<body><script type="text/javascript"> function setAttributeOnload(object, attribute, val) { if(window.addEventListener) { window.addEventListener('load', function(){ object[attribute] = val; }, false); } else { window.attachEvent('onload', function(){ object[attribute] = val; }); } } </script> <div id="navbar-iframe-container"></div> <script type="text/javascript" src="https://apis.google.com/js/plusone.js"></script> <script type="text/javascript"> gapi.load("gapi.iframes:gapi.iframes.style.bubble", function() { if (gapi.iframes && gapi.iframes.getContext) { gapi.iframes.getContext().openChild({ url: 'https://www.blogger.com/navbar.g?targetBlogID\x3d11862797\x26blogName\x3dTriq+il-Maqluba\x26publishMode\x3dPUBLISH_MODE_BLOGSPOT\x26navbarType\x3dBLACK\x26layoutType\x3dCLASSIC\x26searchRoot\x3dhttp://maqluba.blogspot.com/search\x26blogLocale\x3den_GB\x26v\x3d2\x26homepageUrl\x3dhttp://maqluba.blogspot.com/\x26vt\x3d8115735014150492648', where: document.getElementById("navbar-iframe-container"), id: "navbar-iframe" }); } }); </script>

30.9.05

Jum Dinji tat-Tradutturi

Il-lum il-festa ta' San Ġilormu. Mhux il-buż bużnannu tiegħi, il-perit li bena l-Kon-Katidral tal-Belt... imma San Ġilormu ta' Dalmazja, magħruf bħala wieħed mill-missirijiet tal-Knisja u bħala l-qaddis patrun tat-tradutturi. Ġilormu twieled madwar is-sena 340, probabbilment fl-art li l-lum nafu bħala Bosnia. Qatta' bosta snin f'Ruma jistudja l-filosofija, ir-retorika u l-grammatika, u wara li ġġerra madwar l-Ewropa spiċċa fil-belt Sirjana ta' Antioch. Waqt marda serja fix-xitwa tas-snin 373-74, kellu viżjoni li ġegħlitu jabbanduna l-istudji sekulari u jiddedika ruħu għal Alla, u, peress li diġà kien imħejji sew fil-lingwi, qatagħha li jaqleb il-Bibbja mill-Grieg u mill-Ebrajk għal-Latin. Il-verżjoni tiegħu ta' dan il-ktieb, traduzzjoni libera u ta' refgħa letterarja kbira, hija magħrufa bħala l-Vulgata, u għadha tintuża sal-lum mill-Knisja Kattolika. Fil-fatt, l-ewwel Bibbja stampata, dik ta' Gutenberg tas-sena 1455, hija reproduzzjoni tat-test li ħalla Ġilormu.

San Ġilormu ta' spiss jitpinġa bħala raġel xwejjaħ imdawwar bil-kotba, jikteb jew jistudja, b'iljun bil-qiegħda maġenbu. Skond il-leġġenda, darba minnhom waqt li kien qed jgħallem daħallu ljun fil-klassi. Id-dixxipli kollha għosfru, iżda Ġilormu neħħielu xewka minn siequ u infaxxahielu, u bħala ringrazzjament l-iljun baqa' miegħu ghal dejjem. Ġilormu miet nhar it-30 ta' Settembru 420, ħdejn Betlem, u għalhekk il-lum jiġi ċċelebrat il-Jum Dinji tat-Tradutturi.

