention (as we are rightly asked to do) since I was not planning to speak. Also, I was aware of the problems with the system and the constraints regarding working hours. Thus, I opted to put the short question to Mr Frattini directly in his mother tongue."

L-intwizzjoni li kelli ma kinitx 'il bogħod minn dak li fil-fatt ġara. Il-mogħdijiet tal-lingwa m'humiex daqshekk misterjużi...

Araw kemm hu faċli li l-aħbarijiet jingħaddu mingħajr kuntest. Nistħajjel li l-aħbar diġà kienet iffiltrata sew meta waslet f'widnejn il-Prof. Eynaud, għalkemm ma neskludix li seta' kien hemm xi malintiż.

Mingħajr ebda element ta' partiġjanerija (għax s'issa lanqas naf liema hu l-partit tiegħi hawn Malta... għalkemm riesaq dejjem aktar lejn ir-raba' lewn tal-qawsalla), nerġa' ntenni t-tifħira tiegħi lis-Sur Muscat.

Valuri Voċiferi

2005-05-31T17:54:00.000+02:00

Jien u nagħmel dawra mal-gazzetti Maltin fuq l-eteru, fil-Malta Today sibt ittra li tispiċċa b'din is-sentenza, miktuba minn wieħed li mingħalih li mhux konservattiv:

«The entrenchment of this concept in our Constitution would strengthen our Maltese heritage, proud of its past and vociferous about its values for the future».

Għandi l-impressjoni li l-kelma voċiferu ma tantx tintuża fil-Malti, darba biss rajtha fil-gazzetti, imma jekk tippermettuli, se nużaha għal din il-bloggata.

Għal kelma Ingliża vociferous, Aquilina jagħti 'frattarjuż, storbjuż'. U jekk m'iniex sejjer żball, vociferous ġejja mill-Franċiz vocifère, li skond l-etimoloġisti hija mibnija jew fuq il-kelmiet Latini għal leħen u ġarr (to carry), jew fuq dawk għal leħen u feroċi. Hi x'inhi l-etimoloġija vera, vociferous timplika ċerta vjolenza, le? Jekk mhux fil-kliem, għall-inqas fl-ideat.

Vociferous about its values... tinkwetani daqsxejn l-għażla ta' din il-kelma f'dan il-kuntest. Skużawni imma jidhirli li l-valuri reliġjużi mhux lakemm taqbadhom u timponihom fuq kulħadd. Voċiferu hu l-mod kif il-kappillan wissa lill-parruċċani l-bieraħtlula waqt il-quddies li wieħed ma jistax jgħix tassew fil-paċi miegħu nnifsu jekk ma jiġix iqerr darba fil-ġimgħa u ma jitqarbinx... ċjoè, jew tikkonforma mar-riti u mas-simboli tal-Knisja jew inti bniedem mitluf u bla tama. Voċiferu hu l-mod kif, skond ma qrajt fuq il-blogg ta' Bertu għax it-televiżjoni ftit li xejn naraha u inqas il-pantomima ta' Xabbabank / Xebgħa-bank / Zuppardu Xow (prosit Mikiel), ċertu politiku ssuġġerixxa li min toħroġ barra minn xtutna biex tagħmel abort għandha tkun investigata u inkriminata x'ħin tiġi lura Malta. U voċiferu hu l-mod kif mid-dehra jsir id-dibattitu fl-istess programm tal-popolin (u nammetti li din rajtha xi darba), fejn kulħadd iħambaq tiegħu, min jipprova jsikket lill-ieħor, min jgħajjat u min jgħajjar, min jistqarr li jaf il-verità assoluta u min iħallat ir-reliġjon ma' l-Ewrovixin u l-jeddijiet tal-bniedem ma' l-idoli u s-superstars ta' l-adolexxenti (darba rajt puntata li fiha Gonzi deher flimkien ma' missieru fuq is-sufan, arah kemm hu bniedem twajjeb u tal-familja, avolja kien daqsxejn imqareb fi ċkunitu, oh how cute!!), waqt li Peppi Puppi "għaliex iva mhux għaliex le" jkompli jfakkarna kemm aħna f'sensina billi l-istragrande maġġoranza taqbel mal-politika tal-gvern... Istra kemm aħna nies taz-zokkor! Saqsi naqra lill-Amnesty International, Pepp, ara jaqblux miegħek.