Jiena mill-qaddisin patruni jkolli ngħid li niġi nitmejjel (ħlief qabel ma jkolli xi eżami, meta nannti titlob lil ċertu San Ġużepp ta' Kopertinu, il-qaddis patrun ta' l-istudenti!), iżda lil San Ġilormu nammirah. L-umiltà ta' Ġilormu fix-xogħol tiegħu serviet ta' eżempju għat-tradutturi li ġew warajh. Kien dejjem lest jammetti l-injoranza tiegħu, u spiss reġa' lura għat-traduzzjonijiet tiegħu biex jagħmel tiswijiet u żidiet. Min-naħa l-oħra, kien jisħaq ukoll li l-preċiżjoni ta' traduzzjoni tiddependi ħafna minn kemm is-sors tat-test tista' tassew toqgħod fuqu: spiss il-kopisti deffsu żbalji bla ħsieb, li mbagħad baqgħu jitkarkru minn manuskritt għal ieħor u minn ġenerazzjoni għal oħra.

Għala hemm bżonn Jum Dinji tat-Tradutturi? Fil-fehma tiegħi, kull professjoni jistħoqqilha stima u apprezzament. Imma għala għandha titfakkar il-figura tat-traduttur, dak il-personaġġ misterjuż, boemju, ta' spiss traskurat, li jaħdem dejjem fid-dell u li kważi qatt ma jara ismu mniżżel f'xogħlu? Lilhinn mill-għarfien tal-lingwi, x'inhuma d-dmirijiet tat-traduttur jew tat-traduttriċi, u x'inhi l-funzjoni soċjali tiegħu (jew tagħha) ?

Din is-sena, il-Fédération Internationale des Traducteurs qed tiddedika l-avveniment lill-jeddijiet tat-traduttur. F'stqarrija għall-istampa jfissru b'mod sempliċi u sobriju l-importanza tiegħu:


The right to express oneself in one’s language. The right to be served in one’s language. The right to information. The right to culture. The right to knowledge. The right to a fair trial. The right to legal aid. These rights, now known as human rights, could not be respected if no translator was present.

As soon as there is an interrelation between two languages and two cultures, the translator is there. All that is then needed is to draw up a list of everything that we do on a daily basis to fully take stock of the place of translation in our lives. More than a simple transmitter of information and culture, the translator is present everywhere that human activity and human rights are at issue. In this way the translator is there for the accused in a trial, the injured in a disaster, people displaced in conflicts, and for peacekeeping troops. On the economic level, the translator is the one through whom economic, trade, and political agreements are signed, the one without whom trade could not function, without whom, products could not be sold. As such, a translator brings added value that often goes unrecognised, or is even ignored.

Because in fact, what rights are granted to the translator? From the simple reasonable deadline in order to complete professional work, to copyright and the right to treatment equal to that of the person being translated, his/her rights remain abused to varying degrees in countries worldwide. This abuse ranges from non-recognition of professional training in better off countries, to prosecution for the translation of a disputed author in other countries, and even lack of adequate protection in a war zone. So vital, yet, a translator is taken for granted, once introduced …when he not being criticised!


---


Biex tkun traduttur tajjeb, mhux biss trid tkun metikoluż bħal San Ġilormu, imma nħoss li ċerti drabi trid tkun bħall-iljun: trid tkun daqsxejn feroċi, trid tazzarda, tisfida t-test oriġinali billi ma toqgħodx ilsir tiegħu u kull fejn tista' tkun kreattiv. Hemm min jgħid li t-traduttur huwa kittieb frustrat... jiena ma naqbilx. U m'hemmx xi ngħidu, biex tkun traduttur tajjeb, bħall-iljun, trid tkun ukoll kburi bik innifsek.

Dan huwa sunett li ktibt xi sitt xhur ilu, bl-Ispanjol. Nagħti wkoll traduzzjoni bil-Malti, għalkemm nistqarr li sibtha ferm diffiċli biex nirreproduċi r-rima u r-ritmu. Tlift ukoll xi logħob tal-kliem, imma f'ċerti mumenti naħseb li rnexxieli noħloq logħob ieħor li fl-Ispanjol ma kienx possibbli.

Jiena bħala traduttur nieħu wisq gost naħdem mal-kliem, imma l-hena tiegħi s-skiet: is-skiet minflok is-silenzju ta' test li ma jinftehimx, id-dawl tax-xemx minflok dak ta' l-iskrin, il-punt tal-waqfa minflok il-virgoli, u l-ħemda tal-lejl minflok l-istorbju tad-deadlines u t-traduzzjonijiet urġenti li donnhom ma jieqfu qatt.

B'dedika speċjali lill-kollegi Pierre, Alex, Kevin, u dal-bniedem gustuż.



SONETO AL TRADUCTOR

Ir de lema en lema, entre los dos la guerra,
en dos bosques sin suelo, buscar, errar, hallar,
salir de cada trampa y caer en buena tierra,
los buenos y los falsos amigos conciliar.

Solo ante la niebla que las hojas encierra,
abrazar el sentido, su voz reverberar,
dar vueltas al vacío y al reloj que destierra,
perderse en el tintero y la palabra encontrar.

Días sin ver la luz sino llena de texto,
dudar de cada coma, desconfiar del contexto,
dar con el sí y el no donde el quizá no cabe,

perseguir el silencio, en olvido quedar,
y en el punto final un grato descansar.
Esto es traducir, quien lo probó lo sabe.

Qrendi, 30 de marzo de 2005


Tmur minn kelma għal kelma, il-gwerra bejniethom,
f'żewġ imsaġar mingħajr qiegħa, tfittex, tintilef, issib,
toħroġ minn kull nasba u taqa' f'art għammiela,
il-ħbieb foloz u ġenwini tressaqhom lejn xulxin.

Waħdek quddiem iċ-ċpar li jgħannaq il-folji,
tħaddan it-tifsira u leħinha tirriverbera,
iddur mal-vojt u mal-baħħ, u ma' l-arloġġ li jtarrfek,
tintilef fil-klamar sakemm il-kelma ssib.

Jiem bla ma tara d-dawl jekk mhux mimli bit-test,
tiddubita minn kull virgola, tisfida l-kuntest,
tasal sa l-iva u l-le fejn il-forsi ma toqgħodx,

tiġri wara s-skiet, tispiċċa fit-tnessija,
u fl-aħħar punt tal-waqfa l-gratitudni tal-mistrieħ.
Dan hu li tittraduċi, u min jittraduċi dana jaf.



Traduzzjoni tad-29 ta' Settembru 2005


Saħħiet,

Antoine.


Kummenti: 6

Blogger Patry qal/qalet...

muy buen Blog! Excelente!
too bad I can't understand half of it. I WISH I COULD, REALLY!
Seems really good.

30/9/05 06:38  
Blogger Pierre J. Mejlak qal/qalet...

Grazzi tad-dedika Twan. Apparti dak li ga ghidtlek fiċ-chat, nghidlek li llum il-festa taghna, naghmlu li rridu... jekk tridu tarrestawna...

30/9/05 12:00  
Anonymous Maria qal/qalet...

Merħba lura Antoine... Illum hawn ukoll kellna xi avveniment mill-Għaqda tat-Tradutturi Griegi.

Saħħa,
Maria

30/9/05 23:38  
Anonymous Maria qal/qalet...

Għoġobni wisq dak li ktibt dwar l-iljun :-). Grazzi ta' l-inkuraġġiment, għandi ferm bżonnu... matul dan it-tmiem il-ġimgħa qed niċċelebra lil San Ġilormu b'xogħol iebes ;-)
(Dwar l-għaqda li semmejt... l-isem korrett hu "Għaqda Panellenika tat-Tradutturi" (bil-Grieg tabilhaqq).
http://www.pem.gr/

1/10/05 16:31  
Blogger alex qal/qalet...

Grazzi għat-traduzzjoni nista' nimla xi formola u ħdejn il-kelma karriera nikteb mingħajr tlaqliq: Traduttur. Grazzi!

1/10/05 20:12  
Blogger Antoine Cassar qal/qalet...

Gracias, Grazzi, u Efharistó!

2/10/05 21:26  

Ħalli kumment

<< Home