Attent! Attent! Attent!

Jekk jidhrilkom li t-ton ta' dil-bloggata sar kemmxejn voċiferu fl-aħħar paragrafu, niskuża ruħi. Wara kollox, jien ukoll ta' demmi sħun... tgħid m'aħna se nitgħallmu qatt? Iddakkarna daqsxejn mill-flemma Brittanika, jew għadna frattarjużi daqs kemm konna qabel? Mistoqsija interessanti għall-antropoloġi...

Tislijiet,

Twanny Cassar.

Apatija lingwistika?

2005-05-28T19:07:00.000+02:00

Il-bieraħ waqt sessjoni plenarja tal-Parlament Ewropew, Joseph Muscat kien se jagħmel diskors dwar id-direttiva kontra l-ħasil tal-flus, f'isem il-Kumitat għall-Affarijiet Ekonomiċi u Soċjali li tiegħu huwa membru attiv.

Beda d-diskors bil-Malti, u wara ftit sekondi, qalulu li ma setax jindirizza l-Parlament b'ilsienu għax ma kienx hemm interpreti.

Bil-frustrazzjoni li nimmaġina li kellu wara li kien għamel xi ftit sigħat jipprepara l-intervent tiegħu, Joseph Muscat qaleb għall-Ingliż u informa lill-Presidenza li ma kienx beħsiebu jkompli bid-diskors:

"I am not going to continue to deliver my speech, Mr President. No way. You should take the necessary action on this. What is the use of having it down on paper that Maltese is an official language? ... You either give us our language, or it is thank you and goodbye."

U telaq 'il barra mis-sala, fost iċ-ċapċip li bih laqgħu l-intervent tiegħu l-Ewroparlamentari l-oħrajn.

Ftit xhur ilu, qrajt x'imkien li hemm xi tmienja jew disa' interpreti professjonali Maltin kapaċi jaħdmu fil-Parlament, iżda li "m'humiex disponibbli". Issa din ma nistax nifhimha. Għaliex m'humiex disponibbli? Jaqaw għax marbutin mal-kumpaniji tagħhom b'kuntratt?

Barra minn dawn, jidhirli li hemm xi tużżana studenti Maltin li qegħdin jagħmlu M.A. ta' interpretazzjoni f'Londra, bis-saħħa ta' inizjattiva bejn l-UE u l-gvern Malti li bdiet is-sena li għaddiet. Għaliex il-gvern ma bediex iħejji l-preparamenti qabel?

Ħa ngħidilkom ta, ix-xogħol ta' l-interpretar mhux xi ħaġa taċ-ċajt. Anzi, tant jitlob luċidità, saħħa psikoloġika u taħbil ir-ras li hemm min iqabblu max-xogħol tal-kontrolluri tat-traffiku ta' l-arju: ovvjament trid tisma', tifhem, taqleb u titkellem kollu fl-istess ħin, filwaqt li għandek bosta nies jiddependu fuqek biex tagħti soluzzjonijiet immedjati. Darba ppruvajtha f'konferenza universitarja meta kont Spanja, għamilt siegħa u nofs ġewwa kabina naqleb mill-Ispanjol għall-Ingliż flimkien ma' kollega oħra (konna nalternaw kull għoxrin minuta), u għalkemm ma mortx ħażin u ħallsuni kemxa ġmielha, x'ħin neħħejt il-kuffji ħlift li qatt ma nerġa' ninterpreta, għax l-uġigħ ta' ras jaqsam li spiċċajt bih għalija kien qisu l-infern ta' l-art. Li tkun taf tittraduċi tajjeb ma jfissirx li taf tinterpreta tajjeb ukoll, u bil-maqlub: kwistjoni ta' temperament, min hu tajjeb biex jitħaddet, u min hu tajjeb biex jikteb. U sena mhix biżżejjed biex titgħallem ix-xogħol ta' l-interpretar.

Prosit Żepp. Għandek l-appoġġ kollu tiegħi.